Moskwa: Hugenocki agent nr 1, czy jednak nr 2?

Fedor_chertezh.jpg

Feodor Godunov’s map of Russia, as published by Hessel Gerritsz in 1614 *

___

Czas mi uzupełnić historię przygód Jakuba Margereta w Rosji, i nie tylko.

Po pierwsze, warto przypomnieć, iż słynną morską drogę północną do Archangielska** już XVI wieku używali nie tylko Anglicy i Holendrzy, ale od 1586 także Francuzi. To właśnie z Archangielska w 1606 wracał Margeret do Francji…

Po drugie, wprawdzie nie mam jeszcze na to dowodu, ale za misją w Rosji tego hugenockiego superagenta musiał stać Sully, nie ma innej możliwości.

No, to teraz czas na kilka bardzo pikantnych szczegółów nt. imć Jakuba:

  • Po śmierci Godunowa natychmiast przeszedł na stronę Dymitra I (którego sam nie uważał za samozwańca…) i w styczniu 1606 został dowódcą jego gwardii pałacowej, tyle że w maju owego roku, kiedy mordowano cara, kapitan Margeret był akurat chory…
  • Po czym, Wasyl IV (z Rurykowiczów) Szujski prosił naszego kapitana o pozostanie, ale ten we wrześniu wrócił do Paryża, aby tam natychmiast wziąć się do spisywanie swego słynnego raportu
  • Mimo, że wiedział doskonale iż tzw. Dymitr II to samozwaniec***, przyłączył się w 1609 do jego obozu, aby go opuścić na kilka miesięcy przed zamordowaniem owego Dymitra…
  • I przyłączyć się do wojsk Rzplitej – wziąwszy wpierw udział w lipcowej bitwie pod Kłuszynem, a potem (razem z biskim mu bojarem Michałem Sałtykowem****) w zajęciu Moskwy
  • W maju 1610 Henryk IV został zamordowany, za to jesienią 1611 nasz kapitan opuszcza Moskwę pobrawszy sobie z kremlowskiego skarbca sowitą zapłatę – 1800 rubli rocznego żołdu (dzisiaj to by było ponad 3 mln PLN), a byli tacy co go o ograbienie skarbca oskarżali…
  • W swojej korespondencji zdradza, iż obawia się że polscy katolicy zawładną Rosją.
  • Na krótko zatrzymał się w Warszawie, gdzie król, oprócz obsypania go nadaniami, zaproponował mu udział w radzie królewskiej, ale Margeret postanowia pośpiesznie opuścić Rzplitą i już w styczniu 1612 jest w Hamburgu skąd koresponduje z Merrickiem…
  • W Niemczech rozpoczyna rekrutację wojska do walki w Rosji po stronie… kniazia Pożarskiego, ale ten boi się zdrady i odmawia przyjęcia w, jakże by inaczej, Archangielsku takiego „przyjacielskiego desantu”.
  • W końcu nasz super-agent osiedla się w Niemczech (pozostając na usługach francuskiego rządu) i – wisienka na torcie – zostaje bliskim doradcą i konsultantem finansowym rokoszanina księcia Janusza kalwinisty Radziwiłła oraz… brandenburskich margrabiów.

Jednak, mimo wszystko, trzeba przyznać hugenockie nr 1 niejakiemu Izaakowi Massa…

___

*) Историк картографии Лео Багров считает, что карта была выполнена царевичем в качестве учебного задания и могла попасть на Запад после разгрома дома Годуновых в 1605 году, по-видимому, её привёз в Голландию Исаак Масса. По Багрову, в этой карте мало использовались, «кроме нескольких названий», русские источники (например, конфигурация Дона, Днепра и Десны указывает на то, что царевичу был недоступен составлявшийся в то же время Большой чертёж), а в основе её лежит карта России Герхарда Меркатора. Кроме того, карта, изданная Герритсом, не воспроизводит в точности чертёж Годунова, а дополнительно привлекает ряд западных источников начала 1610-х годов. По мнению Багрова, первоначальная карта Фёдора была ограничена на севере Волгой от Мологи до Нижнего, на западе — меридианом Новгорода и Смоленска, на юге — Диким Полем к югу от Засечной черты до слияния Оскола и Донца, на востоке — меридианом Пронска, а остальные регионы были добавлены на карту Массой и Герритсом по другим источникам.

**) Kluczową w wielkiej „bitwie o Moskwę”, bo przede wszystkim dającą niezależność od sundzkich cieśnin itp…

***) „Prowadzona była w latach 1607-1608 i związana była z pojawieniem się na kresach Rzeczypospolitej Dymitra Samozwańca II. Zyskał on poparcie wielu byłych rokoszan Zebrzydowskiego, w tym lisowczyków Aleksandra Lisowskiego. W sierpniu 1607 zebrał 3000 żołnierzy w Starodubie, na czele których wkroczył w granice Rosji. Wojska Dymitra pobiły wojska carskie dowodzone przez brata cara Dymitra Szujskiego w dwudniowej bitwie pod Bołchowem (10-11 maja 1608) i 24 czerwca podeszły pod Moskwę. Rozpoczęły blokadę rosyjskiej stolicy, rozłożywszy obóz w miejscowości Tuszyno (Dymitra Samozwańca II nazywano stąd złodziejem z Tuszyno- jęz. ros. тушинский вор). 27 lipca posłowie polscy zawarli z Wasylem Szujskim rozejm na 4 lata, w myśl jego postanowień mieli być uwolnieni polscy zakładnicy z 1606. Ci eskortowani do granic polskich, zostali jednak odbici przez wojska Dymitra. Wśród nich była Maryna Mniszchówna, która bez większych oporów uznała za swojego zmarłego męża pierwszy raz na oczy oglądanego Dymitra Samozwańca II. Latem 1608 do obozu w Tuszynie dotarły kilkutysięczne polskie posiłki. Dymitr zgromadził tam ok. 18 000 piechoty i 2 000 jazdy, zasilanej przez kozaków zaporoskich i kozaków dońskich. Jednocześnie od wiosny 1607 operowało już w okolicach Moskwy 10. tysięczne zgrupowanie wojsk polsko-litewskich starosty uświackiego Jana Piotra Sapiehy, który za zgodą Zygmunta III miał czuwać, by rozwój sytuacji w państwie rosyjskim nie obrócił się przeciwko Rzeczypospolitej. W październiku wojska te rozpoczęły oblężenie Ławry Troicko-Siergijewskiej w Siergijew Posad, jednego z najważniejszych ośrodków prawosławia w państwie moskiewskim. Po ponad rocznym oblężeniu wojska polskie zmuszone zostały do zwinięcia oblężenia przez wojska Michaiła Skopina-Szujskiego.”

****) Zygmunt Wielki w uznaniu jego zasług nadał mu wielkie włości i herb Sołtyk.

___

PS. Nasz rodzimy kalwinista:

Paweł Palczowski z Palczowic, łac. Paulus Palczowski de Palczowice (ur. ok. 1570, zm. po 1609) – szlachcic i gałąź z dom Saszowskich herb Saszor… Rodzina Palczowskich była wyznania kalwińskiego. Między 1589 a 1604 wiele podróżował po Europie. Odwiedził Niemcy, Niderlandy, Anglię, Francję i Włochy. W 1595, podczas pobytu w kraju, oddał matce w dzierżawę odziedziczone po ojcu części w Brzeźnicy, Marcyporębie i Wysokiej i wyznaczył brata Krzysztofa na swojego pełnomocnika. Jesienią 1596 zapisał się na uniwersytet we Frankfurcie nad Odrą. W następnych latach przebywał między innymi w Padwie, gdzie zetknął się ze swym krewnym Stanisławem Lubomirskim. Prawdopodobnie wracał wraz z nim w 1601 do kraju przez Francję i Niderlandy. W latach 1602–1604 prawdopodobnie podróżował do Włoch. …

W marcu 1606 sprzedał swój majątek bratu Krzysztofowi i przyłączył się do orszaku kasztelana małogojskiego Mikołaja Oleśnickiego i starosty wieliskiego, jadących do Moskwy z Dymitrem Samozwańcem. W maju 1606, po obaleniu Dymitra został uwięziony [a nie zabity…]. W więzieniu przebywał do września 1608, wraz z Sebastianem Petrycym, lekarzem Sebastianem Liftelem, bernardynem Pawłem Łęczyckim i Stanisławem Niemojewskim. Gdy więźniowie wrócili do Polski, zaczęli gorąco agitować za podbojem państwa carów. Największy dar przekonywania miał właśnie Palczowski. Z datą 1 stycznia 1609 ukazała się w Krakowie Kolęda moskiewska, dedykowana posłom i senatorom, zbierającym się na styczniowy sejm w Warszawie.

W utworze tym zachęcał polską szlachtę aby wykorzystać osłabienie państwa moskiewskiego i podbić je. Zaznaczał jednocześnie że wymaga to wielkiego wysiłku ale ten wysiłek opłaci się i przyniesie wielkie korzyści, takie jak państwom zachodnioeuropejskim podboje kolonialne. Podbój Moskwy miał Polsce otworzyć drogę do Indii i Persji. Nowe obszary miały dostarczyć też ziemi dla rozdrobnionej, zubożałej szlachty i oczyścić kraj z awanturników. Roztaczał też w Kolędzie plany zagospodarowania podbitej ziemi – zamki pograniczne obsadzić przez Polaków na wzór starostw, największe miasta obdarzyć takimi przywilejami, jakie mają największe miasta pruskie a wokół tych miast osiedlić polską szlachtę. Pozostałe ziemie miano dać w dzierżawę nie tylko Polakom ale i Rosjanom.

W czerwcu 1609 Paweł Palczowski opublikował w Wilnie drugą broszurę (tym razem anonimowo) poświęconą sprawom moskiewskim: Wyprawa wojenna Króla Jego Mości do Moskwy da Bóg szczęśliwa, Rzeczypospolitej naszej pożyteczna. Był to utwór polemiczny, zwalczający propagandę przeciwną wojnie z Rosją. Akcentowano tu konieczność odzyskania przez Rzeczpospolitą utraconych wcześniej ziem i pomszczenia zabitych w maju 1606 Polaków. Uznał że konieczne jest pozyskanie Polaków z obozu tuszyńskiego, gdyż uważał że Moskwa i tak nie uwierzy, że Polacy popierają Dymitra Samozwańca II bez zgody króla. Pomyślny koniec wojny uważał Paweł za pewny, a pisząc o korzyściach z odniesionego zwycięstwa streszczał swoje wywody z Kolędy moskiewskiej. Najprawdopodobniej Paweł Palczowski przyłączył do królewskiej wyprawy na Moskwę. Jego dalsze losy nie są znane. W przeciwieństwie do brata Krzysztofa nic nie wiadomo o tym, by porzucił kalwinizm.”

Reklamy

7 myśli na temat “Moskwa: Hugenocki agent nr 1, czy jednak nr 2?”

  1. Nasz rodzimy kalwinista:

    „Paweł Palczowski z Palczowic, łac. Paulus Palczowski de Palczowice (ur. ok. 1570, zm. po 1609) – szlachcic i gałąź z dom Saszowskich herb Saszor… Rodzina Palczowskich była wyznania kalwińskiego. Między 1589 a 1604 wiele podróżował po Europie. Odwiedził Niemcy, Niderlandy, Anglię, Francję i Włochy. W 1595, podczas pobytu w kraju, oddał matce w dzierżawę odziedziczone po ojcu części w Brzeźnicy, Marcyporębie i Wysokiej i wyznaczył brata Krzysztofa na swojego pełnomocnika. Jesienią 1596 zapisał się na uniwersytet we Frankfurcie nad Odrą. W następnych latach przebywał między innymi w Padwie, gdzie zetknął się ze swym krewnym Stanisławem Lubomirskim. Prawdopodobnie wracał wraz z nim w 1601 do kraju przez Francję i Niderlandy.

    W latach 1602–1604 prawdopodobnie podróżował do Włoch. W 1604 wydał dedykowaną Lubomirskiemu rozprawę Status Venetorum sive Brevis tractatus de origine et vetustate Venetorum, opartą na dziele historyka Wenecji Sabellica i opisie Wenecji autorstwa kardynała Contariniego. Ta rozprawa przynosiła podstawowe informacje o historii, ustroju, posiadłościach, sile militarnej, i kontaktach z sąsiadami Wenecji. O regalistycznych poglądach Pawła świadczy wydany w 1605 panegiryk z okazji ślubu Zygmunta III z Konstancją Austriaczką.

    W marcu 1606 sprzedał swój majątek bratu Krzysztofowi i przyłączył się do orszaku kasztelana małogojskiego Mikołaja Oleśnickiego i starosty wieliskiego, jadących do Moskwy z Dymitrem Samozwańcem. W maju 1606, po obaleniu Dymitra został uwięziony. W więzieniu przebywał do września 1608, wraz z Sebastianem Petrycym, lekarzem Sebastianem Liftelem, bernardynem Pawłem Łęczyckim i Stanisławem Niemojewskim. Gdy więźniowie wrócili do Polski, zaczęli gorąco agitować za podbojem państwa carów. Największy dar przekonywania miał właśnie Palczowski. Z datą 1 stycznia 1609 ukazała się w Krakowie Kolęda moskiewska, dedykowana posłom i senatorom, zbierającym się na styczniowy sejm w Warszawie.

    W utworze tym zachęcał polską szlachtę aby wykorzystać osłabienie państwa moskiewskiego i podbić je. Zaznaczał jednocześnie że wymaga to wielkiego wysiłku ale ten wysiłek opłaci się i przyniesie wielkie korzyści, takie jak państwom zachodnioeuropejskim podboje kolonialne. Podbój Moskwy miał Polsce otworzyć drogę do Indii i Persji. Nowe obszary miały dostarczyć też ziemi dla rozdrobnionej, zubożałej szlachty i oczyścić kraj z awanturników. Roztaczał też w Kolędzie plany zagospodarowania podbitej ziemi – zamki pograniczne obsadzić przez Polaków na wzór starostw, największe miasta obdarzyć takimi przywilejami, jakie mają największe miasta pruskie a wokół tych miast osiedlić polską szlachtę. Pozostałe ziemie miano dać w dzierżawę nie tylko Polakom ale i Rosjanom.

    W czerwcu 1609 Paweł Palczowski opublikował w Wilnie drugą broszurę (tym razem anonimowo) poświęconą sprawom moskiewskim: Wyprawa wojenna Króla Jego Mości do Moskwy da Bóg szczęśliwa, Rzeczypospolitej naszej pożyteczna. Był to utwór polemiczny, zwalczający propagandę przeciwną wojnie z Rosją. Akcentowano tu konieczność odzyskania przez Rzeczpospolitą utraconych wcześniej ziem i pomszczenia zabitych w maju 1606 Polaków. Uznał że konieczne jest pozyskanie Polaków z obozu tuszyńskiego, gdyż uważał że Moskwa i tak nie uwierzy, że Polacy popierają Dymitra Samozwańca II bez zgody króla. Pomyślny koniec wojny uważał Paweł za pewny, a pisząc o korzyściach z odniesionego zwycięstwa streszczał swoje wywody z Kolędy moskiewskiej. Najprawdopodobniej Paweł Palczowski przyłączył do królewskiej wyprawy na Moskwę. Jego dalsze losy nie są znane.

    W przeciwieństwie do brata Krzysztofa nic nie wiadomo o tym, by porzucił kalwinizm.”

    https://pl.wikipedia.org/wiki/Paweł_Palczowski

    Polubienie

  2. https://en.wikipedia.org/wiki/Siege_of_Troitse-Sergiyeva_Lavra

    Dieulino (ros. Деулино) – wieś w Rosji, w obwodzie moskiewskim, w rejonie siergijewo-posadskim, na północ od miasta Siergijew Posad. W 2009 roku liczyła 95 mieszkańców.

    Miejscowość była wzmiankowana pod koniec XVI wieku w formie Diewulino. Od wieku XVII występuje pod współczesną nazwą, która wywodzi się prawdopodobnie od imienia Diewula.

    11 grudnia 1618 roku we wsi podpisany został rozejm między Rzecząpospolitą a Rosją zawarty na czternaście i pół roku, który kończył wojnę polsko-rosyjską zapoczątkowaną w 1609 roku.

    Rok później, na pamiątkę tego wydarzenia, wzniesiono we wsi drewnianą cerkiew pod wezwaniem świętego Sergiusza z Radoneża. Do świątyni przylegał od zachodu refektarz, do którego dobudowano później niewielki przedsionek z dzwonnicą. W 1849 roku parafianie zwrócili się do metropolity moskiewskiego Filareta z prośbą o otynkowanie cerkwi i wzniesienie obok niej kaplicy zimowej. Po oględzinach podjęto decyzję o wybudowaniu nowej, kamiennej świątyni pod wezwaniem Obrazu Zbawiciela Nie Ludzką Ręką Uczynionego. Nowa cerkiew została poświęcona w 1853 roku, zaś stara, drewniana cerkiew przetrwała do 1865 roku, kiedy została strawiona przez pożar. W latach 1876-1877 do kamiennej cerkwi dobudowano od strony zachodniej dwupoziomową dzwonnicę projektu Lwa Nikołajewicza Lwowa. Około 1940 roku budynek przestał pełnić funkcje religijne i został zaadaptowany na magazyn i spichlerz na potrzeby miejscowego sowchozu, stopniowo ulegając zniszczeniom. Cerkiew przywrócono do pierwotnych funkcji sakralnych w 1991 roku. W 2004 roku świątynia została odnowiona. Podlega ona, jako podworje, pod ławrę Troicko-Siergijewską.

    https://pl.wikipedia.org/wiki/Dieulino_(obwód_moskiewski)

    Polubienie

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

w

Connecting to %s