Moskwa: Hugenocki agent nr 1, czy jednak nr 2?

Fedor_chertezh.jpg

Feodor Godunov’s map of Russia, as published by Hessel Gerritsz in 1614 *

___

Czas mi uzupełnić historię przygód Jakuba Margereta w Rosji, i nie tylko.

Po pierwsze, warto przypomnieć, iż słynną morską drogę północną do Archangielska** już XVI wieku używali nie tylko Anglicy i Holendrzy, ale od 1586 także Francuzi. To właśnie z Archangielska w 1606 wracał Margeret do Francji…

Po drugie, wprawdzie nie mam jeszcze na to dowodu, ale za misją w Rosji tego hugenockiego superagenta musiał stać Sully, nie ma innej możliwości.

No, to teraz czas na kilka bardzo pikantnych szczegółów nt. imć Jakuba:

  • Po śmierci Godunowa natychmiast przeszedł na stronę Dymitra I (którego sam nie uważał za samozwańca…) i w styczniu 1606 został dowódcą jego gwardii pałacowej, tyle że w maju owego roku, kiedy mordowano cara, kapitan Margeret był akurat chory…
  • Po czym, Wasyl IV (z Rurykowiczów) Szujski prosił naszego kapitana o pozostanie, ale ten we wrześniu wrócił do Paryża, aby tam natychmiast wziąć się do spisywanie swego słynnego raportu
  • Mimo, że wiedział doskonale iż tzw. Dymitr II to samozwaniec***, przyłączył się w 1609 do jego obozu, aby go opuścić na kilka miesięcy przed zamordowaniem owego Dymitra…
  • I przyłączyć się do wojsk Rzplitej – wziąwszy wpierw udział w lipcowej bitwie pod Kłuszynem, a potem (razem z biskim mu bojarem Michałem Sałtykowem****) w zajęciu Moskwy
  • W maju 1610 Henryk IV został zamordowany, za to jesienią 1611 nasz kapitan opuszcza Moskwę pobrawszy sobie z kremlowskiego skarbca sowitą zapłatę – 1800 rubli rocznego żołdu (dzisiaj to by było ponad 3 mln PLN), a byli tacy co go o ograbienie skarbca oskarżali…
  • W swojej korespondencji zdradza, iż obawia się że polscy katolicy zawładną Rosją.
  • Na krótko zatrzymał się w Warszawie, gdzie król, oprócz obsypania go nadaniami, zaproponował mu udział w radzie królewskiej, ale Margeret postanowia pośpiesznie opuścić Rzplitą i już w styczniu 1612 jest w Hamburgu skąd koresponduje z Merrickiem…
  • W Niemczech rozpoczyna rekrutację wojska do walki w Rosji po stronie… kniazia Pożarskiego, ale ten boi się zdrady i odmawia przyjęcia w, jakże by inaczej, Archangielsku takiego „przyjacielskiego desantu”.
  • W końcu nasz super-agent osiedla się w Niemczech (pozostając na usługach francuskiego rządu) i – wisienka na torcie – zostaje bliskim doradcą i konsultantem finansowym rokoszanina księcia Janusza kalwinisty Radziwiłła oraz… brandenburskich margrabiów.

Jednak, mimo wszystko, trzeba przyznać hugenockie nr 1 niejakiemu Izaakowi Massa…

___

*) Историк картографии Лео Багров считает, что карта была выполнена царевичем в качестве учебного задания и могла попасть на Запад после разгрома дома Годуновых в 1605 году, по-видимому, её привёз в Голландию Исаак Масса. По Багрову, в этой карте мало использовались, «кроме нескольких названий», русские источники (например, конфигурация Дона, Днепра и Десны указывает на то, что царевичу был недоступен составлявшийся в то же время Большой чертёж), а в основе её лежит карта России Герхарда Меркатора. Кроме того, карта, изданная Герритсом, не воспроизводит в точности чертёж Годунова, а дополнительно привлекает ряд западных источников начала 1610-х годов. По мнению Багрова, первоначальная карта Фёдора была ограничена на севере Волгой от Мологи до Нижнего, на западе — меридианом Новгорода и Смоленска, на юге — Диким Полем к югу от Засечной черты до слияния Оскола и Донца, на востоке — меридианом Пронска, а остальные регионы были добавлены на карту Массой и Герритсом по другим источникам.

**) Kluczową w wielkiej „bitwie o Moskwę”, bo przede wszystkim dającą niezależność od sundzkich cieśnin itp…

***) „Prowadzona była w latach 1607-1608 i związana była z pojawieniem się na kresach Rzeczypospolitej Dymitra Samozwańca II. Zyskał on poparcie wielu byłych rokoszan Zebrzydowskiego, w tym lisowczyków Aleksandra Lisowskiego. W sierpniu 1607 zebrał 3000 żołnierzy w Starodubie, na czele których wkroczył w granice Rosji. Wojska Dymitra pobiły wojska carskie dowodzone przez brata cara Dymitra Szujskiego w dwudniowej bitwie pod Bołchowem (10-11 maja 1608) i 24 czerwca podeszły pod Moskwę. Rozpoczęły blokadę rosyjskiej stolicy, rozłożywszy obóz w miejscowości Tuszyno (Dymitra Samozwańca II nazywano stąd złodziejem z Tuszyno- jęz. ros. тушинский вор). 27 lipca posłowie polscy zawarli z Wasylem Szujskim rozejm na 4 lata, w myśl jego postanowień mieli być uwolnieni polscy zakładnicy z 1606. Ci eskortowani do granic polskich, zostali jednak odbici przez wojska Dymitra. Wśród nich była Maryna Mniszchówna, która bez większych oporów uznała za swojego zmarłego męża pierwszy raz na oczy oglądanego Dymitra Samozwańca II. Latem 1608 do obozu w Tuszynie dotarły kilkutysięczne polskie posiłki. Dymitr zgromadził tam ok. 18 000 piechoty i 2 000 jazdy, zasilanej przez kozaków zaporoskich i kozaków dońskich. Jednocześnie od wiosny 1607 operowało już w okolicach Moskwy 10. tysięczne zgrupowanie wojsk polsko-litewskich starosty uświackiego Jana Piotra Sapiehy, który za zgodą Zygmunta III miał czuwać, by rozwój sytuacji w państwie rosyjskim nie obrócił się przeciwko Rzeczypospolitej. W październiku wojska te rozpoczęły oblężenie Ławry Troicko-Siergijewskiej w Siergijew Posad, jednego z najważniejszych ośrodków prawosławia w państwie moskiewskim. Po ponad rocznym oblężeniu wojska polskie zmuszone zostały do zwinięcia oblężenia przez wojska Michaiła Skopina-Szujskiego.”

****) Zygmunt Wielki w uznaniu jego zasług nadał mu wielkie włości i herb Sołtyk.

___

PS. Nasz rodzimy kalwinista:

Paweł Palczowski z Palczowic, łac. Paulus Palczowski de Palczowice (ur. ok. 1570, zm. po 1609) – szlachcic i gałąź z dom Saszowskich herb Saszor… Rodzina Palczowskich była wyznania kalwińskiego. Między 1589 a 1604 wiele podróżował po Europie. Odwiedził Niemcy, Niderlandy, Anglię, Francję i Włochy. W 1595, podczas pobytu w kraju, oddał matce w dzierżawę odziedziczone po ojcu części w Brzeźnicy, Marcyporębie i Wysokiej i wyznaczył brata Krzysztofa na swojego pełnomocnika. Jesienią 1596 zapisał się na uniwersytet we Frankfurcie nad Odrą. W następnych latach przebywał między innymi w Padwie, gdzie zetknął się ze swym krewnym Stanisławem Lubomirskim. Prawdopodobnie wracał wraz z nim w 1601 do kraju przez Francję i Niderlandy. W latach 1602–1604 prawdopodobnie podróżował do Włoch. …

W marcu 1606 sprzedał swój majątek bratu Krzysztofowi i przyłączył się do orszaku kasztelana małogojskiego Mikołaja Oleśnickiego i starosty wieliskiego, jadących do Moskwy z Dymitrem Samozwańcem. W maju 1606, po obaleniu Dymitra został uwięziony [a nie zabity…]. W więzieniu przebywał do września 1608, wraz z Sebastianem Petrycym, lekarzem Sebastianem Liftelem, bernardynem Pawłem Łęczyckim i Stanisławem Niemojewskim. Gdy więźniowie wrócili do Polski, zaczęli gorąco agitować za podbojem państwa carów. Największy dar przekonywania miał właśnie Palczowski. Z datą 1 stycznia 1609 ukazała się w Krakowie Kolęda moskiewska, dedykowana posłom i senatorom, zbierającym się na styczniowy sejm w Warszawie.

W utworze tym zachęcał polską szlachtę aby wykorzystać osłabienie państwa moskiewskiego i podbić je. Zaznaczał jednocześnie że wymaga to wielkiego wysiłku ale ten wysiłek opłaci się i przyniesie wielkie korzyści, takie jak państwom zachodnioeuropejskim podboje kolonialne. Podbój Moskwy miał Polsce otworzyć drogę do Indii i Persji. Nowe obszary miały dostarczyć też ziemi dla rozdrobnionej, zubożałej szlachty i oczyścić kraj z awanturników. Roztaczał też w Kolędzie plany zagospodarowania podbitej ziemi – zamki pograniczne obsadzić przez Polaków na wzór starostw, największe miasta obdarzyć takimi przywilejami, jakie mają największe miasta pruskie a wokół tych miast osiedlić polską szlachtę. Pozostałe ziemie miano dać w dzierżawę nie tylko Polakom ale i Rosjanom.

W czerwcu 1609 Paweł Palczowski opublikował w Wilnie drugą broszurę (tym razem anonimowo) poświęconą sprawom moskiewskim: Wyprawa wojenna Króla Jego Mości do Moskwy da Bóg szczęśliwa, Rzeczypospolitej naszej pożyteczna. Był to utwór polemiczny, zwalczający propagandę przeciwną wojnie z Rosją. Akcentowano tu konieczność odzyskania przez Rzeczpospolitą utraconych wcześniej ziem i pomszczenia zabitych w maju 1606 Polaków. Uznał że konieczne jest pozyskanie Polaków z obozu tuszyńskiego, gdyż uważał że Moskwa i tak nie uwierzy, że Polacy popierają Dymitra Samozwańca II bez zgody króla. Pomyślny koniec wojny uważał Paweł za pewny, a pisząc o korzyściach z odniesionego zwycięstwa streszczał swoje wywody z Kolędy moskiewskiej. Najprawdopodobniej Paweł Palczowski przyłączył do królewskiej wyprawy na Moskwę. Jego dalsze losy nie są znane. W przeciwieństwie do brata Krzysztofa nic nie wiadomo o tym, by porzucił kalwinizm.”

Reklamy

Ruski kanał, kosmiczny…

N1 – seria nieudanych radzieckich rakiet nośnych, mających wynieść kosmonautów na Księżyc. Programem ich budowy kierował aż do śmierci w styczniu 1966 roku Siergiej Korolow, zastąpiony potem przez Wasilija Miszyna. …

3 lipca 1969: Awaria silników stopnia 1 podczas startu na wysokości ok. 150 m. Kawałek metalu dostał się do pompy utleniacza, co wywołało eksplozję w jednym z silników pierwszego stopnia. Wybuch uszkodził przewody paliwowe sąsiednich silników, ogień gwałtownie się rozprzestrzenił i rakieta przewróciła się niszcząc cały kompleks startowy. Obecnie wiadomo, że przez niedbalstwo techników znalazła się w niej przypadkowa nakrętka. 2735-tonowa konstrukcja runęła na ziemię i eksplodowała. W raporcie z badań przyczyny katastrofy stwierdzono – że silnik jest „jest wrażliwy na obce ciała”. Ten nieudany start był przyczyną rezygnacji z wystrzelenia na Księżyc statku załogowego z Leonowem na pokładzie.”

Ów zaiste kosmiczny rok 1969 wg wiki:

January 2 – Australian media baron Rupert Murdoch purchases the largest-selling British Sunday newspaper, The News of the World.

January 12 – Led Zeppelin, the first Led Zeppelin album, is released in the United States.

January 16 – Student Jan Palach sets himself on fire in Prague’s Wenceslas Square to protest the Soviet invasion of Czechoslovakia; 3 days later he dies.

January 20 – Richard Nixon is sworn in as the 37th President of the United States.
37th President Richard M. Nixon

January 22 – An assassination attempt is carried out on Leonid Brezhnev by deserter Viktor Ilyin. One person is killed, several are injured. Brezhnev escaped unharmed.

January 26 – Elvis Presley steps into American Studios in Memphis, Tennessee, recording „Long Black Limousine”, thus beginning the recording of what becomes his landmark comeback sessions for the albums From Elvis in Memphis and Back in Memphis. The sessions yield the popular and critically acclaimed singles „Suspicious Minds”, „In the Ghetto”, and „Kentucky Rain”.

January 27 – Fourteen men, 9 of them Jews, are executed in Baghdad for spying for Israel.

January 30 – The Beatles give their last public performance, of several tracks on the roof of Apple Records, London (featured in Let It Be (1970 film)).

February 4 – In Cairo, Yasser Arafat is elected Palestine Liberation Organization leader at the Palestinian National Congress.

February 9 – The Boeing 747 makes its maiden flight at Everett, Washington.

March 17 – Golda Meir becomes the first female prime minister of Israel.

March 20 – John Lennon and Yoko Ono are married at Gibraltar, and proceed to their honeymoon „Bed-In” for peace in Amsterdam.

April 28 – Charles de Gaulle steps down as president of France after suffering defeat in a referendum the day before.

May 14 – Colonel Muammar Gaddafi visits Mecca, Saudi Arabia.

May 25 – Midnight Cowboy, an X-rated, Oscar-winning John Schlesinger film, is released.

June 5 – An international communist conference begins in Moscow.

June 20 – Georges Pompidou is elected President of France.

July 3 – Brian Jones, musician and founder of The Rolling Stones, drowns in his swimming pool at his home in Sussex, England.

July 16 – Apollo program: Apollo 11 (Neil Armstrong, Buzz Aldrin, Michael Collins) lifts off toward the first landing on the Moon.

July 18 – Chappaquiddick incident – Edward M. Kennedy drives off a bridge on his way home from a party on Chappaquiddick Island, Massachusetts. Mary Jo Kopechne, a former campaign aide to his brother, dies in the early morning hours of July 19 in the submerged car.

July 20 – Apollo program: The lunar module Eagle/Apollo 11 lands on the lunar surface. An estimated 500 million people worldwide watch in awe as Neil Armstrong takes his historic first steps on the Moon at 10:56 pm ET (02:56 UTC July 21), the largest television audience for a live broadcast at that time.

July 22 – Spanish dictator and head of state Francisco Franco appoints Prince Juan Carlos his successor.

July 24 – The Apollo 11 astronauts return from the first successful Moon landing, and are placed in biological isolation for several days, on the chance they may have brought back lunar germs. The airless lunar environment is later determined to preclude microscopic life.
The Soviet Union returns Gerald Brooke to the United Kingdom in exchange for spies Peter and Helen Kroger (Morris and Lona Cohen).

August 9 – Followers of Charles Manson murder Sharon Tate, (who was 8 months pregnant), and her friends: Folgers coffee heiress Abigail Folger, Wojciech Frykowski, and Hollywood hairstylist Jay Sebring at the home of Tate and her husband, Roman Polanski, in Los Angeles. Also killed is Steven Parent, leaving from a visit to the Polanski’s caretaker. More than 100 stab wounds are found on the victims, except for Parent, who had been shot almost as soon as the Manson Family entered the property.

August 10 – The Manson Family kills Leno and Rosemary LaBianca, wealthy Los Angeles businessman and his wife.

August 13 – Serious border clashes occur between the Soviet Union and the People’s Republic of China.

August 14 – British troops are deployed in Northern Ireland following the three-day Battle of the Bogside.

August 15–August 18 – The Woodstock Festival is held in upstate New York, featuring some of the top rock musicians of the era.

August 17 – Category 5 Hurricane Camille, the most powerful tropical cyclonic system at landfall in history, hits the Mississippi coast, killing 248 people and causing US$1.5 billion in damage (1969 dollars).

August 20 – Strong violence on demonstration in Prague and Brno, Czechoslovakia. Military force contra citizens. Prague spring finally beaten.

August 29 – A Trans World Airlines flight from Rome to Tel Aviv is hijacked and diverted to Syria.

September 1 – 1969 Libyan coup d’état: A bloodless coup in Libya ousts King Idris, and brings Colonel Muammar Gaddafi to power.

September 26 – The Beatles release their Abbey Road album which is an enormous commercial success and, although receiving mixed reviews at this time, comes to be viewed by many as the group’s best.

October 1 – In Sweden, Olof Palme is elected Leader of the Social Democratic Worker’s Party, replacing Tage Erlander as Prime Minister on October 14.

October 5 – Monty Python’s Flying Circus first airs on BBC One.

October 21 – Willy Brandt becomes Chancellor of West Germany.

October 25 – Pink Floyd release their Ummagumma album.

October 31 – Wal-Mart incorporates as Wal-Mart Stores, Inc.

November 10 – Sesame Street aired its first episode on the NET network.

November 15 – Cold War: The Soviet submarine K-19 collides with the American submarine USS Gato in the Barents Sea.
Vietnam War: In Washington, D.C., 250,000–500,000 protesters stage a peaceful demonstration against the war, including a symbolic „March Against Death”.
Regular colour television broadcasts begin on BBC1 and ITV in the United Kingdom.

November 21 – The first ARPANET link is established (the progenitor of the global Internet). The United States Senate votes down the Supreme Court nomination of Clement Haynsworth, the first such rejection since 1930.

Summer – Invention of Unix under the potential name „Unics” (after Multics).

The first strain of the AIDS virus (HIV) migrates to the United States via Haiti.

Ten pierwszy raport – hugenocki

Trzeba mi zakończyć serię o raportach z Rosji tym najwcześniejszym, z 1607. Napisał go hugenot, sławny kapitan Margeret, Jakub Margeret:

„Becoming a soldier, he fought for the Protestant King Henri IV of France against the Catholic League, serving the king until Henri’s conversion to Catholicism in 1593. After leaving Henri’s service Margeret joined the crusade against the Turks in south east Europe. He first served with the Prince of Transylvania [tj. u Zygmunta Batorego] and then with the Holy Roman Emperor in Hungary [tj. Rudolfa II]. Next, he commanded a company of foot soldiers in Poland. He returned then to Austria where a Muscovite ambassador [niejaki Atanazy Iwanowicz Własiew**, późniejszy poseł do Polski – „Ślub Samozwańca z Maryną Mniszchówną odbył się w Krakowie 22 listopada 1605 r. Cara zastąpił w nim poseł moskiewski Atanazy Własiew”.] invited him to Moscow in 1600. Margeret received command of a company of foreign mercenaries (cavalry) from Boris Godunov. For his service he received an annual pay 80 rubles and nearly 1,000 acres (4 km²) of land. After several years service, Margeret rose to the rank of overall commander of the Tsar’s foreign troops. He was a part of the army that was sent to repel the Pretender Dmitrii Ivanovich’s invasion of Muscovy in 1604–05. In fact, his actions at the battle of Dobrynichi were decisive in the defeat of Dmitrii’s forces. When, after Boris’ death in 1605, the Tsar’s army submitted to the rule of the Pretender Dmitrii, Margeret and his foreign mercenaries had little choice but to also serve Dmitrii. In Jan 1606, Margeret was appointed commander of Palace Guards. In May of that year Dmitirii was assassinated. Although his successor Vasilii Shuskii dismissed most of the foreign mercenaries, Margeret was asked to remain. He did so until the summer of 1606 at which time he asked permission to leave, departing from Archangel for France in September 1606.

When Margeret returned to France he presented himself as an offering to King Henri, telling the king his adventures. Henri refused to have such a noble man killed hence he ordered Margeret to write about his experiences. Margeret spent the winter of 1606–07 writing, thankful that he was alive. The book „Estat de l’empire de Russie et Grande Duche de Moscouie” [= Stan Imperium Rosyjskiego i Wielkiego Księstwa Moskiewskiego, oczywiście, nigdy nie przetłumaczona na polski…] was fully sponsored by the King and printed in Paris in 1607.

In 1609 he joined the forces of the man claiming to be the Tsar Dmitrii, revived miraculously from his assassination in 1606. In 1610 he joined the Polish army and distinguished himself at the battle of Klushino (16110) and the march on Moscow that followed [Tymczasem jego patron, Henryk IV zginął 14 maja 1610]. Margeret left Moscow when he was recalled to Poland by King Sigismund. The king made him a member of the royal council but Margeret did not stay in Poland. By January 1612 he wrote to John Merrick of the English Muscovy Company from Hamburg and is thought to have settled in the Palatinate in Germany. There is no trace of Margeret after 1619.”

Angielska wiki (nie mówiąc o polskiej…) pomija kilka ciekawych szczegółów…

CDN

**) „Kanclerz i podskarbi carski” wg Polska a Moskwa w pierwszej połowie wieku XVII. Zbiór materiałów do historii stosunków polsko-rosyjskich za Zygmunta III (1901), A. Hirschberg [badał życie i działalność przedstawicieli rodu Łaskich – Hieronima (wojewody sieradzkiego) i Jana (arcybiskupa gnieźnieńskiego, prymasa Polski). Wiele uwagi poświęcił Dymitrowi Samozwańcowi I; badał jego pobyt w Polsce, wyprawę moskiewską, wpływ na politykę wewnętrzną Polski. Wysunął teorię o pozaślubnym pochodzeniu Dymitra od Stefana Batorego oraz przedstawił własną hipotezę dotyczącą śmierci cara. Odnalazł wiele nieznanych i zapomnianych materiałów źródłowych dotyczących dymitriady, dokonał analizy listów i pamiętników towarzyszy wypraw Dymitra.]

https://pl.wikipedia.org/wiki/Konfederacja_Narodu_Polskiego

 

1793 i kolejna sekwencja

[ta poprzednia]

21 stycznia 1793 – rewolucja francuska: Ludwik XVI stracony na gilotynie.

23 stycznia – doszło do podpisania traktatu podziałowego między Katarzyną II a Fryderykiem Wilhelmem II. Rosja i Prusy dokonały II rozbioru Polski. Austria tym razem nie wzięła w rozbiorze udziału, zadowalając się perspektywą objęcia w posiadanie Bawarii.

1 lutego – Francja wypowiedziała wojnę Wielkiej Brytanii i Holandii.

Luty – początek kryzysu finansowego w londyńskim City.

25 lutego – bankructwo warszawskiego bankiera Piotra Fergussona Teppera zapoczątkowało kryzys systemu bankowego w Polsce;

25 marca – Anglia i Rosja zawarły sojusz przeciwko Francji.

22 lipca – II rozbiór Polski: deputacja sejmu grodzieńskiego, obradującego pod lufami armat wojsk rosyjskich podpisała traktat z Rosją, w którym Rzeczpospolita zrzekła się województw: mińskiego, kijowskiego, bracławskiego i podolskiego oraz części wileńskiego, nowogródzkiego, brzeskolitewskiego i wołyńskiego (250 tys. km²).

23 października – sejm grodzieński ratyfikował II rozbiór Polski.

…i nieco później:

24 października 1795 – III rozbiór Polski: Rosja, Prusy i Austria podpisały akt trzeciego rozbioru Polski.

17 listopada 1796 – umiera Katarzyna II Wielka, cesarzowa Rosji

26 stycznia 1797 – Austria, Prusy i Rosja podpisały w Sankt Petersburgu ostateczną konwencję rozbiorową głoszącą, że nazwa Królestwa Polskiego ma być wymazana na zawsze z map.

23 lutego – nieudana próba inwazji wojsk francuskich na Anglię.

26 lutego – zmniejszenie rezerw złota w wyniku wojny z I Republiką zmusiło Bank Anglii do emisji pieniądza papierowego. Bank of England wyemitował pierwszy banknot o nominale 1 funta.

 

1772 czyli interesująca sekwencja

Pierwszy układ rosyjsko-pruski został potajemnie podpisany w Petersburgu 17 lutego 1772 pod fałszywą datą 15 stycznia”

9 czerwca 1772: „In an act of defiance against the British Navigation Acts, American patriots, led by Abraham Whipple, attack and burn the British customs schooner HMS Gaspee off of Rhode Island” a szkocki bankier Aleksander Fordyce ucieka do Francji

10 czerwca 1772: w londyńskim City wybucha wielka panika – kryzys finansowy zaraz dociera do Amsterdamu

„Podpisanie traktatów, dotyczących I rozbioru Rzeczypospolitej nastąpiło w Petersburgu 5 sierpnia 1772.”

październik 1772: bankructwo słynnego banku Clifford & Sons**

2 listopada 1772 – American Revolutionary War: Samuel Adams and Joseph Warren form the first Committee of Correspondence.

[21 lipca 1773 – papież Klemens XIV w brewe Dominus ac Redemptor ogłosił kasatę Towarzystwa Jezusowego.]

___

PS. Ta, faktycznie, I wojna światowa.

**) „The family business entered banking at the start of the 18th century and in 1713 the business arranged a loan to Charles VI, Holy Roman Emperor and to Augustus III of Poland.”

Ruski szacunek

Kotoshikhin_autograph.gif  Сочинение о Московском государстве в середине xvii столетия Григория Котошихина Автограф Скоропись xvii века

__

Dopiero co pisałem o ważnym, angielskim raporcie z Rosji w kluczowym dla nas XVII wieku, no i teraz wypada mi to uzupełnić ówczesnym, ruskim raportem dla Szwedów. I znowu przychodzi mi skorzystać z pracy M. Poe – tym razem chodzi o Grigorija Kotoszychina i jego słynne dzieło:

„In a diplomatic report dated April 19, 1660, he had mistakenly omitted the word “master” [gosudar’] from the tsar’s very long and complicated title. An innocent mistake made by a trusted clerk who had by then served the tsar for over 15 years. He was beaten with rods. So naturally it never occurred to Kotoshikhin or any other Muscovite to write a tell-all description of Russian politics, at least while they were in Russia. Happily for us (though unhappily for him, as we will soon see), Kotoshikhin elected to jump the border and head for Poland in the Fall of 1664. Perhaps he was tired of being beaten with rods for trifling clerical errors. More likely, he was afraid of being found out as a Swedish spy, which he was. As an ambassadorial clerk, Kotoshikhin attended summits in which the Muscovites, Swedes, and Polish-Lithuanians attempted to settle their long-standing differences, or at least talk about settling them. He had thereby seen Vilna, Dorpat, Revel, and even Stockholm. These were cities quite unlike any in Russia proper. They no doubt impressed Kotoshikhin mightily. He had also had the opportunity to mix with some heady company: Swedish dukes, Polish counts, Lithuanian lords, men often of great refinement and largess. These contacts, too, apparently had an effect on the Russian clerk. And of course he was a young man, and young men are prone to adventurous, dangerous and all-too-often foolish undertakings. Just when the idea of defection emerged in Kotoshikhin’s mind we do not know. We do know, however, that by the Summer of 1663 he was selling diplomatic information to a Swedish diplomat named Adolf Ebers …

The Polish King, Jan Casimir, was only too happy to grant Kotoshikhin a royal salary [=sto rubli?] and set him up in Vilna. By all appearances, though, it wasn’t a good match. Kotoshikhin remained in Poland long enough to adopt a Polish name (Jan Selickij), but soon decamped. He first traveled to Silesia, then to Prussia, and finally to Lübeck. Why he left Poland when he did, and why he took this particular journey, remains a mystery. By October 1665, Kotoshikhin had made his way to the Baltic city of Narva, then under the Swedes. In an embarrassing petition, he claimed that he had really wanted to serve the Swedish crown all along, but had been held against his will by the dastardly Poles [He adopted the name of Ivan-Alexander Selitsky and converted to Protestantism. On November 24, 1665, the Swedish king issued a special decree appointing him a salary of 200 ricksdallers in silver]…”

Oto fragment owego dzieła pt. On Russia during the Reign of Alexey Mikhailovich (first published in 1840) nt. oficjalnych tytułów dyplomatycznych i odpowiednich form epistolograficznych:

« 1. To the Holy Roman Emperor: “Through the tender mercy of our God, whereby the dayspring from on high has visited us and had guided our feet into the way of peace, by the grace of our God glorified in the Trinity, we, the great sovereign and tsar,” then follows the tsar’s name and his full title, and after [his] title the emperor’s name and title, followed by the message. The letters are written on the largest Alexandrine paper. The flowered ornaments are large and drawn in gold.

2. To His Majesty the King of Sweden: “By the grace of God we, the great sovereign and tsar,” then likewise his name and full title, and after the tsar’s title His Royal Majesty’s name and full title, followed by the message. The letters are written on small or medium Alexandrine paper, depending upon the length of the letter; the flowered ornaments are likewise medium size and drawn in gold.

3. To the King of Poland: “By the grace of God glorified in the Trinity we, the great sovereign and tsar,” and then his name and title; then the title of the King of Poland: “To our beloved brother the the most serene great sovereign,” and his name and title. The letters are written on large and medium paper; the flowered ornaments are of medium size and in gold.

4. To the King of England is written likewise; and he is styled in the same way as the King of Poland.

5. To the King of Denmark [the tsar] uses the same title as to the kings of Poland and England; and the King of Denmark is addressed: “To our beloved brother and neighbor,” on medium or small paper, the flowered ornaments likewise of medium size in gold.

6. To the electors and princes and counts [of the Holy Roman Empire] and to the States-General of Holland is written: “By the grace of God, from the great sovereign and tsar,” then likewise his name and full title; and then: “From our tsarist majesty N. to the elector [or] prince [or] count [or] States,” and their titles. The letters are written on small Alexandrine paper; the flowered ornaments are in gold, at the top, above the text, and not along the sides.

7. To Lübeck or Hamburg, to the burgomasters and councilors, and likewise to the merchants who serve as agents in the tsar’s trade: “By the grace of God,” in the same way as to the electors and princes, on small Alexandrine paper, without any ornament but only the initial word of gold. »

O handlu:

« And while they are trading company men [gosti] they likewise take turns in carrying out the tsar’s service as heads and secretaries in the sable treasury and in the collection of monetary revenues. And there are close to 30 of these men; and each of them carries on trade to the amount of 20 and 40 and 50 and 100,000 rubles a year.
2. The trading [gostinaia] and cloth workers’ [sukhotnaia] guilds [sotni] have been organized in this way: [their members] serve as sworn officials [tseloval’niki], associates of the trading company men [gosti] in the collection of the tsar’s revenues in Moscow and in the provinces, and they likewise carry on their own trade and engage in various enterprises, and they are allowed freely to keep various kinds of liquor in their homes; but they are forbidden to buy or keep peasants. And there are about 200 of these men. …

In the town of Archangel there is trade in grain, hemp, potash, resin, raw silk, and rhubarb. And such grain is collected in the regions of the littoral and the lower and middle Volga, from the district peasants of black districts [slobody], and such grain and hemp is likewise bought in many towns, with money from the tsar’s treasury, from the Chancellery of the Great Revenue; and it is exchanged with visiting foreigners for various goods and sold for money.
Potash and resin works; these have been established in the tsar’s wild forests in the Ukraine; likewise [such enterprises] have been leased to boyars and okol’nichie and Duma men and closest men and trading company men [gosti] and trading men in these same forests or in others belonging to the tsar; and in addition to the [payment for the] lease every tenth barrel of potash and resin is taken for the tsar. And these goods grain, hemp, potash, resin — are brought to the town of Archangel by the tsar’s post transport, and by hired [transport]. Rhubarb is sent from Siberia, where it is collected from local inhabitants. …

With Persian merchants [there is trade] in raw and processed silk, and in various local goods, in Astrakhan’ and Kazan’ and Moscow. And those Persian goods are evaluated according to the local prices which have been paid for them in Persia; and in Moscow sables and other furs are given from the tsar’s treasury for those goods, and those furs and evaluated at a premium as compared with their distribution [value]. And when those merchants come to Astrakhan’ and Kazan’ and Moscow, they are given the tsar’s bounty of food and drink for the duration of their stay, and vessels in which to go by water, and rowers, without cost.
4. Greek merchants; they come to Moscow each year and bring various goods with them: gold and silver vessels for food and drink with precious stones and diamonds and sapphires and emeralds and rubles, and gold garments and horses’ equipment — saddles and bits and bridles and horsecloths with various precious stones, and diadems and bracelets and earrings and rings, likewise with various precious stones, for the tsaritsa and tsarevnas, in large number.
And upon arrival they present these goods to the tsar as gifts; and afterwards these goods are evaluated by trading men, foreigners and [native] masters, on the basis of local Turkish prices; and in return they are likewise given sables and [other] furs. And each year a large quantity of such goods is bought, because no one of boyar or any other rank, but only the tsar, is allowed to buy [them], and they come into the tsar’s treasury without cost, as it were.
And there are 50 or 100 of these Greek merchants each year, and for selling [their goods] they remain in Moscow for many years’ duration, and are given sufficient quantities of food and drink. For if the goods which they present to the tsar are not suitable for the tsar’s treasury, these goods are returned to them and they are free to sell them to men of every rank.»

 

Złoto, dolary i bezpieka

Coryllus napisał ważny tekst przypominając, przy okazji filmu i sprawy Mazurkiewicza, podstawową rolę komunistycznej bezpieki – bezlitosnego, zorganizowanego rabowania Polaków do „żywej kości”, i to jeszcze za okupacji.

Przyszły mi do głowy dwa skojarzenia, w związku z tym:

  1. W PRLu faktycznym obrotem walutami (=dolarami) z Zachodem zajmował się WYŁĄCZNIE jedyny wówczas bank… prywatny [sic!], czyli przesławny Bank Handlowy (Pekao SA było tylko od miejscowego „detalu”) – to bardzo wiele mówi czym faktycznie było PRL. Warto przy tym poznać te nazwiska i okoliczności – polecam moją notkę o nim.
  2. W latach 40tych i 50tych bezpieka głównie rabowała kosztowności, aby później zaprząc do tego inne jeszcze, bardziej subtelne sposoby, czyli cinkciarzy, tzw. sklepy walutowe, w tym sklepy dewizowe banku PeKaO, no i Pewex [W drugiej połowie lat 80. dyrektorem Pewexu był oficer wywiadu PRL – Marian Zacharski]. Przy czym, trzeba pamiętać, że ustalony kurs dolara, oficjalny czy „czarnorynkowy”, deprecjonował wszelką pracę w PRLu – wszak miesięczny zarobek to było wtedy około 20 $.  Mówiło się, że cenę dolara ustala 0,5 l wódki żytniej, która zazwyczaj kosztowała w sklepach walutowych około 1$, czyli często MNIEJ niż w zwykłym sklepie. Pomimo to, Polacy ciągle mieli mnóstwo dolarów „w skarpetach” – w 1982 Amerykanie szacowali, że „po domach” Polacy mieli około miliarda dolarów! Nadal było co jeszcze grabić, wszak dzisiaj to odpowiada około 4 miliardom…

___

A co do tego złota w tytule (i biznesu opartego na masowym rabowaniu zwykłych obywateli), to warto pamiętać, iż najwięcej na świecie owego złota mają… biedni Hindusi (statystyka!), i to „na sobie”, bo chodzi tu przede wszystkim o ich biżuterię – wg World Gold Council Hindusi są w posiadaniu około 20.000 ton złota, czyli inaczej raptem około 15 g złota na głowę.

A jak Hindusom zabrać owe 20 tysięcy ton złota? Np. tak:

https://pl.wikipedia.org/wiki/Fundusz_Obrony_Narodowej