Głuchoniemcy, Wołosi i Państwo Muszyńskie

Do owej trasy karpackiej dojechaliśmy jedną z najpiękniejszych dróg w Polsce – DW891 – polecam!! Oprócz możliwości podziwiania przepięknych lasów i arkadyjskich pejzaży daje okazję zwiedzenia całej serii intrygujących miejscowości – począwszy od Grybowa:

Miasto królewskie zostało założone przez Kazimierza III Wielkiego w 1340 na prawie magdeburskim. Miasto zostało założone dla kolonistów ze Śląska i Niemiec. Zasadźcą był Hanco Dives (po łacinie „Bogacz”), syn Jana Bogacza. Grybów ponownie otrzymał prawa miejskie w 1488. Był siedzibą starostwa niegrodowego, ośrodkiem handlowo-rzemieślniczym (głównie sukiennictwo). Istniała tu m.in. szkoła Wita Stwosza i może tutaj powstała słynna figura tzw. Madonny z Krużlowej. W czasie potopu szwedzkiego doszło do bitwy pod Czerwoną Górą (obecnie Orlik Grybowski nad rzeką Białą). Miasto było wielokrotnie niszczone nie tylko przez Szwedów, ale też w 1657 przez Węgrów. Od XVII wieku odnotowuje się upadek gospodarczy miasta. …”

Z kolei, Florynka założona w 1574 przez Klemensa Worgacza to wieś biskupstwa krakowskiego w powiecie sądeckim w województwie krakowskim w końcu XVI wieku. W okresie średniowiecza własność biskupstwa krakowskiego należąca do klucza Muszyna, następnie fundacji kościelnej. Pod koniec XIX wieku wieś liczyła 3 025 mieszkańców. W latach 1918–1920 stolica Ruskiej Narodowej Republiki Łemków.

Florynka_cerkiew.jpgCerkiew greckokatolicka (obecnie kościół rzymskokatolicki), murowana z 1875. Wewnątrz zachowana część dawnego wyposażenia.

A Berest to „wieś biskupstwa krakowskiego w powiecie sądeckim w województwie krakowskim w końcu XVI wieku… We wsi znajduje się drewniana Cerkiew św. Kosmy i Damiana z 1842. Po opuszczeniu wsi przez ludność greckokatolicką (wysiedlenie w ramach Akcji „Wisła”) dotychczasową cerkiew zaadoptowano na kościół rzymskokatolicki.

Berest1(js).jpgDawna cerkiew greckokatolicka pod wezwaniem śś. Kosmy i Damiana

I wreszcie, „Polany osadził 27 listopada 1574 r. Jaśko Waśkowicz z Florynki na mocy przywileju, nadanego przez biskupa krakowskiego Franciszka Krasińskiego. Wieś ta, podobnie jak inne osady tzw. „Państwa Muszyńskiego” powstała na prawie wołoskim i została zasiedlona przez Łemków. Po rozbiorach Polski w 1781 roku, Polany przechodzą na rzecz skarbu austriackiego.”

Polany_malopolskie_nowosadecki_Krynica-Zdrój_cerkiew_greko-kat._ob._kosciól_rzym.-kat._p.w._sw._Michala_Archaniola_1820_770_z_05.09.1964_dz.jpgCerkiew greckokatolicka św. Michała Archanioła w Polanach

__

Państwo Muszyńskie (starostwo muszyńskie), zwane też kluczem muszyńskim, kresem biskupim państwa, kresem muszyńskim lub Biskupszczyzną – historyczne latyfundium w powiecie nowosądeckim przy granicy ze Słowacją (niegdyś zwaną Górnymi Węgrami), z centrum administracyjnym w Muszynie, o obszarze ok. 450 km², dysponujące własną administracją, sądownictwem i wojskiem, istniejące od XIII wieku do 1781 roku. 

Państwo Muszyńskie powstało prawdopodobnie około 1288 roku po tym, jak Muszyna z przyległościami została zapisana w testamencie przez Wysza Niegowickiego, scholastyka kapituły krakowskiej, biskupowi Pawłowi z Przemankowa. Dobra te zostały odebrane biskupowi krakowskiemu Janowi Muskacie przez Władysława Łokietka, prawdopodobnie za działania przeciw królowi w czasie buntu wójta Alberta. Później, do przełomu XIV i XV wieku, latyfundium muszyńskie należało do dóbr królewskich, po czym w 1391 roku, za panowania Władysława Jagiełły, zostało odzyskane dla biskupstwa krakowskiego przez biskupa Jana z Radliczyc… Państwo Muszyńskie należało do biskupów krakowskich do 1781 roku, kiedy przeszło na własność rządu austriackiego jako dobra kameralne; znajdujące się tam majątki przeznaczono na tzw. fundusz religijny. Wcześniej, w sierpniu 1770 roku, tereny te oderwano od Polski i przyłączono do Węgier. Po I rozbiorze Polski włączono je do Galicji.

W osadach wiejskich Państwa Muszyńskiego przeważała ludność wołosko-ruska (Łemkowie); ludność polska była skoncentrowana w dwu miastach, Muszynie i Tyliczu, i nielicznych okolicznych wsiach. Ok. 1785 roku latyfundium liczyło 16 885 mieszkańców, w tym 14 919 ludności wyznania greckokatolickiego, 1863 ludności katolickiej oraz 103 osoby wyznania mojżeszowego.”

Na zakończenie: „Głuchoniemcy (niem. Taubdeutsche, Walddeutsche) – termin występujący w polskim oraz niemieckim piśmiennictwie etnograficznym dla określenia grupy etnograficznej ludności niemieckojęzycznej osadzonej w późnym średniowieczu w Karpatach polskich, między Wisłoką a Sanem, w niektórych publikacjach między Dunajcem a Sanem, która w kolejnych stuleciach uległa procesowi polonizacji.

Historycy polscy do XVIII wieku nie interesowali się kolonizacją niemiecką. Zjawisko to dostrzegł dopiero Tadeusz Czacki, a po nim Joachim Lelewel. Według historyka Marcina Bielskiego (1551) osiedlanie niemieckich kolonistów przypisywano już Bolesławowi Chrobremu.
        A dlatego je (Niemców) Bolesław tam osadzał, aby bronili granic od Węgier i Rusi; ale że był lud gruby, niewaleczny, obrócono je do roli i do krów, bo sery dobrze czynią, zwłacza w Spiżu i na Pogórzu, drudzy też kądziel dobrze przędą i przetoż płócien z Pogórza u nas bywa najwięcej.

Ponad trzydzieści lat później w roku 1582 kronikarz Maciej Stryjkowski napisał, że niemieccy chłopi osadzeni pod Przeworskiem, Przemyślem, Sanokiem, i Jarosławiem są dobrymi rolnikami:
       Niemcy na Pogórzu osadzeni – Roku zaś 1355, Kazimierz król widząc Pogórskiej Rusi krainy dla częstych najazdów Litewskich zburzone i puste, Niemieckiego narodu ludzi w krainach tamtych osadził, którzy jeszcze i dziś po wsiach mieszkają około Przeworska, Przemyśla, Sanoka i Jarosławia, a jakom sam widział, są ossobliwi gospodarze.

W roku 1632 podobną opinię wyraził Szymon Starowolski w dziele Polonia:                        Następnie idzie Łańcut (…) i Rzeszów (…) ; mleka tu i płócien lnianych wielka jest zwykle obfitość, ponieważ wioski na całym tym obszarze zamieszkują potomkowie niemieckiego plemienia, wzięci na jakiejś wojnie przez Kazimierza Wielkiego, króla Polski, lub sprowadzeni z Saksonii, z dziećmi i żonami, aż w te okolice. Ci przeto o bydło i uprawę lnu troszczą się wielce i w porze jarmarków tak do innych okolicznych miast wymieniane towary zwożą na sprzedaż, jak przede wszystkim do Rzeszowa i Jarosławia — Szymon Starowolski, Polska albo opisanie położenia Królestwa Polskiego; Kraków 1976 (przekład A. Piskadło). Określenia tego użył następnie Ignacy Krasicki w jednym z komentarzy do herbarza Kacpra Niesieckiego.

Ważną cezurą w historii polityczno-gospodarczej tego obszaru był rok 1846 oraz wydarzenia rzezi galicyjskiej, które doprowadziły do masakry polskiej szlachty.

Pojęcie Głuchoniemcy zostało użyte również na początku XX wieku w dziele etnograficznym Karłowicza i Jabłonowskiego, którzy używali tego określenia w szerszym znaczeniu „Cały obszar Podgórza od Dołów Sanockich po Gorlice, Szymbark i Pilzno, skolonizowany był przez sasów i do dziś jeszcze lud nazywa tę okolicę «Na Głuchoniemcach» ”

Reklamy

2 myśli na temat “Głuchoniemcy, Wołosi i Państwo Muszyńskie”

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Connecting to %s