Polska i zgniłe zboże w Kołobrzegu czyli drugi cud domu branderburskiego

Dolgorukov-Krymsky_Vasily_Michailovich.jpg

Dolgorukov-Krymsky Vasily Michailovich

___

W 1763 wybuchł wielki kryzys finansowy, wpierw w Amsterdamie, ale zaraz potem jego skutki odczuła cała Europa. W samym Amsterdamie padło ponad 30 banków, a ich długi sięgnęły 10 milionów guldenów (dziś to około miliard euro, bez efektu „skali populacji”) – stwierdzono wiele podobieństw owego kryzysu do tego z 2007/8… Tyle, że zamiast Lehman Brothers mieliśmy wtedy bank innych braci – The Brothers De Neufville , którego wartość sięgała 50% wartości Bank of Amsterdam (= Amsterdamsche Wisselbank) – pierwszego banku centralnego w historii.

A pozornie poszło o zgniłe zboże w Kołobrzegu: „After the peace of Hubertusburg in February 1763 De Neufville went to Berlin to offer his help in reviving the Prussian Asiatic Company. There he met with Johann Ernst Gotzkowsky, the owner of a silk and porcelain factory. Together they bought a huge amount of grain, stored in warehouses, after the Russian army had withdrawn from Pommerania, etc. De Neufville invested 100.000 guilder in Gotzkowsky’s project. The grain prices however continued to drop within the next three months. On 18 July General Vasily Dolgorukov-Krymsky forced Gotzkowsky to pay for the (rotten) grain. …

The crisis was triggered when De Neufville entered with 100.000 guilders into a deal by Johann Ernst Gotzkowsky to buy grain stored in Kolberg, etc., worth almost 1,2 million guilders, from the Russian army, c.q. Vasily Dolgorukov-Krymsky, as he left Poland. Frederick the Great ordered the grain traders to sell it on the Prussian market, but in May 1763 grain prices collapsed by more than 75 percent. The dealers that had not followed his advise, made heavy losses.”

Temu Gockowskiemu z Chojnic, który oczywiście nie ma wpisu w polskiej wiki – warto się przyjrzeć: „…descended from an Adam Gotzkowsky from an impoverished family of Polish nobility. Both his parents died when he was five years as a result of the plague, which broke out after the Great Northern War. Gotzkowsky grew up with relatives in Dresden, who neglected his education. As a 14-year-old he went to Berlinto live with his brother and to apprentise in business. He established him in his jewel and trinket shop and he quickly acquired customers in the highest circles, when he met Frederick the Great. In 1745, he married the daughter of a rich lace maker. Gotzkowsky persuaded his father-in-law to start a velvet factory, which he inherited some years later.

King Frederick II of Prussia [pamiętajmy, to wnuk Jerzego I, a Jerzy II to jego wuj…] commissioned Gotzkowsky to promote the silk trade to compete with France; Gotzkowsky ran a silk factory employing 1,500 persons. Frederick also followed his recommendations in the field of toll levies and import restrictions. Moreover, Gotzkowsky supplied the Prussian army and entered into consultation with Russian and Austrian army leaders, especially after the Prussian defeat at Kunersdorf.

In 1764 James Boswell came to him on a visit and called him: a gallant German, stupid, comely, cordial. In 1767 Gotzkowsky went bankrupt for the second time.**”

W Amsterdamie nikt nie chciał ratować banku braci de Neufville, myślę że głównie z powodu ich udziału w owej Królewsko-Pruskiej Azjatyckiej Kompanii Handlowej, w końcu jawnej konkurencji dla V.O.C. – np. znani nam dobrze bracia Hope, będący przedstawicielami stadhoudera w V.O.C., akurat w ogóle nie ucierpieli w tym kryzysie…

Jeśli zaś chodzi o owe tzw. „cuda brandenburskie”, to były dwa: pierwszy, po owej wielkiej klęsce pod Kunowicami 12 sierpnia 1759, kiedy to „cudownie” nie dobito Prusaków w Berlinie. No i ten drugi „cud”, bardziej symptomatyczny:

„By December 1761, after five years of war, the strategic situation for Prussia turned bleak despite several tactical successes. As Frederick wrote on 10 December:

The Austrians are masters of Schweidnitz and the mountains, the Russians are behind the length of the Warthe from Kolberg to Posen…my every bale of hay, sack of money or batch of recruits only arriving by courtesy of the enemy or from his negligence. Austrians controlling the hills in Saxony, the Imperials the same in Thuringia, all our fortresses vulnerable in Silesia, in Pomerania, Stettin, Kustrin, even Berlin, at the mercy of the Russians.

During the war the Prussians had lost 120 generals, 1,500 officers (out of 5,500) and over 100,000 men. Most Prussians now supported peace and Frederick was trying to bring the Ottoman Empire into the war but his efforts met no success. Her ally England was pressuring for a peace that would diminish Prussia. Then, in January 1762, Frederick received the news that the Empress Elizabeth of Russia had died on 5 January: „The Messalina of the North is dead. Morta la Bestia”, wrote Frederick on 22 January. Her nephew Peter succeeded her and was a strong admirer of Frederick the Great. He therefore reversed Elizabeth’s anti-Prussian policy and negotiated peace with Prussia, with an armistice in March and a treaty of peace and friendship signed on 15 May.”

Po kilku miesiącach rządów Piotra III zamordowano. Jego następczynią została Katarzyna II zwana wielką, która „stwierdziła, że ani klęska, ani zwycięstwo Prus nie leży w interesie Imperium i formalnie wycofała się z wojny.” No tak, ale jakieś rachunki trzeba było zapłacić, stąd tak zdecydowana postawa generała-majora Dołgorukowa.

___

Tymczasem w Polsce, „27 kwietnia 1761 zwołano nadzwyczajny sejm w celu omówienia zjawiska nielegalnego emitowania pieniądza polskiego przez Prusaków. Zaproponowano zmianę waluty i otwarcie mennicy państwowej, jednak nie podjęto żadnych decyzji, ponieważ sejm został zerwany na tle konfliktu z ministrem Henrykiem Brühlem.”

5 października 1763 umiera w Dreźnie August III. „W 1763 Czartoryscy planowali przeprowadzenie z pomocą Rosji zamachu stanu i odsunięcie Augusta, lecz przeszkodził temu [sic] wcześniejszy zgon króla.”

___

**) „Frederick the Great, who supported Gotzkowsky from 1740, and had him buy Dutch and Italian paintings, took over the factory. The company is still known as the Royal Porcelain Manufacture (KPM). The manufacture was located in the Leipziger Strasse, not far from Potsdamer Platz where now the Bundesrat of Germany is located. The factory had twelve furnaces and 400 men in service. Frederick demanded of the Jewish traders to take his porcelain in their assortment. The former silk and porcelain factory was from 1825 up to 1851 in the possession of Abraham Mendelssohn Bartholdy, who had built a very representative mansion on the property. From 1871 there the Reichstag stood, during the German Empire.

A street, a bridge and a school in Berlin are named in honor of Gotzkowsky.

Reklamy

3 myśli na temat “Polska i zgniłe zboże w Kołobrzegu czyli drugi cud domu branderburskiego”

  1. Te „zawirowania” z powodu wojny 7-letniej można tak podsumować z polskiego punktu widzenia:
    1. Rzplita zupełnie straciła wsparcie Francji, która próbowała coś ugrać z carycą Elżbietą
    2. Prusy z Anglią wyprowadziły ostrą kontrę „w postaci” Piotra III, ale wtedy nastąpiła szybka korekta i consensus z Amsterdamem w osobie Katarzyny II…

    Polubienie

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Connecting to %s