Fanariockie zakończenie

Dawno temu obiecałem dokończyć sprawę Fanariotów. Wtedy, zgodnie z sugestią Konecznego, chodziło mi o bezpośredni udział tych osmańskich Greków w przygotowaniu krwawej rewolucji Chmielnickiego i Camerona. (NB. W kluczowym okresie, angielskim ambasadorem w Konstantynopolu był niejaki Tomasz Bendish, którego to syn został zięciem córki Cromwella…) Teraz jest bardzo dobra okazja, dokończyć to w związku z owym „uporem” Turków wobec Jana III.

[Fanarioci] Zamieszkiwali głównie w konstantynopolitańskiej dzielnicy Fanarion. Trudnili się handlem dalekosiężnym (a przy tym często i szpiegostwem), dochodząc w XVII wieku do wielkiego znaczenia gospodarczego i politycznego. Znali po kilka europejskich języków, byli więc zwykle tłumaczami w służbach sułtanów, gdzie mogli wykazać swoje kwalifikacje i lojalność. Jako chrześcijanie często pełnili funkcje ambasadorów Porty Osmańskiej przy dworach europejskich oraz dragomanów lub podejmowali się specjalnych misji dyplomatycznych. Zajmowali też wysokie stanowiska w patriarchacie Konstantynopola, niejednokrotnie wpływając na wybór nowego patriarchy.”

Ciekawostką jest tu postać Wojciecha Bobowskiego, polskiego protestanta, który wzięty przez Tatarów w jasyr w 1638, przyjął islam i zrobił wielką karierę na dworze sułtanów, gdzie został jednym z pierwszych dragomanów**. M.in. był ów Bobowski wybitnym językoznawcą, a niejaki Tomasz Hyde był z kolei wielkim znawcą jego twórczości…

Owi dragomani to nie byli jedynie zwykli tłumacze, wszak tzw. wielcy dragomani wręcz pełnili rolę de facto ministra spraw zagranicznych Porty ds. krajów chrześcijańskich. Warto poznać biogramy dwóch pierwszych wielkich dragomanów:

Panagiotis Nikousios urodził się w Konstantynopolu w 1613, a jego bogata rodzina pochodziła z Trebizondu. Był znakomicie wykształcony (studiował na uniwersytecie w Padwie medycynę, matematykę i astronomię) i biegle władał wieloma językami (tureckim, perskim, arabskim i różnymi językami europejskimi). Po powrocie z Włoch udało mu się zdobyć uznanie wielkiego wezyra Kizpulu Mechmet Paszy. Od 1648 r. (lub 1649 r.) służył jako dragoman ambasady Austrii, a w 1661 został wielkim dragomanem… Wyróżnił się w negocjacjach z Wenecjanami w sprawie przekazania Kandii (na Krecie), które zakończyły się traktatem z 16 września 1669 r. W nagrodę za te usługi otrzymał dożywotni dochód z podatków Mykonos. Przetłumaczył z polskiego na łacinę  katechizm Piotra Mohyły, wydany w Ławrze Peczerskiej w 1645 pt. Zebranie krótkiej nauki o artykułach wiary prawosławney katolickey chrześcianskiey iako Cerkew Wschodnia Apostolska uczy. (NB. „Dzięki Mohyle znamy np. historię o uratowaniu mołdawskiej stolicy przed Kozakami zaporoskimi przez św. Jana Nowego. Wstawiennictwo świętego sprawiło, że Bóg pokarał kozaków śmiercią w wezbranych wodach Suczawy…” W 1647 Mohyła umiera w bardzo niejasnych okolicznościach – testament spisał po polsku… a w 1648 mamy Chmielnickiego.)

Panagiotis Nikosios zmarł 2 października 1673 roku podczas tureckiej kampanii w Polsce. Aleksander Mavrokordatos zwany „Sekretem” (exaporite, εξ απορρήτων) został jego następcą.

„His parents were Nikolaos Mavrokordatos from Chios and Loxandra from the Phanar of Constantinople. … in 1683, after the failed siege of Vienna by the Ottomans, he fell into disfavour, his property was confiscated and he and his mother were imprisoned for one year. Then he escaped to Sozopol and returned to Constantinople in 1685 when the new Grand Vizier restored him to his old place and returned his fortune. In the following years he became an internationally prestigious person, especially after his participation in the signing of the historic Karlovy Vary Treaty (in the present autonomous region of Vojvodina) in 1699, as a proxy of the Ottoman Empire, when he reached the peak of his glory, as Yemeniz Eugene states: „The emperor of Leopold, fascinated by his talents, gave him fifty thousand guilds … and gave him the prince’s hereditary title.”

Jego syn Mikołaj został hospodarem Mołdawii, a Jan – Wołoszczyzny.

__

**) „Po pewnym czasie wrócił do Stambułu, gdzie w 1671 roku otrzymał stanowisko pierwszego dragomana Porty czyli naczelnego tłumacza sułtańskiego. Do Polski przyjechał jako wysłannik sułtański, a przyjął go we Lwowie król Jan Kazimierz. Na stałe nie zdecydował się osiąść w ojczyźnie, wrócił do Stambułu, gdzie zmarł w 1675 roku. [Okoliczności jego śmierci nie są znane, a jeśli prawdą są pogłoski o jego zamiarze powrotu do Polski, to data ta jest wiele mówiąca…]

Jeszcze bardziej niezwykłe od życiorysu Wojciecha Bobowskiego są jego ogromne zasługi dla wielu gałęzi wiedzy. Jako były chrześcijanin, wychowany w rodzinie protestanckiej, Bobowski fascynował się kwestiami religioznawstwa. Gdy przeszedł na islam przeprowadził dogłębne badania mające na celu podniesienie wzajemnego zrozumienia chrześcijan i muzułmanów. Był autorem przekładu Biblii (tr. Kitabı Mukaddes) na język turecki, który był jedynym kompletnym tureckim tłumaczeniem tej księgi aż do 2002 roku.

Ponadto na polu religioznawstwa Bobowski odznaczył się jako tłumacz na język turecki anglikańskiej książki do nabożeństwa. Był także autorem wprowadzenia do islamu, które napisał po łacinie. Podobno uczestniczył także w pracach nad przekładem Koranu, ale efekty tej działalności niestety nie zachowały się do naszych czasów.”

„W.B. passe au service de l’ambassadeur anglais Thomas Bendish…”

Vfuki.jpg

Ausschnitt aus Folio 66r des Manuskriptes Turc 292. Hier findet sich Ali Ufkis Namensform Vfuki, seine eigene Umschrift aus dem Osmanischen

___

PS. A co do Chmielnickiego et consortes, to ciągle pozostaje mi jeszcze do wyjaśnienia rola Ormian w tej dywersji…

PPS. https://pl.wikipedia.org/wiki/Koliszczyzna

 

Reklamy

8 myśli na temat “Fanariockie zakończenie”

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Connecting to %s