Ach, ci „biedni” Szkoci…

From the end of the sixteenth century foreign doctors, many of whom were English or Scots, had been travelling to Russia to practise and to seek their fortune. Emperor Peter the Great (1672-1725), in his endeavours to modernize the Russian state, further encouraged the influx of professional men of all kinds from Westem countries, and by the time of Catherine the Great (1729-1796) it was said that almost every town of any size in Russia had an English or Scots physician or apothecary. Prominent among the long line of such immigrants was Dr John Samuel Rogerson (Figure l), who had
come to Russia on the recommendation of his kinsman Dr James Mountsey (c. 1700-1773), personal physician to Empress Elizabeth, the predecessor of Catherine the Great.” **

„DR JAMES MOUNSEY, ‚Chief Director of the Medical Chancery and of the whole
Medical Faculty throughout the whole Russian Empire’was born in Skipmyre, birthplace of William Paterson, founder of the Bank of England. Mounsey served as a physician in Russia for 26 years from I736 to 1762, some of that time as personal physician to the Empress Catherine the Great and her husband Tsar Peter III. lnterestingly, three of Catherine’s doctors came from the Lochmaben area of Dumfriesshire, Dr Matthew Halliday [Born on 12 April 1732, he went to Russia around 1756 to practise as a doctor, although it is not clear how he had become qualified. …He became physician to Empress Catherine the Great and by 1768 was in charge of the St Petersburg inoculation hospital.] and Dr John Rogerson being the other two.

When Tsar Peter was murdered, Mounsey fled from Russia back to Scotland and purchased the ancestral Dumfriesshire estate of the Carruthers family, RAMMERSCALES, near Lockerbie, where he built himself a classical Georgian house of red sandstone overlooking Annandale. Convinced that agents had been sent to kill him by his enemies at the Russian court, Mounsey faked his own death and holed up at Rammerscales, which had been deliberately built with two doors in every room, so that he would have an escape route in the event of trouble. Mounsey’s ghost, ‚Old Jacobus’, is said to haunt the library, and schoolchildren who occupied the house during the Second World War were so spooked they insisted on moving out to the stables.”

A pamiętacie ów gwałtowny zgon „w toalecie” Katarzyny II, zwanej wielką?

Worried by Catherine’s absence, her attendant, Zakhar Zotov, opened the door and peered in. Catherine was sprawled on the floor. Her face appeared purplish, her pulse was weak, and her breathing was shallow and laboured. The servants lifted Catherine from the floor and brought her to the bedroom. Some 45 minutes later, the royal court’s Scottish physician, Dr. John Rogerson, arrived and determined that Catherine had suffered a stroke. Despite all attempts to revive the Empress, she fell into a coma from which she never recovered. Catherine was given the last rites and died the following evening around 9:45.

Co za zbieg okoliczności, iż jej lekarzem był akurat Szkot, ów John Rogerson:

After studying medicine in Edinburgh Rogerson became one of many Scots who travelled to Russia to pursue a medical career. By 1776 he was physician to the Empress, Catherine the Great – one of his duties was the medical inspection of her many lovers for venereal disease. He also became an advisor and diplomat in the Russian court. Rogerson remained in Russia and continued to be employed by Catherine’s successors after her death in 1796. Whilst there he sent many delicacies home to his family in Scotland, such as salted cucumber and reindeer tongues. In 1816, following forty years service, he left St. Petersburg and returned to Scotland after amassing a considerable fortune.

Wszak po nim znów nastał jego ziomek:

In 1790 Wylie was invited to Russia by Dr. John Rogerson (1740—1828), a court physician to Catherine the Great. He entered the Russian service as senior surgeon in the Eletsky Infantry Regiment. Wylie participated in the Polish–Russian War of 1792 and in military operations against the Kościuszko Uprising, culminated in the Battle of Praga. In 1794 he was promoted to staff surgeon.

Retired after the end of the war, Wylie practiced in Saint Petersburg. His reputation grew quickly. Successful operations on Danish ambassador, Baron Otto von Bloom, and later on Count Ivan Kutaisov, the Tsar’s closest confidant, made him Surgeon-in-Ordinary to Paul I in 1799. When Paul I was murdered on 23 March 1801, Wylie embalmed the body and gave a certificate that the cause of death was apoplexy.

In 1804 Alexander I invited Wylie back to military service as Medical Inspector of the Imperial Guard. On 2 December 1805 he accompanied the Tsar during the Battle of Austerlitz. In 1808 Wylie was elected President of the Imperial Medical and Surgical Academy in Saint Petersburg.

Wylie was appointed Inspector General for the Army Board of Health in 1806, and became Director of the Medical Department of the Imperial Ministry of War in 1812. On 7 September 1812 at Borodino he performed about 80 operations on the field. He also attended the mortally wounded General Prince Pyotr Bagration, Commander-in-Chief of the 2nd Russian army. On 27 August 1813 at Dresden he amputated the mortally wounded General Moreau’s legs, which were shattered by a cannon shot as he was talking to the Tsar.

Wylie accompanied Alexander I during his visit to England in 1814, and was knighted by the Prince Regent. On 2 July 1814, at the special request of the Tsar, Whylie was created a baronet in the name and on behalf of George III. On 2 February 1824 his title was recognized by the State Council of the Russian Empire, making him the unique baronet in the country’s history. …

The Scottish doctor continued to enjoy imperial confidence under Alexander’s brother and successor Nicholas I. In general during the Napoleonic wars and the Russo-Turkish war of 1828 — 1829 Wylie took part in more than 50 battles. …

In 1823 Sir James Wylie, being Director of the Medical Department, started the Voenno-Meditsinskii Zhurnal (Journal of Military Medicine), Russia’s major military medical periodic publication. Nowadays it is the oldest Russian peer reviewed scientific journal.

Jakby ich było mało, oto i następny Szkot a carski medyk:

Sir Alexander Crichton (2 December 1763 – 4 June 1856) was a Scottish physician and author.

Born in Newington, Edinburgh, Crichton received his M.D. from Leyden, Holland, in 1785. He developed his medical skills through studies at Paris, Stuttgart, Vienna, and Halle. He returned to London in 1789, becoming MRCS but by 1791 he had moved from surgery, becoming a member of the Royal College of Physicians, and a Fellow of the Linnean Society of Londonin 1793, holding the post of physician at Westminster Hospital between 1794 and 1801.

In 1803, Crichton was invited to become the emperor of Russia’s personal physician, and between 1804 and 1819 was appointed Physician in Ordinary (personal physician) to Tsar Alexander I of Russia and to Maria Feodorovna, the Dowager Empress. He was also head of medical services in that country, receiving several Russian and Prussian honours.

Retiring to England, Crichton wrote several books dealing with medical and geological subjects, becoming a member of the Royal Geographical Society in 1819. Crichton’s extensive collection of minerals consisted mainly of specimens from Siberia, Russia, Norway, Hungary, Germany, the UK, the US and India. These were acquired during his tenure as physician to Alexander I of Russia and during his travels throughout Europe when he was studying medicine.

He was the second person to describe a condition similar to the inattentive subtype of attention-deficit hyperactivity disorder (ADHD)… Crichton was one of several people across the country who benefited from the compensation scheme to slave owners after slave ownership was outlawed by the British government in 1833 under the Slavery Abolition Act. Crichton received £4184 0S 1D for 240 enslaved.

**) Dr John Grieve FRS FRSE FSA FRSA (1753-1805) was a Scottish physician who rose to be physician to the Russian royal family. He did much to foster international relationships between Russia and Scotland. …In 1798 he returned to Russia as personal physician to Tsar Paul I and following the tsar’s death in 1801, physician to Tsar Alexander I and his wife, Empress Elizabeth. In this role he would undoubtedly have come into contact with Matthew Guthrie***, a fellow Scot of very similar background, who was the personal Councillor of the tsar and empress. …His sister Jean Grieve married Dr James Mounsey, who also saw service to the Russian royal family.

***) Dr Matthew Guthrie FRS FRS FRSE FSA FRSA (1743–1807) was a Scottish physician, mineralogist and traveller who rose to be councillor to the Russian royal family. He made extensive studies of Russian history and folklore, and did much to foster international relationships between Russia and Scotland and promote Russian culture.

His initial role was as physician to the 1st and 2nd Imperial Corps of Noble Cadets in St Petersburg. He was granted a doctorate (MD) in St Petersburg in 1776. He later became a personal Councillor to both Tsar Alexander I and his wife, Empress Elizabeth. …

They had two daughters, Anastasia Jessie Guthrie (1782–1855) and Mary Elizabeth Guthrie (1789–1850). Anastasia married 59-year-old Charles Gascoigne [was a British industrialist at the beginning of the Industrial Revolution. He was a partner and manager of the Carron Company ironworks in its early years, but left in 1786, before the company’s success became obvious, to reorganise the production of iron and cannon in Russia. He remained in Russia for 20 years, until his death.] in 1797 when she was only 15.


PS. Robert Erskine (1677–1718) was an advisor to Tsar Peter the Great. He became one of the Tsar’s most powerful advisors. He engaged in medical studies in Edinburgh, Paris and Utrecht and was made a Fellow of the Royal Society in 1703. He arrived in Russia in 1704. Head of the entire medical chancellery, he was the Tsar’s chief physician****. He was so influential that he was appointed the first director of the St. Petersburg Kunstkamera and library. In 1716, the Tsar elevated him to privy councillor. Robert Erskine was a part of masonic network of Scottish Jacobites that influenced the Russian court.

****) When Robert Erskine, the Tsar’s Scottish-born personal physician, died in 1718, Blumentrost was appointed to the position. He kept Johann Daniel Schumacher, Erskine’s assistant who had studied at the University of Strasbourg and had been in charge of the Imperial Library and the Kunstkamera under Erskine, on as his secretary… Empress Anna did not trust Blumentrost, mainly because of his devotion to the two daughters of Peter the Great and Catherine, Anna and Elizabeth. When Elizabeth became Empress, he came back into royal favour. She reinstated his rank of State Councillor and raised his salary. …Blumentrost’s brothers Ivan (Johannes Deodatus or Johann Deodat; 1676–1756) and Christian were also court physicians. Ivan was also personal physician to Peter I (and his field physician and archiater) and had also studied in Halle and Leiden. He fell out of favour under Empress Anna and died in poverty in 1756; he is buried in the same grave with Laurentius.

PS2. Count Jacob or James Daniel Bruce (Russian: Граф Яков Вилимович Брюс, Graf Yakov Vilimovich Bryus; 11 May 1669 – 30 April 1735) was a Russian statesman, military leader and scientist of Scottish descent (Clan Bruce), one of the associates of Peter the Great. According to his own record, his ancestors had lived in Russia since 1649. He was the brother of Robert Bruce, the first military governor of Saint Petersburg.

Robert Bruce (Russian: Роман Вилимович Брюс, Roman Vilimovich Bruce; 1668–1720) was the first chief commander of Saint Petersburg. Of Scottish descent, he was the brother of Jacob Bruce and father of Alexander Romanovich Bruce. etc.




Wielki historyk Polski, który się Imperium postawił

Capture d’écran 2017-09-17 à 12.04.30.png 34-letni R. Lord we Lwowie, w 1919


Oto obiecany dalszy ciąg nadzwyczajnej przedmowy Jerzego Łojka:

„Robert Howard Lord urodził się dnia 20 lipca 1885 roku w Plano w stanie Illinois. Wywodził się z rodziny protestanckiej, należącej do Kościoła episkopalnego, która osiedliła się w Nowej Anglii, na obszarze przyszłego stanu Connecticut, podobno jeszcze w XVII wieku. Ojciec jego (Frank Howard) był lekarzem. W latach 1903-1906 studiował historię na uniwersytecie Northwestern i Harvard, uzyskując pierwszy stopień naukowy B. A. (Bachelor of Arts). Kontynuował następnie studia na Uniwersytecie Harvardzkim w latach 1906-1908, otrzymując już w roku 1907 drugi stopień M. A. (Master of Arts).

W Harvardzie R. H. Lord spotkał człowieka, który miał wywrzeć decydujący wpływ na jego przyszłość naukową. Był nim dyplomata i wybitny historyk amerykański Archibald Cary Coolidge (1866-1928), opiekun naukowy i promotor młodego badacza. A . Coolidge ukończył przed laty Uniwersytet Harvardzki, doktoryzował się jednakże w Niemczech, we Freiburgu. Wstąpił potem do amerykańskiej służby dyplomatycznej; był sekretarzem ambasady USA w Petersburgu w latach 1890-1891, następnie w Wiedniu w roku 1893. Pobyt w Rosji i Austrii rozbudził w Coolidge’u zainteresowanie historią, Europy Środkowej i Wschodniej. Po powrocie do Ameryki został wykładowcą historii na Uniwersytecie Harvardzkim (1893), przechodząc następnie wszystkie szczeble kariery profesorskiej…

Dzisiaj, kiedy w Stanach Zjednoczonych pracuje co najmniej kilkuset badaczy zainteresowanych historią Rosji, a kilkudziesięciu (nie licząc oczywiście imigrantów) zajmuje się rozmaitymi aspektami historii Polski i innych krajów Europy Środkowej i Wschodniej, prace historyków amerykańskich nad problemami tej części Europy nie są już niczym niezwykłym. Pod koniec wieku XIX wykłady Coolidge’a były jednak swojego rodzaju sensacją. Młody profesor okazał się niewątpliwie znaczną indywidualnością naukową, skoro zdołał przyciągnąć do tej problematyki wielu studentów historii. Między innymi około roku 1906 znalazł się wśród nich młody badacz, który w kilkanaście lat później miał zostać następcą Coolidge’a na jego katedrze uniwersyteckiej – Robert Howard Lord.

O najwcześniejszych latach pracy naukowej Lorda niewiele wiadomo. Już wówczas zwracał podobno uwagę swym usposobieniem refleksyjnym i filozoficznym, stronił od normalnego życia studenckiego, zajmowały go głęboko problemy wiary. Po otrzymaniu pierwszego stopnia naukowego w 1906 roku postanowił zostać pastorem Kościoła episkopalnego i zająć się praca duszpasterską. Na szczęście dla nauki historycznej rodzina zdołała przekonać go, aby odłożył jeszcze na jakiś czas realizację tego zamiaru. Pozostając w stanie świeckim Lord poświęcał jednakże sporo czasu na działalność religijną. W latach 1910-1915, już jako wykładowca historii w Harvardzie, spędzał niedziele na nauczaniu religii w ubogich parafiach protestanckich w Bostonie.

Za namową ojca i profesora A. C. Coolidge’a wyjechał do Europy, aby uzupełnić tam swoje studia nad historią Rosji i Polski oraz zebrać materiały archiwalne do przygotowywanej rozprawy doktorskiej. Lata 1908-1910 spędził w Berlinie, Wiedniu, Petersburgu i w Moskwie; odwiedzał także Lwów i Warszawę. Do badań tych był wyjątkowo dobrze przygotowany: był bardzo oczytany w literaturze fachowej nie tylko w językach zachodnioeuropejskich, ale również w polskiej i rosyjskiej, gdyż przed wyjazdem do Europy opanował w stopniu wystarczającym dla badań archiwalnych oba te języki słowiańskie, co na owe czasy było wśród historyków amerykańskich zjawiskiem unikalnym.

Wynikiem przeszło dwuletnich badań archiwalnych była rozprawa doktorska Lorda, przedstawiona w roku 1910 na Uniwersytecie Harvardzkim: Austrian Policy and the Second Partition of Poland. Wkrótce potem młody badacz mianowany został wykładowcą nowożytnej historii Europy, a 20 grudnia 1915 roku otrzymał w Harvardzie nominację na pierwszy stopień profesorski (assistant-professor); miał wtedy lat 30.

Nominacja ta poprzedzona była opublikowaniem dzieła, które miało zapewnić Lordowi trwałą i wybitną pozycję naukową. Gruntownie przepracowana i uzupełniona jego rozprawa doktorska stała się podstawą monumentalnego studium, które ukazało się jako tom XXIII serii „Harvard Historical Studies” pt. The Second Partition of Poland. A Study in Diplomatic History, Cambridge, Harvard University Press, 1915. …

R. H. Lord był pierwszym badaczem, który postawił sobie za cel dokładne wyjaśnienie wszystkich aspektów historii dyplomatycznej drugiego rozbioru Polski. Zamierzenie to zrealizował dzięki starannemu zbadaniu archiwów państw uwikłanych w sprawę polską w latach 1787-1793, zbierając w ten sposób materiały źródłowe wzajemnie się uzupełniające i dokumentujące udział w walce dyplomatycznej o załatwienie sprawy polskiej jednocześnie trzech stron: Petersburga, Berlina i Wiednia. Jest to więc synteza w zasadzie bez luk i niedomówień, oparta na analizie wszystkich zmian we wzajemnych stosunkach między zainteresowanymi stronami. Tego rodzaju ujęcie całościowe było (i jest do dzisiaj) zjawiskiem zupełnie unikalnym w całej historiografii zagadnienia.

Lord mógł pokusić się o tak ambitne przedsięwzięcie naukowe, gdyż miał dostęp do tajnych archiwów dyplomatycznych wszystkich trzech mocarstw rozbiorowych.

…Otóż R. H. Lord był jedynym badaczem spraw polskich, który dopuszczony został do tajnych dokumentów rosyjskich, wyjaśniających genezę drugiego rozbioru od strony Petersburga: dopuszczony został oczywiście dlatego, że był Amerykaninem, przedstawicielem kraju, który w sprawy rozbiorowe nigdy nie był uwikłany. Przedstawiciele władz carskich przekonani byli, że niecodzienne zainteresowania młodego historyka zza Oceanu, popieranego intensywnie przez ambasadę amerykańską w Petersburgu, są nieszkodliwym „hobby” i żadnych poważniejszych konsekwencji mieć nie będą. Tak więc R. H. Lord otrzymał wgląd w dokumenty, które dla historii upadku Rzeczypospolitej w XVIII wieku mają znaczenie podstawowe. Pracował oczywiście w archiwach rosyjskich zbyt krótko, aby mógł wydobyć z nich wszystkie ważniejsze a nieznane informacje, niekoniecznie dotyczące bezpośrednio genezy drugiego rozbioru, ale mogące rzucić światło na wiele najważniejszych problemów historii Polski w XVIII wieku. Dzieło swoje wzbogacił jednak ogromnie, uzyskując – jako jedyny badacz zagadnienia – możliwość przedstawienia genezy i przebiegu drugiego rozbioru na podstawie dokumentów strony decydującej: dworu petersburskiego. Ta jedna tylko zdobycz wystarczyłaby dla przyznania dziełu R. H. Lorda pierwszorzędnego miejsca w historiografii polskiej. Lord był bowiem ostatnim historykiem, który widział
najważniejsze źródła rosyjskie, dotyczące polityki dworu petersburskiego wobec Rzeczypospolitej w latach 1787-1793. …

Z przedstawionych w zakończeniu obszernych konkluzji autora jedna szczególnie warta jest podkreślenia: R. H. Lord był mianowicie zdania, iż żadne reformy ustrojowe czy jakiekolwiek korzystne przeobrażenia wewnętrzne Rzeczypospolitej nie były możliwe bez emancypacji spod wpływów dworu petersburskiego. Tym samym uznał całą politykę Stanisława Augusta za błędną w założeniu, aprobując ogólny kierunek polityki Sejmu Czteroletniego. Autor Drugiego rozbioru stanął więc mocno na gruncie tzw. optymizmu w historycznej analizie genezy i dziejów upadku Rzeczypospolitej. …

Drugi rozbiór Polski ukazał się w momencie niezbyt sprzyjającym rzeczowej ocenie wartości tego dzieła. Wojna światowa utrudniała pracę naukową, a również (czego nie można lekceważyć) dopływ najnowszych publikacji amerykańskich na ziemie polskie. The Second Partition of Poland dotarł do Polski w znikomej liczbie egzemplarzy. Fakt znamienny: dzieło o tak zasadniczym znaczeniu dla historii upadku Rzeczypospolitej, mające ówcześnie walor podwójny, naukowy a zarazem – w okresie walki o odbudowę niepodległego panstwa polskiego – również aktualny, polityczny, nie doczekało się w prasie polskiej żadnego omówienia, żadnej recenzji fachowej w czasopismach historycznych. …Przez cały okres międzywojenny nie ma śladów poważniejszego zainteresowania ze strony polskiej dziełem, które było przecież ostatnim słowem nauki w sprawach upadku dawnej Rzeczypospolitej. Wydaje się, że mało rozpowszechniona znajomość języka angielskiego wśród historyków polskich tego okresu była jedną z najistotniejszych przyczyn braku kontaktu z wynikami badań Lorda. Ale o przełożeniu dzieła na język polski też ówcześnie nie myślano.

Mimo to autor tej książki był w początkach Drugiej Rzeczypospolitej postacią wysoko w Polsce cenioną – zarówno przez środowiska naukowe, jak i czynniki oficjalne. Przyczyniła się jednak do tego nie tyle wartość dzieła o drugim rozbiorze, ile czynna działalność dyplomatyczna Lorda w latach 1918-1919.

Dnia 19 września 1917 roku prezydent Woodrow Wilson powołał zespół ekspertów, mających przygotować dla delegacji amerykańskiej na przyszłą konferencję pokojową materiały uzasadniające stanowisko rządu USA w najważniejszych sprawach międzynarodowych. Organizatorem i szefem tego zespołu, nazywanego w skrócie „The Inquiry” mianowany został bliski przyjaciel Wilsona i jego osobisty doradca w sprawach polityki zagranicznej pułkownik Edward Mandell House (1858-1938), główny amerykański negocjator dyplomatyczny z ramienia prezydenta w okresie pierwszej wojny światowej. Ekspertem do spraw Rosji i Polski wymaczono zrazu prof. A. C. Coolidge’a. Po kilku miesiącach ustąpił on jednakże z komisji House’a przechodząc na inne stanowisko, a z dniem 1 maja 1918 roku funkcję kierownika sekcji do spraw Europy wschodniej objął prof. R. H. Lord. Przez następne półtora roku Lord miał odgrywać poważną rolę w kształtowaniu polityki amerykańskiej w sprawach Polski.

Spór o przyszłe granice odrodzonego państwa polskiego, zarówno na wschodzie, jak i na zachodzie, był – jak wiadomo – jednym z poważniejszych problemów konferencji pokojowej w Wersalu. Jeżeli krańcowo nieprzychylne Polsce stanowisko rządu brytyjskiego, reprezentowane przez premiera Davida Lloyda George’a, nie stało się w końcu wytyczną do ostatecznych decyzji konferencji, to przypisać to należy w znacznym stopniu wpływowi R. H. Lorda na prezydenta Wilsona. „Ogólny ton polityce amerykańskiej – pisze jeden z badaczy zakulisowych dziejów konferencji pokojowej w Wersalu – nadawał główny ekspert delegacji USA do spraw polskich, Robert Howard Lord, który wyznawał pogląd, że odbudowa państwa polskiego jest naprawą największej zbrodni politycznej, jaką znała Europa, przywróceniem zasady sprawiedliwości w stosunkach międzynarodowych, decydującym zwycięstwem sprawy powszechnej wolności.” Na postawę R. H. Lorda gorzko skarżył się w poufnych rozmowach z Amerykanami premier Lloyd George. Autor Drugiego rozbioru był głęboko przekonany, że państwo polskie powinno być odbudowane w swoicn granicach historycznych, a nie formowane jako nowy organizm politzczny w granicach ściśle etnicznych. Zasadę „etnograficzną”, którą uznawano w Wersalu za jedynie słuszne kryterium rozgraniczenia panstw i której przyjęcie groziłoby zakwestionowaniem prawa Polski do części Śląska – Lord uważał za niepraktyczną i nieprecyzyjną, zwracając uwagę na fałszowanie statystyk narodowościowych przez mocarstwa rozbiorowe i niepodobieństwo ustalenia bezspornych kryteriów przynależności narodowej, na podstawie których można by przeprowadzić sprawiedliwe rozgraniczenie obszarów według wyraźnej dominacji etnicznej. Miało to istotne znaczenie min. przy dyskusjach na temat przebiegu granicy polsko-niemieckiej właśnie w rejonie Górnego Śląska. Na obszarze tym ludność polska niewątpliwie dominowała, ale udokumentowanie tej przewagi było bardzo trudne. Dnia 3 czerwca 1919 roku Lord stwierdził np. na posiedzeniu komisji do spraw granicy polsko-niemieckiej: „Uczciwy plebiscyt na Górnym Śląsku byłby przez Polskę wygrany, wątpić jednak należy, czy uczciwy plebiscyt jest tam możliwy, wobec zdominowania polskich mas ludowych przez niemieckich kapitalistów i obszarników (landowner). Kiedy Woodrow Wilson powołał się na tę opinię Lorda na plenarnej sesji konferencji pokojowej, po południu dnia 3 czerwca, zirytowany Lloyd George zareplikował podniesionym głosem, iż zasada samostanowienia wymaga opierania się przy decyzjach granicznych na oficjalnie wyrażonej woli ludności, a nie na poglądach ekspertów – „takich jak pan Lord”. Starcia Lorda z delegacją angielską w sprawach przyszłych granic państwa polskiego, na posiedzeniach komisji i podkomisji Konferencji Wersalskiej, były jednym z najbardziej charakterystycznych przejawów ówczesnych rozbieżności między wielkimi mocarstwami w kwestii zabezpieczenia pokoju europejskiego. …

W rozmowach z przyjaciółmi wracał co prawda pod koniec życia do spraw konferencji pokojowej w Paryżu i Wersalu, ale ograniczał się raczej tylko do strony anegdotycznej, unikając istotnych kwestii politycznych. Zapytany na jednym z zebrań studenckich (bodaj w Harvardzie) o genezę niektórych decyzji granicznych w Wersalu, opowiadał z humorem o wielkiej mapie Europy, rozłożonej na podłodze w gabinecie prezydenta, obok której leżał razem z Wilsonem i pułkownikiem Housem, starając się wyjaśnić obu swoim rozmówcom skomplikowane problemy narodowościowe i historyczno polityczne Europy Środkowej i Wschodniej, o których Wilson miał bardzo nikłe pojęcie. Jednemu ze swych przyjaciół mówił także o zabawnych momentach w czasie plenarnych posiedzeń konferencji w Wersalu, kiedy siedząc za prezydentem Wilsonem chwytał go podczas przemówień za połę surduta i dyskretnie pociągając starał się zwrócić uwagę na nieścisłości czy błędy merytoryczne w zakresie historii lub geografii, które zdarzały się nierzadko prezydentowi w czasie tych wystąpień, Wilson odwracał się wtedy do swego doradcy, prosił po cichu o informację, a następnie dziękował mu publicznie i podejmując przemówienie prostował swój błąd. Niestety – dodawał Lord – Clemenceau i Lloyd George nie byli równie uprzejmi, kiedy próbowano im zwrócić uwagę na nonsensy w ich przemówieniach…

Po powrocie do Stanów Zjednoczonych R. H. Lord wznowił wykłady na Uniwersytecie Harvardzkim. W 1922 roku otrzymał nominację na associate-professor, a w dwa lata później (1924) awansowany został do najwyższej rangi profesorskiej (full-professor), obejmując po Coolidge’u katedrę nowożytnej historii Europy w Harvard University. Miał wtedy lat 39.

W roku 1924 ogłosił dzieło, którego znaczenie dla historiografii zagadnienia nie ustępuje Drugiemu rozbiorowi Polski. Była to Geneza wojny francusko-pruskiej 1870 roku, obszerne studium oparte na analizie 235 depesz dyplomatycznych z dziesięciu krytycznych dni między 4 a 15 lipca 1870 roku i licznych nowo ujawnionych dokumentów, zebranych w archiwach Berlina, Wiednia i Madrytu. Praca ta wyjaśniła ostatecznie sprawę tzw. depeszy z Ems, która stała się bezpośrednią przyczyną wypowiedzenia przez Francję wojny Prusom. Nie zaniedbywał jednak badań nad historią Polski. Dowodem tego jest rozprawa o polityce Bismarcka wobec Rosji w czasie powstania styczniowego, dotycząca przede wszystkim tzw. konwencji Alvenslebena i jej następstw, oraz studium o trzecim rozbiorze Polski, stanowiące po dziś dzień jedyne całościowe opracowanie tego zagadnienia. Wkrótce po śmierci swojego mistrza, A. C. Coolidge’a (1928) Lord przystąpił wraz z jego bratem do opracowania biografii tego wybitnego historyka i dyplomaty, która ukazała się w 1932 roku.

W tym okresie Roberta Howarda Lorda nie było już w Cambridge, gdzie mieści się Uniwersytet Harvardzki. We wrześniu 1926 roku znakomity historyk, ówcześnie zaledwie 41-letni, podjął decyzję, która zaskoczyła i zdumiała cały świat naukowy w Stanach Zjednoczonych: zrezygnował z katedry, opuścił uniwersytet i wstąpił do katolickiego seminarium duchownego pod wezwaniem św. Jana (St. John’s Seminary) w Brighton, w stanie Massachusetts.

Decyzja ta poprzedzona była inną, znacznie wcześniejszą: zmianą wyznania na rzymskokatolickie. Na temat okoliczności i przyczyn tej konwersji krążyły w Stanach Zjednoczonych liczne pogłoski, zapewne nie mające nic wspólnego z prawdą. Lord przez całe życie był samotnikiem, nie zdradzającym inklinacji do życia rodzinnego, pozostawał w stanie bezżennym. Problemy wiary i moralności zajmowały w jego życiu umysłowym miejsce równorzędne ze sprawami badań historycznych. Najbliższy jego przyjaciel i powiernik, ksiądz prałat Mark H. Keohane, pytany o przyczyny konwersji R. H. Lorda, udzielił następującej odpowiedzi: „Mówił mi o tym sam i jest to prawdziwe jak Ewangelia. Zawsze poszukiwał prawdziwej wiary. W czasie paryskiej konferencji pokojowej w piękną wiosenną niedzielę przechadzał się w parku Tuilleries po prostu radując się porankiem, bez żadnej szczególnej refleksji o sprawach religii, gdy nagle, jak piorun z jasnego nieba, uderzyła go myśl: prawdziwym Kościołem jest Kościół katolicki. Tam i wtedy postanowił przejść na katolicyzm. Po powrocie do Bostonu odwiedził kardynała O’Connella i zwierzył mu się ze swego pragnienia. Rozpoczął naukę u rektora katedry, ojca Williama B. Finnegana (Podejrzewam, że to raczej profesor Lord mógł go trochę poduczyć.) Wszelako studiował pokornie katechizm i został przyjęty na łono Kościoła…” Ceremonia ta odbyła się dnia 29 maja 1920 roku w katedrze Św. Krzyża w Bostonie.

Wkrótce po przystąpieniu do Kościoła rzymskokatolickiego Lord wybrany został przewodniczącym American Catholic Historical Association (1922). Niemniej praca świeckiego uczonego nie zaspokajała potrzeb jego serca. W końcu postanowił przyjąć święcenia kapłańskie. Dnia 5 kwietnia 1929 roku kardynał, O’Connell udzielił tych święceń byłemu profesorowi Harvardu w katedrze Św. Krzyża w Bostonie. Wydarzenie to przypieczętowało ostateczne zerwanie R. H. Lorda ze światem nauki. Do końca życia prowadził co prawda badania historyczne i publikował ich wyniki, ale czynił to niejako na marginesie swoich prac duszpasterskich, korzystając z chwil wolnych od obowiąyków powołania. Z pełnym szacunkiem dla jego decyzji z roku 1926 trzeba jednak stwierdzić, że porzucenie przez Lorda katedry uniwersyteckiej było wielką stratą dla światowej nauki historycznej.

W latach 1929-1930 Lord był wikarym parafii Św. Cecylii w Bostonie. Dnia 24 września 1930 roku kardynał O’Connell powołał go na stanowisko profesora historii w seminarium Św. Jana w Brighton, gdzie Lord kształcił się uprzednio w latach 1927-1929. Na tym stanowisku miał spędzić 14 lat. Dnia 13 września 1933 roku wybrany został wicerektorem tej instytucji.

Na przełomie lat trzydziestych i czterdziestych z polecenia władz duchownych Lord rozpoczął badania nad dziejami archidiecezji bostońskiej, których wynikiem było obszerne studium na ten temat, napisane wspólnie z dwoma innymi historykami. Przez kilkanaście lat (od 18 maja 1936 do 29 października 1952 roku) był również członkiem zarządu (a trustee) sławnej Boston Public Library…

Do spraw polskich wracał od czasu do czasu w swoich wystąpieniach publicznych w czasie drugiej wojny światowej. w roku 1945 ogłosił na łamach „New York Times” artykuł w sprawie granic państwa polskiego, broniąc zdecydowanie praw Polski do granic historycznych i występując przeciwko nieprzyjaznym Polsce tendencjom i poglądom rozpowszechnionym ówcześnie w Stanach Zjednoczonych.

Rzecz szczególna: ten wybitny uczony źle się czuł w roli profesora, nawet w seminarium duchownym w Brighton. Pod koniec lat trzydziestych wysunięto jego kandydaturę na rektora Uniwersytetu Katolickiego w Waszyngtonie. Lord prosił podobno zakonnice, karmelitanki z klasztoru w Bostonie, o modlitwy w swej intencji, aby oszczędzone mu tej próby… Przełożeni zrezygnowali więc z mianowania go na to odpowiedzialne stanowisko. Wreszcie w roku 1944 kardynał Cushing zwolnił Lorda z seminarium w Brighton i mianował go proboszczem parafii pod wezwaniem św. Pawła w Wellesley w stanie Massachusetts (22 XI 1944). Na tym stanowisku Lord spędził ostatnie lata życia. W 1950 roku otrzymał od papieża Piusa XII godność prałata. …

Robert Howard Lord zmarł po krótkiej chorobie w St. Elizabeth’s Hospital w Brighton, Massachusetts, w sobotę, 22 maja 1954 roku, mając lat niespełna 69. Po uroczystych ceremoniach żałobnych z udziałem kardynała Cushinga, zwłoki znakomitego historyka spoczęły na cmentarzu katolickim Holyhood Cemetery, położonym w dzielnicy Brooklyn w Bostonie.”

PS. Tak sobie myślę, że owo nawrócenie Lorda też miało jakiś związek z Polską…






Wybitny Amerykanin a zarazem wielki, POLSKI historyk

Brak wpisu w angielskiej wikipedii specjalnie nie dziwi, wszak ten życiorys był faktycznie „zbyt niezwykły” – Robert Howard Lord, urodzony „jak trzeba” w rodzinie „episkopalnej”, był bliskim doradcą prezydenta Wilsona i w 1924 został profesorem zwyczajnym (tj. full professor) na Uniwerytecie Harvarda, aby już we wrześniu 1926 rzucić (taką!) karierę akademicką i zostać… księdzem katolickim.

Na nasze szczęście, swoje wielkie dzieło, obowiązkową lekturę każdego myślącego Polaka – opus magnum polskiej historiografii – opublikował wcześniej: The Second Partition of Poland: A Study in Diplomatic HistoryRobert Howard Lord, Harvard University Press, 1915 – 586 pages.

Najważniejszy powojenny, faktycznie-polski historyk, Jerzy Łojek był na swój sposób jego uczniem i poświęcił profesorowi Lordowi kilkanaście bezcennych stron pt. Robert Howard Lord – uczony niezwykły,  przedmowa do: Robert Howard Lord, Drugi rozbiór Polski, Warszawa 1973, Wyd. I, Instytut Wydawniczy „Pax”:

Poprzedzone niniejszą przedmową studium historyczne napisane zostało sześćdziesiąt lat temu przez człowieka, który nie miał z Polską ani Słowiańszczyzną żadnych związków narodowych czy emocjonalnych i który zainteresował się dziejami upadku Rzeczypospolitej jako problemem ściśle naukowym, intrygującym wnikliwego badacza z powodu niezwykłego przebiegu wydarzeń, jakie doprowadziły do całkowitej likwidacji państwa polsko-litewskiego. Geneza drugiego rozbioru Rzeczypospolitej jest niewątpliwie najważniejszym problemem historii politycznej Polski w drugiej połowie XVIII wieku. Pierwszy rozbiór był poważnym wstrząsem dla państwa i społeczeństwa polskiego, ale nie pozbawił Rzeczypospolitej zasadniczych sił żywotnych. Przeciwnie nawet, stał się impulsem do głębokich przeobrażeń odrodzeńczych, które nastąpiły w ciągu dwudziestolecia po roku 1772. Trzeci rozbiór był już tylko ostateczną konsekwencją obalenia dzieła 3 maja i zredukowania Rzeczypospoitej w 1793 roku do rozmiarów organizmu szczątkowego. O likwidacji państwa polsko-litewskiego przesądził drugi rozbiór. Zbadanie wszystkich aspektów zawiłej gry dyplomatycznej wokół sprawy polskiej w latach 1787-1793 i fluktuacji koniunktury międzynarodowej, która dała początkowo Rzeczypospolitej poważne szanse odzyskania pełnej niepodległości, lecz uległa następnie niespodziewanemu i katastrofalnemu dla Polski załamaniu, było więc niewątpliwie zadaniem o najpoważniejszym znaczeniu naukowym. Wszelako aż do roku 1915 nikt nie pokusił się o monograficzne przedstawienie wszystkich aspektów tego złożonego procesu dziejowego. …

Brakowało jednakże dzieła syntetyzującego cały dotychczasowy stan wiedzy i wyjaśniającego na podstawie starannych badań archiwalnych wszystkie kwestie dotąd nie zbadane lub sporne. Dzieło takie ofiarował historiografii polskiej cudzoziemiec, nawet nie Europejczyk, lecz – co przed pierwszą wojną światową było wydarzeniem zupełnie niezwykłym – Amerykanin, pochodzący z rodziny, która przybyła na zachodni kontynent jeszcze w XVII wieku. Dobrze się stało, iż badaniom nad problemem, ze zrozumiałych względów wzbudzającym nawet w XX wieku znaczne namiętności polityczne i narodowe, wywołującym spory i polemiki o wymowię nie zawsze czysto naukowej, poświęcił się historyk wolny od wszelkich emocji, zdolny analizować dzieje upadku Rzeczypospolitej beznamiętnie i z chłodnym obiektywizmem. Szczęśliwym zbiegiem okoliczności badacz ten dysponował znakomitym przygotowaniem naukowym i znacznym talentem pisarskim; był uczonym wyjątkowo sumiennym i głęboko zaangażowanym w poszukiwanie prawdy; wywodził się wreszcie ze środowiska naukowego, które nie ulegało żadnym naciskom, postulującym formułowanie wniosków z badań historycznych zgodnie z aktualnymi potrzebami polityki czy ideologii narodowej – jak działo się ówcześnie w Niemczech, Rosji, a nawet Austrii, a z drugiej strony, w imię wyższych racji polityczno-wychowawczych, również w podzielonej między zaborców Polsce.

„Drugi rozbiór Polski” jest już od dawna dziełem klasycznym. Więcej nawet. Mimo upływu z górą półwiecza jest w swoim zakresie właściwie ostatnim słowem nauki. Po ukazaniu się tej książki żaden historyk dziejów politycznych Rzeczypospolitej w latach 1787-1793 nie przeprowadził poszukiwań źródłowych na równą lub choćby zbliżoną skalę. W bardzo nielicznych tylko momentach ustalenia czy opinie autora udało się uzupełnić lub skorygować. Dzieło to przeszło zwycięsko długą próbę czasu i można dzisiaj stwierdzić z całą pewnością, że pozostanie na zawsze jednym z najpoważniejszych i najważniejszych opracowań w zakresie nowożytnych dziejów politycznych Polski.

Jest więc swojego rodzaju paradoksem [really?], że to podstawowe studium historyczne przez całe półwiecze wyzyskiwane było przez historyków polskich w bardzo ograniczonym zakresie. Nie przełożone dotąd na język polski, niemal niedostępne w bibliotekach krajowych, znane było tylko nielicznym specjalistom i nie weszło właściwie wcale w powszechny obieg naukowy. Wyników badań autora „Drugiego rozbioru Polski” nie znajdujemy z reguły w syntezach przedstawianych w najpoważniejszych nawet opracowaniach podręcznikowych. Publikacja polskiego przekładu tego dzieła była więc od dawnna jednym z najpilniejszych zadań historyczno-edytorskich i doprowadzenie jej do skutku trzeba uznać za poważne wydarzenie naukowe. …

Przemawiał za tym od dawna również i wzgląd dodatkowy, natury moralnej. Wspomnieliśmy powyżej, iż autor przystępował do swych badań z chłodnym obiektywizmem, wolny od jakiegokolwiek zaangażowania emocjonalnego. Tym większe znaczenie ma fakt, że po wieloletnich studiach źródłowych nad dziejami upadku Rzeczypospolitej stał się serdecznym i wiernym przyjacielem Polski. Sprawa polska zyskała w nim gorącego zwolennika i obrońcę, a mógł jej służyć nie tylko piórem historyka, lecz również słowem i czynem dyplomaty. Odegrał niemałą rolę w roku 1919, kiedy w Wersalu toczyły się spory o ostateczny kształt terytorialny odradzającej się Rzeczypospolitej. Do końca pozostał przyjacielem i obrońcą interesów narodu polskiego. W pełni zasłużył więc, aby jego życie i dzieło stały się znane społeczeństwu kraju, dla którego położył tak znaczne zasługi i który gorąco umiłował.”


W 1925 profesor Lord opublikował pracę nt. III rozbioru: The Third Partition of Poland, The Slavonic Review, vol. 3, nr 9, March 1925, s. 24-48.

Oto ostatnie tam zdanie:

W odrębnym tajnym artykule państwa te [tj. Rosja, Prusy i Austria] składały wzajemne zobowiązania, że ‚nigdy nie będą używać w tytułach swych monarchów określenia Królestwo Polskie’, aby raz na zawsze wymazać z kart historii nawet ślad imienia Polski.

PS. Wreszcie, sam Oskar Halecki napisał wspomnienie pt. Ś.p. prałat Robert Howard Lord, “Nowy Świat” (Nowy York) 03.06.1954.

Wstyd i pocieszenie


Misja aliancka we Lwowie, luty 1919. Od lewej: Stanisław Wańkowicz, Robert Lord, gen. Joseph Barthelemy, gen. Tadeusz Rozwadowski, gen. Adrian Carton de Wiart, mjr Giuseppe Stabile.


Myślałem, że przypadek Klementyny Sobieskiej wystarczy, aby pokazać „tendencyjność” polskiej wikipedii, ale po przeczytaniu tamże wpisu nt. Zygmunta Krasińskiego jest mi po prostu wstyd… Znowu nawet angielski wpis jest już lepszy, ale tak jak w przypadku Klementyny można to było jakoś zrozumieć, to tutaj pozostaje tylko zażenowanie. Być może ostatnie zdanie wpisu ma być tego wytłumaczeniem: „Tradycyjnie Krasińskiego zwykło zaliczać się do grona tzw. Trzech Wieszczów literatury polskiej (obok Adama Mickiewicza i Juliusza Słowackiego), choć coraz częstsze są próby zdetronizowania Krasińskiego przez współczesną krytykę literacką.

A pocieszenie płynie z powyższego, bardzo istotnego zdjęcia, a raczej z wpisów dot. istotnych na nim osób. Dobrze, że nie „zapomniano” kompletnie o Stanisławie Wańkowiczu, o tym znacznie ważniejszym Wańkowiczu od Melchiora, jego bratanka:

„W latach 1918–1919 był członkiem poselstwa polskiego przy rządzie ukraińskim. Później wiceprezesem Towarzystwa Rolniczego i prezesem Związku Ziemian w Lidzie. Przyczynił się do powstania „Słowa” wileńskiego, w którym publikował artykuły gospodarcze i polemizował z założeniami reformy rolnej.** Społecznie działał w ramach Rady Naczelnej Organizacji Ziemiańskich. W 1925 był członkiem władz Rady Opiekuńczej Kresów. W 1926 wstąpił w Wilnie do Organizacji Zachowawczej Pracy Państwowej i z nią w 1933 przystąpił do Zjednoczenia Zachowawczych Organizacji Politycznych, w których był wiceprezesem. W 1936 Stanisław Wańkowicz był wiceprezesem Rady Naczelnej Organizacji Ziemiańskich… Od 1937 wchodził w skład władz Stronnictwa Zachowawczego.

Warto by jednak uzupełnić tam opis straszliwych okoliczności jego śmierci:

„Tragiczny wrzesień 1939 r. zastał Wańkowiczów w Gorzyczkach. Podobnie jak inne rodziny ziemiańskie, zostali z Gorzyczek wyrzuceni i zamieszkali kontem u znajomych w Warszawie. Młodszy syn Andrzej przez zieloną granicę poszedł szukać Polskiego Wojska.

Jednak najtragiczniejszym dla rodziny Wańkowiczów był dzień 24 czerwca 1943 r. w Zbydniowie koło Sandomierza. Dzień wydawało się radosny – ślub jedynej córki Teresy. Wieczorem po przyjęciu ślubnym, nadjechał oddział SS. Esesmani bez podania przyczyny, z premedytacją, zwierzęcą zaciekłością, seriami karabinów, bez cienia litości zamordowali prawie wszystkich, 21 osób; senatora Stanisław Wańkowicza, jego żonę Aleksandrę, gospodarzy i ich gości. Senator Stanisław Wańkowicz jego żona Aleksandra spoczywają tam razem w zbiorowej mogile.”

Drugie pocieszenie to wpis tamże nt. Roberta Lorda, Amerykanina, któremu należy się jeśli nie pomnik to przynajmniej ulice jego imienia:

„20 grudnia 1915 został profesorem Uniwersytetu Harvarda. Rozpoczął pionierskie badania nad syntezą historii dyplomatycznej II rozbioru Polski. W swej pracy Lord korzystał z wielu źródeł archiwalnych przechowywanych w archiwach państw rozbiorczych. Był jedynym badaczem historii Polski, który został dopuszczony do tajnych materiałów dyplomacji Imperium Rosyjskiego, wyjaśniających genezę II rozbioru. Był pierwszym i ostatnim historykiem, który mógł korzystać z rosyjskich źródeł archiwalnych dotyczących polityki Petersburga wobec Rzeczypospolitej w latach 1787-1793.

1 maja 1918 Lord został kierownikiem sekcji amerykańskich ekspertów do spraw wschodnich na przyszłą konferencję pokojową. 30 listopada 1918 został powołany w skład delegacji USA na paryską konferencję pokojową jako doradca w sprawach Rosji i Polski. W czasie konferencji wersalskiej wywierał wpływ na prezydenta Woodrowa Wilsona, podnosząc, że odbudowa państwa polskiego jest naprawą największej zbrodni politycznej, jaką znała Europa, przywróceniem zasady sprawiedliwości w stosunkach międzynarodowych. Utrzymywał, że państwo polskie powinno być odbudowane w swoich granicach historycznych, a nie etnicznych. 28 stycznia 1919 wszedł w skład komisji do zbadania sytuacji w Polsce i na spornych terytoriach granicznych. Zasiadał we Wspólnej Komisji do spraw polskich i czechosłowackich oraz w podkomisji do spraw rejonu cieszyńskiego i przyszłej wschodniej granicy Polski.”

Więcej o tym wielkim człowieku, w notce następnej…


**) Żubry kresowe albo wileńskie albo litewskie – nieformalne ugrupowanie ziemiańskie skupiające konserwatystów byłego Wielkiego Księstwa Litewskiego. Za organ prasowy „żubrów” uznawany był wileński dziennik „Słowo”.

Brytyjski liberalizm w działaniu, czyli sławna afera Profumo

Zapewne nigdy się nie dowiemy jakie były kulisy przesławnej afery Profumo, wszak jej akta utajniono do 2046… Jednak to co wiadomo pokazuje jak poważnym państwem jest Zjednoczone Królestwo i jak surowo traktuje członków rządzącej nim kasty, jeśli popełnią poważne błędy.

Afera Profumo – polityczny skandal z roku 1963 w Wielkiej Brytanii. Nazwa pochodzi od ministra, sekretarza stanu ds. wojny (ang. Secretary of State for War), Johna Profumo**.

Profumo był dobrze wykształconym i szanowanym ministrem w rządzie Partii Konserwatywnej, mężem aktorki Valerie Hobson. U źródeł skandalu stał jego przelotny, kilkutygodniowy romans z showgirl Christine Keeler w 1961. Pogłoski o romansie krążyły po Londynie, jednak nie zachwiały one pozycji Profumo.

W grudniu 1962 po wypadku z bronią palną, w który uwikłani byli dwaj inni kochankowie Keeler, prasa ujawniła związki Keeler z Profumo wraz z informacją, że Keeler spotykała się także z Jewgienijem („Eugene”) Iwanowem, attaché morskim (ang. senior naval attaché) ambasady Związku Radzieckiego w Londynie.***

Brytyjska tradycja respektowania prywatnych spraw polityków ostała się do marca 1963, kiedy to George Wigg poseł z Partii Pracy poruszył tę sprawę w parlamencie ze względu na „bezpieczeństwo narodowe”. …wkrótce (5 czerwca 1963) Profumo został zmuszony do przyznania, iż skłamał w swoim oświadczeniu w Parlamencie. Zrezygnował także z roli ministra, członka parlamentu i Privy Council. Skandal wstrząsnął rządem konserwatystów i przyczynił się do przejęcia władzy przez Partię Pracy w wyborach w 1964.”

Polska wiki nie oddaje dobrze rozmiarów tej afery, i jej skutków:

The Times called Profumo’s lies „a great tragedy for the probity of public life in Britain”; the Daily Mail recorded Profumo’s fall and disgrace as the price required when public figures fell short of the expected standards of integrity. The Daily Mirror hinted that not all the truth had been told, and referred to „skeletons in many cupboards”. …

After the parliamentary debate, newspapers published further sensational stories, hinting at widespread immorality within Britain’s governing class. A story emanating from Rice-Davies concerned a naked masked man, who acted as a waiter at sex parties; rumours suggested that he was a cabinet minister, or possibly a member of the Royal Family. …

A later commentator opined that the Profumo affair had destroyed the old, aristocratic Conservative party: „It wouldn’t be too much to say that the Profumo scandal was the necessary prelude to the new Toryism, based on meritocracy, which would eventually emerge under Margaret Thatcher”. The Economist suggested that the Profumo affair had effected a fundamental and permanent change in relations between politicians and press. Davenport-Hines posits a longer-term consequence of the affair—the gradual ending of traditional notions of deference: „Authority, however disinterested, well-qualified and experienced, was [after June 1963] increasingly greeted with suspicion rather than trust”. ”

Przy czym, warto tu przypomnieć co działo się w UK i na świecie w 1962:

In British politics, the „Night of the Long Knives” was a major Cabinet reshuffle that took place on 13 July 1962. Prime Minister Harold Macmillan dismissed seven members of his Cabinet, one-third of the total. …The speed and size of the reshuffle was unprecedented in British political history. The sackings were mockingly named after the 1934 Night of the Long Knives, when Adolf Hitler had many Sturmabteilung supporters of Ernst Röhm either executed or arrested. Macmillan was accused of having acted hastily and of being ungrateful in sacking his party’s most loyal officials.”

22 października: kryzys kubański – prezydent John F. Kennedy wprowadził blokadę morską Kuby; pod zarzutem szpiegostwa na rzecz USA i Wielkiej Brytanii aresztowano Olega Pieńkowskiego, wysokiego oficera radzieckiego wywiadu wojskowego GRU.

Czas na puentę.

Bohater afery, John Profumo, zaczął pokutę od własnoręcznego czyszczenia publicznych latryn. „Profumo „had to be persuaded to lay down his mop and lend a hand running the place”, eventually becoming Toynbee Hall’s chief fundraiser, and used his political skills and contacts to raise large sums of money. All this work was done as a volunteer, since Profumo was able to live on his inherited wealth. His wife, the actress Valerie Hobson, also devoted herself to charity until her death in 1998. In the eyes of most commentators, Profumo’s charity work redeemed his reputation. His friend, social reform campaigner Lord Longford said he „felt more admiration [for Profumo] than [for] all the men I’ve known in my lifetime”.

Profumo was appointed a Commander of the Order of the British Empire (CBE) in 1975, and received the honour at a Buckingham Palace ceremony from Queen Elizabeth II, signalling his return to respectability. In 1995, former Conservative Prime Minister Margaret Thatcher invited him to her 70th birthday dinner, where he sat next to the Queen.”

Jeśli zaś chodzi o lady Astor: „Within three years of her marriage Bronwen’s world was turned upside down by the infamous Profumo Affair, which brought down Prime Minister Harold Macmillan’s government. Bill died from a heart attack in 1966, leaving Bronwen with two young daughters.

Bronwen left Cliveden with her daughters, to live in Tuesley Manor, Godalming, Surrey. She opened her new home to the homeless and in 1983 trained as a psychotherapist.”

Macmillan had been elected Chancellor of the University of Oxford in 1960, in a campaign masterminded by Hugh Trevor-Roper, and held this office for the rest of his life, frequently presiding over college events, making speeches and tirelessly raising funds. …

With hereditary peerages again being created under Thatcher, Macmillan requested the earldom that had been customarily bestowed to departing prime ministers, and on 24 February 1984 he was created Earl of Stockton and Viscount Macmillan of Ovenden. He is the last Prime Minister to have been given an hereditary peerage, although Margaret Thatcher’s husband was later given a baronetage, which passed onto her own son.”


**) Albert Peter Anthony Profumo KC (1879 – 27 March 1940) was an English barrister.

The Profumo family is of Italian origin, and Albert Profumo held the title of 4th Baron Profumo in the nobility of the Kingdom of Sardinia. His family made their fortune in insurance. He owned much of the Provident Life of London. He was succeeded as Baron by his son, politician John Profumo. His grandson is David Profumo. His daughter Mary Ainslie Profumo married Harold Balfour, 1st Baron Balfour of Inchrye.

***) Ivanov was recalled to Moscow in December 1962, prior to the Profumo affair becoming public knowledge. Upon returning to the Soviet Union he continued his naval career, being assigned to the Black Sea Fleet. It is not known whether Ivanov continued to work with the GRU but he was reportedly awarded the Order of Lenin. He did not remarry.

In 1994, Ivanov was found dead in his Moscow flat at the age of 68.
Ivanov’s partially ghost-written memoirs The Naked Spy were published in 1992. In the book Ivanov stated that he had been able to obtain significant military intelligence by accessing British political circles. However he claimed that his GRU seniors remained unaware of his relationship with Keeler until the story broke in the UK, since he saw no need to report upon a private relationship.






Fałszywy megamit, czyli brytyjski liberalizm

Liberalizm to przede wszystkim (być może pierwsza?) ideologiczna megamanipulacja, nadająca jakiemuś pojęciu nazwę o przeciwnej konotacji do jego właściwego znaczenia (w czym się wyspecjalizowali nieco później komuniści):

„Liberalizm (łac. liberalis – wolnościowy, od łac. liber – wolny) – ideologia i kierunek polityczny, według którego wolność jest nadrzędną wartością, ma charakter indywidualistyczny i przeciwstawia się kolektywizmowi. Innymi wartościami cenionymi przez liberałów są wartości demokratyczne i prawa obywatelskie czy własność prywatna i wolny rynek. …

Główne założenia wczesnej ideologii liberalnej powstały w Wielkiej Brytanii, w kontekście angielskiej wojny domowej. W wojnie tej siły parlamentu odniosły zwycięstwo nad siłami rojalistycznymi, co doprowadziło do egzekucji króla Karola I. Po chwalebnej rewolucji (1688) ustanowiono ograniczoną monarchię konstytucyjną.”

„Enlightenment philosophers are given credit for shaping liberal ideas. These ideas were first drawn together and systematized as a distinct ideology, by the English philosopher John Locke, generally regarded as the father of modern liberalism. Thomas Hobbes attempted to determine the purpose and the justification of governing authority in a post-civil war England.”

Tu jeszcze raz przypomnę ów cytat:

„Czasy saskie na ziemiach polskich to czasy pokoju, słabego państwa i niskich podatków. Obciążenia podatkowe w Polsce były sześciokrotnie mniejsze niż w sąsiednich Prusach i Rosji, 12-krotnie – niż w Austrii, i aż ponad 30-krotnie mniejsze niż w Anglii…”

A oto tego uzupełnienie:

During the war-filled years of the eighteenth and early nineteenth century, tax rates in Europe increased dramatically as war became more expensive and governments became more centralized and adept at gathering taxes. This increase was greatest in England, Peter Mathias and Patrick O’Brien found that the tax burden increased by 85% over this period.”

No, właśnie, po to przecież zburzono ten przebrzydły tzw. ancien régime, aby ludzie byli wolni… to jasne. A szczególnie katolicy:

The years from 1688 to the early 19th century were in some respects the nadir for Catholicism in England. Deprived of their dioceses, four Apostolic Vicariates were set up throughout England until the re-establishment of the diocesan episcopacy in 1850. Although the persecution was not violent as in the past, Catholic numbers, influence and visibility in English society reached their lowest ebb. Their civil rights were severely curtailed: their right to own property or inherit land was greatly limited, they were burdened with special taxes, they could not send their children abroad for Catholic education, they could not vote, and priests were liable to imprisonment.

Kolejny niemiecki rozbiór Polski?

W tzw. polskiej szkole ciągle nas uczą, iż Rzeczpospolita upadła, bo Polacy nie umieli się rządzić, a w dodatku mieli (i ciągle mają…) te słynne i straszne narodowe przywary.

Jak było naprawdę trzeba będzie jeszcze opisać, więc teraz tylko przypomnę słowa pewnego szkockiego profesora:

Do połowy XVII wieku ten system był mocny, najsilniejszy w środkowo wschodniej Europie. Do czasów Jana Kazimierza Rzeczpospolita wygrywała prawie każdą wojnę. Po prostu była do tego czasu lepiej rządzona, a wojsko miała silniejsze.

A był to system tak mocny, iż trzeba było ponad 300 lat by go całkowicie zniszczyć: 1648 → 1989.

Warto tu jednak przypomnieć pewne fakty – te współczesne:

Mniej znany jest stopień w jakim Niemcy rezygnują z własnych dochodów na rzecz ich państwa, wszak dochody budżetów publicznych w Niemczech i w Polsce są jak 17:1 !! W Bundesrepublice ów dochód to prawie 50% GDP, podczas gdy w Polsce to raptem niecałe 20%!

I te historyczne:

Czasy saskie na ziemiach polskich to czasy pokoju, słabego państwa i niskich podatków. Obciążenia podatkowe w Polsce były sześciokrotnie mniejsze niż w sąsiednich Prusach i Rosji, 12-krotnie – niż w Austrii, i aż ponad 30-krotnie mniejsze niż w Anglii czy Niederlandach. Sytuacja ta sprzyjała bogaceniu się̨ magnaterii i części szlachty, w ślad za tym następował rozwoju konsumpcji i otwarcia krajowego rynku, co wiązało się̨ z rozkwitem handlu. Na koniunkturze korzystali głównie kupcy zagraniczni, choć na tej fali popytu rozwijały się̨ znakomicie także interesy niektórych polskich kupców, szczególnie gdy były poparte talentem [ha, ha], jaki posiadał Piotr Tepper.