Wątek halicki

Eryk z Winsen lub Henryk Mora herbu Mora, niem. Erik von Winsen lub Heinrich, Ericus de Winsen (zm. 8 września 1391) – biskup przemyski, franciszkanin, organizator katolickiej diecezji przemyskiej.

Urodzony w Saksonii. Był do 1378 roku biskupem pomocniczym diecezji w Hildesheim. 13 kwietnia 1377 mianowany został przez papieża Grzegorza XI biskupem przemyskim. Nominacja Niemca – franciszkanina związana była z dużym udziałem tego zakonu, zdominowanego przez Niemców, w organizacji administracji tworzonej wówczas metropolii halickiej. Jej powstanie wspierał Kazimierz III Wielki, a później Ludwik Andegaweński dążący do utworzenia na Rusi Halickiej odrębnego państwa, rządzonego przez Andegawenów. Dzięki jego interwencjom w Awinionie papież utworzył w 1375 roku metropolię w Haliczu podporządkowując jej diecezje w Przemyślu, Włodzimierzu i Chełmie. W ten sposób negatywnie rozstrzygnął o pretensjach biskupów lubuskich do zwierzchnictwa nad kościołami łacińskimi na tym terenie.

Eryk przybył do Przemyśla najpewniej na początku 1379 i zamieszkał prawdopodobnie w klasztorze franciszkanów, a potem zakupił dwór w Krośnie na siedzibę biskupstwa przemyskiego. Był trzecim biskupem przemyskim. Jednak organizacja kościoła łacińskiego na ziemi przemyskiej i sanockiej, podporządkowanego poprzednio bezpośrednio papieżowi, była w stadium początkowym.

Nowy biskup ustanowił swoją katedrą dotychczasowy kościół parafialny pw. świętego Mikołaja, zmieniając mu jednocześnie patronów na Marię Pannę i świętego Jana Chrzciciela. Następnie zorganizował kancelarię biskupią i kapitułę katedralną (przed 1384) składającą się z 6 członków. Zabiegał jednocześnie o ustalenie dokładnych granic diecezji. Musiał też bronić swoich biskupich uprawnień przed arcybiskupem halickim, który wkraczał na teren jurysdykcji biskupa przemyskiego. Eryk z Winsen wystarał się o uposażenie biskupstwa, gdyż dochody z dziesięcin w regionie zamieszkanym w dużej części przez ludność prawosławną były niewystarczające. Królowa węgierska Maria Andegaweńska nadała biskupstwu w 1384 pięć włości: Brzozów, Cergową, Domaradz i Równe w ziemi sanockiej oraz Radymno w przemyskiej. Biskup przemyski Eryk z Winsen Mora tworząc w r. 1386 kapitułę katedralną w Przemyślu, powołał do niej również plebana Jakuba z Crosken (Krościenko Wyżne).

W 1390 biskup nadał statut kapitule katedralnej, kończąc tym organizację diecezji. W czasie swoich rządów podwoił w niej liczbę kościołów (do ok. sześćdziesięciu), zbudował w Krośnie rezydencję biskupią oraz ufundował trzeci w diecezji klasztor franciszkański. Swymi działaniami zapewnił warunki do prowadzenia na terenie biskupstwa przemyskiego normalnej działalności duszpasterskiej kościoła katolickiego.”

Katolicka metropolia halicka w Haliczu, druga po gnieźnieńskiej prowincja Kościoła katolickiego w Polsce, utworzona została w 1367 roku i istniała do czasu przeniesienia jej siedziby do Lwowa oraz przemianowana na metropolię lwowską (1412).

Po odziedziczeniu Rusi Halickiej przez Kazimierza Wielkiego powstały korzystne warunki dla prowadzenia działalności przez Kościół katolicki na tym wyludnionym po kolejnych najazdach Tatarów oraz zamieszkanym po części przez wyznawców prawosławia terenie. Już w połowie XIII wieku, w związku z nawiązaniem kontaktów z papieżem Innocentym IV przez Daniela Halickiego i przejściową unią biskupstw prawosławnych księstwa halicko-włodzimierskiego z Rzymem, papiestwo miało nadzieję na objęcie swymi wpływami Rusi. Po zerwaniu przez Daniela unii, papież Aleksander IV podporządkował kościół katolicki na Rusi Halickiej biskupom lubuskim (1257). Była to podległość czysto formalna, ale jak się okazało później, roszczenia biskupów lubuskich utrudniały organizację katolicyzmu na Rusi.

Kazimierz Wielki [ III ] dążył do umocnienia wpływów katolicyzmu na zajętych przez siebie terenach. Jego koncepcją było utworzenie dla nich metropolii z kilkoma sufraganiami, ewentualnie podporządkowanie ich metropolii gnieźnieńskiej. Z tymi pomysłami ścierał się przez pewien czas, powstały w kurii awiniońskiej, plan podporządkowania biskupstw ruskich łacińskiemu patriarsze Konstantynopola. Biskupstwa te powstawały głównie dzięki działalności franciszkanów i dominikanów. Pierwsze utworzono w Kijowie (1320), później, już w związku z polską sukcesją, w Przemyślu (przed 1253), Włodzimierzu Wołyńskim (1358, krótko istniejące), Chełmie (1358/1359), Lwowie (1359). Miały one w zasadzie charakter tytularny (oprócz przemyskiego), a ordynariusze nie pojawiali się w swoich diecezjach, ze względu na niepewną jeszcze sytuację polityczną.
Po umocnieniu swojej władzy na Rusi, król Kazimierz powrócił do koncepcji metropolii i zwrócił się do papieża (1366) o jej ustanowienie w Haliczu. Papież Urban V powołał w 1367 roku prowincję i mianował arcybiskupem franciszkańskiego zakonnika Krystyna. Po śmierci Kazimierza Wielkiego, jego politykę kościelną na Rusi kontynuował Ludwik Węgierski i jego namiestnik Rusi Czerwonej, Władysław Opolczyk. Papież Grzegorz XI w 1375 roku skasował ostatecznie pretensje biskupów lubuskich do jurysdykcji na tych terenach i potwierdził metropolię w Haliczu, podporządkowując jej, oprócz terenu archidiecezji halickiej, diecezje: przemyską, włodzimierską, i chełmską. Jednocześnie arcybiskupem metropolitą mianował Macieja z Egeru. Do metropolii przyłączono niedługo kolejne diecezje: kamieniecką na Podolu (1379), lwowską (1390) i kijowską (ok. 1405).

Organizacja metropolii szła dość opornie, przede wszystkim z powodu braku wiernych. Działalność zakonników, głównie dominikanów, wspieranych przez administrację dawała jednak rezultaty i arcybiskup Jakub Strzemię, który objął metropolię dwadzieścia kilka lat po jej utworzeniu, zaczął organizować sieć parafii. Jego następca, Mikołaj Trąba, późniejszy pierwszy prymas Polski, powiększył, wspólnie z ordynariuszami poszczególnych diecezji, sieć parafii do kilkudziesięciu.
Już w czasie ustanowienia w Haliczu archidiecezji, gród ten miał okres świetności za sobą. Największym i najważniejszym miastem regionu stał się Lwów. Dlatego też władze państwowe i arcybiskupi zamyślali o przeniesieniu do niego stolicy metropolii. Ważne znaczenie miało również to, że Lwów był dużo lepiej zabezpieczony pod względem obronnym. Pierwsze próby zmiany stolicy archidiecezji podjęto już w 1375 roku. Nie udały się ze względu na roszczenia biskupów lubuskich. Później na przeszkodzie stanęli Węgrzy. Dopiero porozumienie w Lubowli (1412), w którym uregulowano sporne kwestie między Polską a Węgrami dotyczące Rusi Czerwonej, pozwoliło na zrealizowanie zamysłu. Jan XXIII, do którego obediencji należała Polska, bullą z 28 sierpnia 1412 roku przeniósł stolicę metropolii do Lwowa i zmienił jej nazwę na lwowską. Proklamacji bulli, czyli faktycznej likwidacji metropolii halickiej, dokonał arcybiskup Jan Rzeszowski w 1414 roku.”

 

Reklamy

3 myśli na temat “Wątek halicki”

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s