Polacy na Kremlu czyli zadziwiające koincydencje

 

Przypomnijmy sobie sekwencję wydarzeń:

Na sejmie walnym, który rozpoczął się 18. stycznia 1609, nie tylko zamknięto sprawę nieszczęsnego rokoszu Zebrzydowskiego – czyli pierwszej polskiej wojny domowej, ale poparto plan wojny z Moskwą (wśród  zwolenników tego planu był podkomorzy koronny Andrzej Bobola).

Car Wasyl IV Szujski zawiera 28. lutego 1609 w Wyborgu wymierzony w Rzeczpospolitą sojusz ze Szwecją.

28. maja Zygmunt Wielki wyrusza z Krakowa na wojnę, a w tymże maju Izaak Massa wyrusza do Holandii z tajnymi planami Moskwy i rosyjskimi mapami…

„Pierwsze oddziały polskie dowodzone przez Lwa Sapiehę przybyły pod Smoleńsk 29 września. Następnego dnia na miejsce dotarł hetman Żółkiewski razem ze swoim pułkiem i to on zajął się przygotowaniami do oblężenia, wyznaczył miejsce na obóz oraz przeprowadził rekonesans umocnień. 1 października pod mury Smoleńska przybył również Zygmunt III i część polskiej armii.”

Polska ofensywa wywołuje wielkie wzburzenie w Londynie i Amsterdamie:

1609 Nov. 12. Original Despatch, Venetian Archives. Marc’ Antonio Correr, Venetian Ambassador in England, to the Doge and Senate.

„The war in Muscovy has completely ruined trade in those parts, so that of the twelve or more ships that used to arrive here from there hardly three have arrived, and those with light cargoes. In Holland twenty-three ships have come back from that voyage absolutely empty but for a little wood. However, as the defeat of the Poles is considered certain it is conjectured that the internal dissensions of the Muscovites will cease and trade be restored.

1610 Dec. 9. Original Despatch, Venetian Archives. Marc’ Antonio Correr, Venetian Ambassador in England, to the Doge and Senate.

The progress of the Poles in Russia is also causing anxiety, nor do they cease to note the movement of arms in the Duchy of Milan. As to this, however, they wait to see what will happen on the arrival of the Constable of Castile who, it is generally thought, and as Lord Salisbury told me, is coming with an olive branch in his mouth. But the success of the Poles is very displeasing to the King, to the Council, to the Dutch, and to all Protestants; and it is held by some that when the affairs of Germany are settled, something must be done to help the King of Sweden.

_

„Po bitwie pod Kłuszynem hetman Stanisław Żółkiewski na prośbę bojarów 9. października 1610 roku zajął Kreml, w związku z czym do 7 listopada 1612 roku okupowała go polska załoga wojskowa pod dowództwem Aleksandra Korwina Gosiewskiego i Mikołaja Strusia”

„W Niżnym Nowogrodzie w 1611 wybuchło antypolskie powstanie, prowadzone przez kupca Minina **. Sformowano armię powstańczą, na czele której stanął kniaź Dymitr Pożarski, której zadaniem było usunięcie polskiej załogi z Moskwy. Rozpoczęła się blokada stolicy Rosji [plany!]. Dwukrotnie podejmowana przez wojska hetmana wielkiego litewskiego Jana Karola Chodkiewicza próba odsieczy zakończyła się niepowodzeniem. Oblężenie doprowadziło w końcu do kapitulacji polskiej załogi Kremla moskiewskiego 7. listopada 1612, co spowodowało odstąpienie od oblegania Wołokołamska przez idącego na odsiecz króla Zygmunta III.

W 1613 Sobór Ziemski w Moskwie na nowego cara wybrał syna metropolity Filareta – Michała Romanowa, który zapoczątkował trzystuletnie panowanie Romanowów.”

„In 1614 Massa returned to Moscow, this time accompanied by his brothers, as an envoy of States-General of the Netherlands to obtain an exclusive trade agreement similar to the recent Dutch-Ottoman treaty, and to investigate the trade routes into Persia.”

___

**) Kuźma Minicz Minin (ros. Кузьма Минич Минин, zm. 21 maja 1616) – kupiec z Niżnego Nowogrodu: „Kiedy ludowy ruch patriotyczny zaczął organizować oddziały ochotnicze, kupcy miejscy wybrali Minina, obdarzanego zaufaniem i szanowanego członka gildii, aby zarządzał funduszami zebranymi przez nich na wyposażenie drugiego pospolitego ruszenia (второе народное ополчение).”

Reklamy

Deklaracja Bosona

nasz salon24

Przepraszam za (może trochę) pompatyczny tytuł notki, w trzeciej osobie, ale sprawa jest w sumie dość poważna.

Państwo Janke et consortes od dawna (zawsze?) grali nieczysto, ale tak się jednak złożyło, iż spowodowali (wraz z panem Krawczykiem) powstanie w Polsce wyjątkowej (wbrew sobie?) platformy blogerskiej. Dlatego właśnie, przez ostatnie trzy lata, poświęciłem salonowi24 bardzo dużo swojego czasu i energii. I dlatego też uważam, iż mam (tak jak wielu i wiele innych) pewne prawa wobec s24.

Co sądzę o tej zupełnie wyjątkowej hucpie z 4. stycznia już tu pisałem. Nie chcę jednak zostawiać moich salonowych czytelników „na lodzie” i dlatego też nadaję tam od czasu do czasu swój sygnał aby „podać im lin(k)ę”. Więcej nawet, a priori NIE odżegnuję się od jakiekolwiek tam działalności w dalszej przyszłości, ale jednak mocno przy tym liczę na alternatywne i dużo lepsze miejsce (lub miejsca) do blogowania.

Nie wiem oczywiście jak projekt @nohood’a się rozwinie itd. itp., ale wiem, że nie ma na co…

View original post 43 słowa więcej

Los Polski i ten Izaak z Haarlemu

Frans_Hals_031.jpg

Frans Hals (1582/1583–1666): Portret Isaaka Abrahamszoona Massa, 1626.

***

7. października 1586 w kalwińskich rejestrach Haarlemu odnotowano chrzest Izaaka Abrahamszoona Massa. Jego rodzice najprawdopodobniej przybyli tam z Antwerpii w 1585, po zdobyciu jej przez księcia Parmy, ale faktycznie pochodzili z dobrze już nam znanego walońskiego Leodium (tj. Liège). Nic zatem dziwnego, że losy tego rodu splatają się z losami dobrze nam znanej, przesławnej rodziny De Geer…

Ojciec Izaaka, Abraham, „robił” przede wszystkim w handlu jedwabiem, a matka, Sara, w handlu koronkami. Młody Izaak, najprawdopodobniej od 1601, do maja 1609 przebywał w Moskwie, gdzie pobierał „nauki biznesowe”. Jako że ‘Jacob De la Gardie, characterized Massa as „extremely artful in learning other people’s secrets”’ tak i nie dziwi, iż do Holandii przywiózł Izaak nie tylko szczegółowe i ultra-tajne plany Moskwy, ale także rosyjskie mapy, w tym Syberii…

(Massa is credited with five published maps of Russia and its provinces, the last ones compiled around 1633, and two maps of Moscow city, including the schematic account of the 1606 battle between Vasily Shuysky and Ivan Bolotnikov’s armies. Retrieving original muscovite maps could have been dangerous for Massa himself and fatal for his Russian sources. Massa’s rendition of the Siberian coast represented an advance in geography and for decades remained the only map of this region.)

W lutym 1613 Sobór Ziemski wybrał 16. letniego Michała Romanowa carem Rosji, a już rok potem Izaak był z powrotem w Rosji:

In 1614 Massa returned to Moscow, this time accompanied by his brothers, as an envoy of States-General of the Netherlands to obtain an exclusive trade agreement similar to the recent Dutch-Ottoman treaty, and to investigate the trade routes into Persia. Not only had the Dutch been keen to purchase grains but also Persian silks. These had, equally so, been exported via Archangelsk. At the time Russian people showed great interest in artillery compounds such as lead and gunpowder.” 

Dalszy ciąg jest równie ciekawy – zwracam tu uwagę na znaną nam postać Eliasza Tripa, szwagra samego Ludwika De Geer:

„In 1623/24 Massa was called upon by the Dutch Parliament (Staten-Generaal) to become an agent for Moscovia. However, his appointment proved to be a controversial one and drew serious opposition. He then made successful efforts to gain the interest of Gustaf II Adolf of Sweden to pursue trading grains with Russia. While nourishing the relationships between Russia and Sweden, he was knighted by the Swedish King in 1625 for his arduous efforts. One year later, in 1626, he attempted to gain exclusive rights on the trading of grains out of Russia.

Massa promoted the idea of setting up a trading cartel similar to the English Muscovy Company, but internal problems in the Netherlands delayed consolidation of traders into 1628. During his next voyage, in 1629, he travelled to Moscow to pave the way for his friend Elias Trip who by then had initiated a consortium. Massa indiscreetly advised Michael I of Russia and Michael’s father, Filaret (the Patriarch of Moscow) of the internal affairs of the Dutch Republic. By doing so he attempted to tarnish the reputation of his competitors and personal opponents.

Because of the ongoing war between Sweden and Poland no grain could be exported through the city of Dantzig. One of his opponents, Klenck, himself a wealthy merchant trading in caviar, was given Russia’s permission to export ten or twelve cargo loads of rye meal. Meanwhile Trip feigned to act on behalf of the Swedish Monarchy.

In 1630 the price of grain remained extremely high due to increasing competition. Albert Burgh tried to ensure a monopoly for the City of Amsterdam. At the same time, countries such as Sweden and England endeavoured to do the same. Russian merchants tried to curtail trading by limiting import and export exclusively via Archangelsk. For the next two decades Massa combined diplomatic service with his own business.”

Ów Eliasz Trip (ca 1570-1636) około 1615 przeniósł się do Amsterdamu z Dordrecht, już jako dyrektor VOC. Był jednym z najważniejszych członków rodziny Trip, aktywny w handlu zbożem, dziegciem i żelazem (z Anglii i Niemiec) z bratem Jakubem; wraz ze szwagrem Ludwikiem De Geer był aktywny od 1619 roku w górnictwie i hutnictwie oraz „przemyśle zbrojeniowym” Szwecji. Był głównym importerem miedzi z Japonii i sprzedawał broń oraz wyposażenie żołnierzy i okrętów dla Republiki Weneckiej, na jej wojnę z  Hiszpanią i Habsburgami. Eliasz był jednym z inicjatorów regulacji handlu lewantyńskiego.

Przez około 20 lat mocno zaangażowany w handel żelazem w Afryce Zachodniej, a i w handlu futrami w Ameryce Północnej miał swój udział… W 1631 rozpadła się jego współpraca z Ludwikiem De Geer. W 1632 roku szwedzka korona była mu winna milion guldenów, i mniej więcej w połowie XVII wieku dług został częściowo spłacony przez nadanie spadkobiercom Eliasza obszernych i bardzo atrakcyjnych gruntów.

Eliasz był wpierw żonaty z Marią De Geer, ale od 1611 z Alijdt Adriaensdr, córką burmistrza Dordrecht. Patrz niżej…


Jaka z tego nauka dla nas?

Oto, na ponad dwadzieścia lat przed „powstaniem” Chmielickiego nasz najważniejszy partner handlowy, Holandia, rozwijała na wielką skalę handel zbożem i uzbrojeniem z naszymi zawziętymi wrogami Rosją i Szwecją, dostarczając im odpowiednie technologie, czyli tzw. offset, w zamian za przywileje handlowe…

A dlaczego odpalono Chmielnickiego akurat w 1648? A, bo pasowało to przede wszystkim Turcji, ale i Holandia właśnie wygrała wojnę trzydziestoletnią…

Rembrandt_van_Rijn_202.jpg

Rembrandt Harmenszoon van Rijn: Portrait of Aletta Adriaensdr (1589-1656), 1639.

Jak wykuwała się ruska stal…

Pamiętacie może moją notkę o tym jak, z bardzo wydatną pomocą (części kalwińskiej) walońskich przedsiębiorców, Szwedzi stali się stalowym mocarstwem? Trzeba wrócić do tych czasów i podobnych „inspiracji”, które z kolei dały odpowiedni impuls Moskalom.

Zanim o tym zacznę, warto zaznaczyć ważną wówczas różnicę między Moskwą a Sztokholmem – Moskale byli wtedy praktycznie całkowicie sterowani z zewnątrz – do mojej o tym notki wypada mi teraz dorzucić taki oto „niewinny” cymes:

The All-Joking, All-Drunken Synod of Fools and Jester (1692–1725) was a club founded by Peter I of Russia. The group included many of Peter’s closest friends, and its activities centered mostly around drinking and partying. The group was not without controversies; some of its parodies against the Church in particular were heavily criticized.”

Odnajdujemy w tym „zabawnym” klubie dobrze znane nam postaci: niezastąpionego Patryka Gordona (który czeka na dedykowany mu cykl notek…) czy Franza Leforta. A także niejakiego Andrzeja Viniusa (Андре́й Андре́евич Ви́ниус):

„Vinius was the son of a Dutch merchant Andries Winius, who in 1627 associated with Isaac Massa and went to Moscovia as a grain trader. In 1628 he married Geertruid van Rijn. In 1632, during the time of Michael of Russia, he settled in Russia to found a water-powered ironworks in Tula, Russia, and in Serpukhov. Then he seems to have forced his wife to become either Greek Orthodox, or Russian Orthodox. Their son Andrew was raised to speak besides Dutch, also Russian and German; he knew French, Polish and Latin too, which he later taught to Peter the Great. Around 1664 Vinius married an aristocratic Russian woman. He became the translator of his second cousin Nicolaas Witsen in 1665, visiting the country in the company of Jacob Boreel. Witsen became his long life friend with their common interesting in cartography. …

He then headed, together with his brother, the Post Office, becoming the first Russian Postmaster in 1675. So he was able to send secretly maps and all kind of antique objects to Witsen. … Vinius was also the one who, after the Azov campaigns, arranged the parade into Moscow under a pagan arch that bewildered many Muscovites.

During the Great Northern War, after the Battle of Narva, Russian artillery was reduced to almost nothing. Peter appointed Vinius to the post of Inspector of Artillery and ordered to produce more cannon. Upon the Tsar’s order and against the wishes of many Russians, Vinius melted down many of the church bells of Russia and even ordered beating-by-knout of the iron founders who were working too slowly. By melting a quarter of the church bells in Russia, eight months after the end of the Battle of Narva Vinius managed to produce hundreds of cannon to send to the Russian army.

Despite his old age, on Peter’s command, he also went into Siberia to look for potential new mines, and ended up establishing several ironworks beyond the Ural Mountains. In 1700 and in 1706 he came to the Dutch Republic. Winius had lost all of his land and goods, because of a conflict with Alexander Danilovich Menshikov. Winius tried to connect the Greek- or Russian Orthodox and Dutch Reformed church. In 1709 Winius was back in Moscow and received back his property. In 1712 his house burned down; his wife died in the fire.”

Ów tatuś naszego Andrzeja, też Andrzej, już w 1632 dostał od cara Michała, wraz z niejakim Peterem Marselisem (z antwerpskiego rodu, a jakże) wyłączność na stawianie owych hut żelaza w Tule. W ciągu kilku lat powstało tam metalurgiczne „zagłębie”. Oczywiście przy wydatnej pomocy niezastąpionych walońskich mistrzów tego fachu…

A w owej Tule z czasem nastał potężny ród Demidowa, Nikity Demidowa.

Sześciu Polaków co Nową Anglię budowało

Wedle Pamiętnika Handlowca 1.  października 1608 wylądowało w Jamestown w Nowej Anglii sześciu wybitnych, polskich specjalistów: Zbigniew Stefański – od produkcji szkła; szkutnik Jan Bogdan – także od produkcji paku oraz dziegciu („Umiejętność produkcji dziegciu była kiedyś pilnie strzeżoną tajemnicą, a sam dziegieć bardzo cenioną i szeroko stosowaną substancją.”); Jan Mata – od produkcji mydła; oraz szlachcic Michał Łowicki wraz ze Stanisławem Sadowskim i Karolem Źrenicą.**

Warto tu przypomnieć iż Jamestown to „pierwsza stała osada angielskich kolonistów w Ameryce Północnej, na terenie dzisiejszego stanu Wirginia, założona 14 maja 1607.”  A William Kelso pisze iż właśnie w Jamestown miało początek Imperium Brytyjskie („where the British Empire began”)…

Polscy fachowcy błyskawicznie uruchomili hutę szkła – pierwszy zakład przemysłowy w Ameryce. Mimo wielkiego znaczenia „polskiego przemysłu” dla Nowej Anglii i Kompanii Wirgińskiej nasi rodacy nie mieli początkowo praw wyborczych. W efekcie doprowadziło to do pierwszego w historii Ameryki Północnej strajku. Spór został szybko zażegnany, a polskie żądania spełnione…

The court record of the Virginia company for July 21, 1619, puts it best: „Upon some dispute of the Polonians in Virginia, it was now agreed…they shall be enfranchised and made as free as any inhabitant there whatsoever.”

___

**) „Captain John Smith, leader of the Virginia Company, previously had dealings with the Poles and knew of their enterprising ways. The Virginia Company hired Poles as experts and instructors in the manufacture of the products which England was so dependent on from Poland, viz., glass, pitch, and tar. A small group of six landed with the expedition on October 1, 1608: Zbigniew Stefanski–glass production expert; Jan Bogdan–pitch, tar, and ship construction expert; Jan Mata–soap manufacture expert; Michael Lowicki–nobleman; and Stanislaus Sadowski and Karol Zrenica. Soon after their arrival, these artisans constructed a glass furnace a mile from Jamestown.

Cutting down trees in the area, they also began the first wood products manufacturing center. They worked so industriously that within three years the Poles were able to repay the Virginia Company for their passage and become free citizens of the Jamestown colony.

The Poles continued to manufacture wood products in Virginia until 1622. Between 1608 and 1622, however, their relations with the English periodically soured and their vital work halted. Production on occasion was halted because the colony disfranchised the Poles. Possessing a keen sense of freedom and civil liberties, the Poles considered disfranchisement an affront to their sense of justice and liberty. On June 30, 1619, the Virginia House of Burgesses instituted a representative form of government which granted only those of English descent the right to vote. Automatically disenfranchised, the immigrants were incensed. In response, the Poles suspended operations in their glass factory, tar distillery, and soap factory. By withholding their labors, the Poles were able to exert powerful economic pressure; most of the cash products with the highest profits to the London Company were provided by the Polish industries. Governor Yeardly and the Virginia legislature readily reversed their decision, righting a political wrong perpetrated against the Poles.”