Prawdziwa „Zemsta”

Marcin_Kazimierz_Kątski.png

Marcin Kazimierz Kątski – Portret pędzla malarza gdańskiego, drugiej połowy XVII wieku

__

Marcin Kazimierz Kątski herbu Brochwicz (ur. 1635 w Kątach, zm. 1710 w Kamieńcu Podolskim) − kasztelan krakowski, wojewoda kijowski, generał artylerii koronnej, starosta przemyski.

Syn Wojciecha i Anny ze Stogniewów. Studiował w Akademii Krakowskiej i w Paryżu. Na koszt Jana Kazimierza w latach 1653-1657 poznawał sztukę wojenną we Francji, służąc w wojsku francuskim pod rozkazami Kondeusza, a także w Niderlandach. W latach 1663-1664, będąc podpułkownikiem piechoty, brał udział w zadnieprzańskiej wyprawie króla Jana Kazimierza, gdzie odznaczył się podczas oblężenia Głuchowa oraz w bitwie pod Nowogrodem Siewierskim. W 1666 roku został pułkownikiem artylerii, a w 1667 – generałem artylerii koronnej, mając zaledwie 32 lata. W 1669 roku w obronie własnej zabił w pojedynku starostę krośnieńskiego Jana Karola Fredrę.

[W r. n. wdał się K. w awanturę, która o mało nie złamała jego kariery. Dn. 12 VII w Warszawie [podczas sejmu elekcyjnego!] zabił starostę krośnieńskiego Karola Fredrę w domu Adama Kotowskiego. Wg jednej z wersji, spór wybuchł o kwaterę i K. działał w obronie swego życia. Rodzina Fredry oskarżała K-ego o skrytobójcze morderstwo. Inna wersja głosiła, że Fredrę spotkała śmierć za krytykę unii kościelnej i za obronę Kozaków w domu jakiejś podejrzanej kobiety. Trybunał skazał K-ego na 6 miesięcy wieży w Warszawie oraz na zapłacenie rodzinie nieboszczyka 3 000 grzywien za zbrodnię w rezydencji króla. Wprawdzie zrazu odebrano K-emu urzędy i musiał on schronić się w klasztorze kamedułów, ale już na sejmie koronacyjnym 1669 r. odzyskał godności. Z początkiem 1671 r. otrzymał szefostwo regimentu dragonii po Jakubie Potockim. Elektor Jana III Sobieskiego z województwa ruskiego w 1674 roku. Był marszałkiem sejmików województwa ruskiego w 1675 i 1676 roku.]

Brał udział we wszystkich kampaniach Jana Sobieskiego, walnie przyczyniając się do jego sukcesów, m.in. pod Chocimiem, Żórawnem, Wiedniem i Parkanami. Jako jedyny dowódca artylerii z wojsk sprzymierzonych zdołał przeprowadzić 28 dział przez góry Lasu Wiedeńskiego i użyć ich w bitwie. W kampanii bukowińskiej z 1685 roku dowodził strażą tylną wojsk polskich, odpierając ogniem artylerii i piechoty ataki osmańskie. Brał udział w kolejnych wyprawach bukowińskich 1686 i 1691 roku.

Był uczestnikiem rokoszu łowickiego 1697 roku a wcześniej jednym z kandydatów do korony po śmierci Jana III Sobieskiego. W służbie czynnej pozostawał jeszcze za czasów Augusta II Mocnego, odbierając w jego imieniu Kamieniec Podolski z rąk tureckich. Odznaczył się skutecznym działaniem artylerii w bitwie pod Kliszowem.

v4_zkw_3406_l_001.jpgZ kolekcji Zamku Królewskiego w Warszawie

Oprócz funkcji generała artylerii koronnej sprawował następujące godności: podstolego podolskiego, stolnika przemyskiego, starosty przemyskiego, starosty podolskiego, kasztelana lwowskiego, wielkorządcy krakowskiego, wojewody kijowskiego, wojewody krakowskiego oraz kasztelana krakowskiego. Przyczynił się do rozwoju polskiej artylerii, dbał o rozwój twierdz oraz infrastruktury obronnej. W widłach Zbrucza i Dniestru wybudował sławny szaniec, a później twierdzę pod nazwą Okopy Świętej Trójcy.”

___

Jan Karol Fredro z Pleszewic herbu Bończa, (ur. ok. 1618 r., zabity w Warszawie 12 sierpnia 1669) – starosta krośnieński (1663-1667), poseł na sejm (w 1662, 1669), polski polityk.

Był synem Zygmunta Fredro z Pleszewic (zm. 1663), kasztelana sanockiego i Teresy Ślezanowskiej. Krewnym jego był Andrzej Maksymilian Fredro (ok. 1620-1679), starosta krośnieński (od 1669 do 1679 roku) – wojewoda podolski (od 1676), filozof, pisarz barokowy.

Miał swoją chorągiew w wojsku służącą ojczyźnie. Należał do niespokojnych obywateli województwa ruskiego. W roku 1664 lub 1669, starosta krośnieński Karol Fredro nasłał na Piotra Ożgę uzbrojoną grupę górali, którzy napadli na podkomorzego w kruchcie kościoła w Wiszni. W 1667 rozważano na Sejmie pozbawienia go mandatu z przyczyn ciężkiej infamii. Odebrano mu starostwo krośnieńskie i inne przywileje. Został też posłem w następnym roku, jednak długo nie cieszył się tą funkcją. Wedle deklaracji sejmiku Karol Fredro padł ofiarą kancelarii.

Został zabity (być może w pojedynku), w Warszawie, 12 sierpnia 1669 roku, podczas sejmu elekcyjnego, przez starostę przemyskiego Marcina Kątskiego (1636-1710), (który został za ten czyn skazany na 6 miesięcy wieży i główszczyznę w wysokości 3000 grzywien oraz stracił piastowane dotychczas urzędy).”

„Fredrowie – szlachta polska herbu Bończa, z zawołaniem „Friede Herr”. Wywodzący się ze Śląska lub Moraw Fredrowie, podobnie jak Herburtowie** otrzymali z rąk Kazimierza Wielkiego nadania na ziemi przemyskiej, z nominacji cesarskiej Franciszka I tytuły hrabiów Świętego Cesarstwa Rzymskiego.

Nazwisko notowane w Polsce od roku 1418. Fonetycznie w tym wariancie pochodzi od germańskiego fridu oznaczającego „pokój”. Od XV do XIX wieku ich gniazdem rodowym była podprzemyska wieś Pleszowice.”

Aleksander Fredro hrabia herbu Bończa (ur. 20 czerwca 1793 w Surochowie, zm. 15 lipca 1876 we Lwowie) – polski komediopisarz, pamiętnikarz, poeta, wolnomularz, tworzył w epoce romantyzmu. …

8 listopada 1828 roku, po jedenastu latach starań [tj. po jej rozwodzie…], poślubił w kościele w Korczynie właścicielkę zamku w Odrzykoniu, Zofię de domo hrabinę Jabłonowską, primo voto hrabinę Skarbkową***.

W 1828 roku, po śmierci ojca, przejął i pomnożył odziedziczony majątek. Był już wtedy autorem kilkunastu komedii. Rok później wstąpił do Towarzystwa Przyjaciół Nauk. …

Komedia powstała w 1833. Inspirowana była dokumentem znalezionym przez Fredrę na zamku Kamieniec w Odrzykoniu [niedaleko Krosna…], który otrzymał w posagu żony. W dokumencie tym znajduje się historia poprzednich właścicieli. Budowla była własnością dwóch skłóconych ze sobą rodów: Firlejów (dolna część zamku) i Skotnickich (górna część). Piotr Firlej – daleki pierwowzór Cześnika dokuczał Janowi Skotnickiemu – pierwowzorowi Rejenta, za co ten skierował rynny na jego zabudowania. Wtedy Firlej napadł na jego robotników naprawiających mury górnego zamku i zniszczył przy okazji rynny. Skotnicki pozwał go przed sąd i wygrał sprawę, ale kres ich długoletnim zatargom położył dopiero ślub zawarty w 1630 przez wojewodzica Mikołaja Firleja z kasztelanką Zofią Skotnicką.

W pierwszej wersji rękopisu Fredro umieścił akcję w XVII wieku (wskazuje na to data 4 czerwca 1664 umieszczona w testamencie Papkina), a głównymi bohaterami byli: sfrancuziały Baron (późniejszy Cześnik), Kiełbik (Rejent), Pani Rublowa (Podstolina), Papkiewicz (Papkin). Dopiero w kolejnej wersji rękopisu pojawiły się ostateczne nazwiska postaci, a akcję przesunięto o sto kilkadziesiąt lat.”

Zamek kamieniecki – obecnie ruiny gotyckiej XIV-wiecznej, rozbudowanej w stylu renesansowym w XVI wieku budowli na pograniczu Korczyny i Odrzykonia, w powiecie krośnieńskim, w województwie podkarpackim, w Polsce. …

W 1397 Klemens Kamieniecki ufundował zamkową kaplicę. W 1399 gościł na zamku króla Władysława Jagiełłę, który dokonał objazdu południowych stron Polski. W 1402 na prośbę Klemensa bp. przemyski Maciej Janina podwyższył uposażenie dla kapelana na zamku kamienieckim. Msze w kaplicy zamkowej odprawiał św. Jan z Dukli w czasach, gdy był gwardianem w Krośnie (świadczy o tym umowa z właścicielami zamku). W 1407 rodzina Moskarzewskich zaczęła używać nazwiska Kamienieccy dla podkreślenia, iż zamek jest gniazdem rodowym. W 1408 Marcin Kamieniecki (syn Klemensa z Moskarzewa) odziedziczył wszystkie dobra z Zamkiem w Odrzykoniu. W 1475 zamek w Odrzykoniu był atakowany przez wojska węgierskie. Wnuk Klemensa, Henryk Andreas Kamieniecki, (kasztelan sanocki do 1487), odziedziczywszy zamek w 1448, rozbudował go w kierunku wschodnim. …

W zamku kamienieckim 12 marca 1528 hetman polny koronny Marcin Kamieniecki podejmował wygnanego z Węgier króla Jana Zapolyę. Wysyłał on z zamku Kamieniec listy zapraszające polskich magnatów na sejmik do Tarnowa, na którym liczył otrzymać poparcie w walce o tron i uzyskał głosy ich samych oraz Sulejmana I.

Od 1528 Kamieniec wyższy był w zastawie u Bonerów za 2000 florenów.

Klemens Kamieniecki – do 1530 kasztelan sanocki – według umowy na Wawelu sprzedał w 1530 swoją, niższą, wschodnią część Kamieńca Sewerynowi Bonerowi – bankierowi królowej Bony Sforzy. Boner ufundował na terenie posiadanej części zamku kaplicę, którą poświęcił biskup przemyski – Stanisław Tarło. Seweryn Boner kasztelan biecki, kalwinista, w 1543 postawił na nowo zamek niższy i tak Bonerowie zostali właścicielami zamku niższego do 1593. Seweryn Boner gościł tu Fausta Socyna – twórcę socynianizmu i doktryny religijnej Braci Polskich.

Z córką Bonerów Zofią Boner (zm. 1563), ożenił się Jan Firlej herbu Lewart, marszałek wielki koronny (1521–1574), wojewoda krakowski, lubelski i bełski, sekretarz królewski. W posagu otrzymał część zamku. W 1575 miał ten zamek w zastawie Andrzej Bolassa.

Od 1599 do 1601 część zamku należała do Stadnickich, a potem nabyli ją Skotniccy. W 1606 część Kamieńca należała do Jana Skotnickiego. W tym roku przed sądem w Krośnie toczył się proces między Piotrem Firlejem mężem Jadwigi Firlej, a Janem Skotnickim, o prawo do korzystania ze studni zamkowej, a potem o wycięcie drzew.

Jan Skotnicki nie tylko odbudował kaplicę, którą poświęcił w 1621 biskup przemyski Jan Wężyk, ale naprawił mur i odremontował zamek. Jednak w zemście za dokuczanie, przebudował dach w taki sposób, że odprowadzał Firlejom na ich dziedziniec wody deszczowe. Stało się to przyczyną długiego sporu Skotnickich i Firlejów uwiecznionego w Zemście Aleksandra Fredry, a Jan Skotnicki jest w niej Rejentem Milczkiem. W komedii tej Firlej napadł na jego robotników naprawiających mury górnego zamku i zniszczył przy okazji rynny. Skotnicki pozwał go przed sąd i wygrał sprawę, ale kres ich długoletnim zatargom, położył dopiero ślub zawarty w 1638 przez wojewodzica Mikołaja Firleja (Wacława), z kasztelanką Zofią Skotnicką (Klarą).”

___

**) https://pl.wikipedia.org/wiki/Jan_Szczęsny_Herburt

***) „Mieli syna Jana Aleksandra Fredro, który podobnie jak ojciec był komediopisarzem, i córkę Zofię Ludwikę Cecylię Fredro (1837–1904), którą poślubił Jan Kanty Szeptycki, stając się właścicielem dóbr korczyńskich.

Zofia Szeptycka była matką m.in. metropolity greckokatolickiego Andrzeja Szeptyckiego i Stanisława Szeptyckiego, generała Wojska Polskiego, ostatniego rezydenta w rodzinnych dobrach odrzykońskich i korczyńskich.”

 

 

Reklamy

4 myśli na temat “Prawdziwa „Zemsta””

  1. https://pl.wikipedia.org/wiki/Jan_Szczęsny_Herburt

    „Był synem Jana Herburta. Sam siebie nazywał Rusinem. W swojej polityce popierał stronnictwo kanclerza Jana Zamoyskiego, wziął udział w wielu misjach dyplomatycznych (do Szwecji, Anglii, Państwa Kościelnego oraz Imperium osmańskiego). Następnie był stronnikiem Króla Zygmunta III Wazy, ale również jego oponentem, był jednym z przywódców tzw. rokoszu Zebrzydowskiego w roku 1607, uwięziony przez rojalistów od 1607 do 1609. Jako wydawca miał również kłopoty z cenzurą królewską w okresie kontrreformacji. Był autorem wielu pism politycznych oraz antymagnackich. W rozważaniach politycznych bronił polemicznie obrządku prawosławnego przeciwko Unii oraz Rusinów, pisał piosenki w gwarze rusińskiej. Wydał m.in. przywilej budowy cerkwi w Mościskach w roku 1604, cerkiew wybudowano w roku 1611. Drukował w Dobromilu m.in. pisma Wincentego Kadłubka oraz 6 tomów Kronik Jana Długosza. Wydane w Dobromilu książki sygnował herbem Herburt oraz hasłem „Prawdą a Pracą”. Spory z Wapowskimi i Stadnickimi. Jan Szczęsny umarł w roku 1616 pozostawiając miasto Dobromil w kompletnej ruinie, przez historiografów określony później mianem uczonego warchoła.”

    Polubienie

  2. https://pl.wikipedia.org/wiki/Zofia_Jabłonowska

    Aleksander nie był akceptowany ani przez matkę Zofii, Marię Jabłonowską z d. Świdzińską, ani przez jej czterech braci… po dziesięcioletnich staraniach o uzyskanie rozwodu, zawarła związek małżeński z Aleksandrem Fredro w kościele w Korczynie, a wesele odbyło się w Krościenku Wyżnym koło Krosna.

    Mieli syna Jana Aleksandra Fredro, który podobnie jak ojciec był komediopisarzem, i córkę Zofię Ludwikę Cecylię Fredro (1837–1904), którą poślubił Jan Kanty Szeptycki, stając się właścicielem dóbr korczyńskich.

    Zofia Szeptycka była matką m.in. metropolity greckokatolickiego Andrzeja Szeptyckiego i Stanisława Szeptyckiego, generała Wojska Polskiego, ostatniego rezydenta w rodzinnych dobrach odrzykońskich i korczyńskich.

    Polubienie

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Connecting to %s