Zamoyscy wracają do gry

Kauffmann_Andrzej_Zamoyski.jpg

Kanclerz Andrzej Zamoyski z dziećmi przed popiersiem Jana Zamoyskiego – Angelika Kauffmann, 1793

___

Po straszliwym Janie kanclerzu Zamoyskim, dość długo Zamoyscy nie odgrywali pierwszoplanowych ról, aż do nastania Andrzeja „odnowiciela rodu” (patrz u góry), który to właściwie rozpoznał siłę Familii i w 1769 wziął za żonę Konstancję z Czartoryskich, wdowę po swoim bratanku, Klemensie Antonim:

Andrzej (Jędrzej) Hieronim Franciszek Zamoyski herbu Jelita (ur. 12 lutego 1716 w Bieżuniu, zm. 10 lutego 1792 w Zamościu) – kanclerz wielki koronny w latach 1764–1767*, marszałek Trybunału Głównego Koronnego w 1761 roku, wojewoda inowrocławski w latach 1757–1764, członek Komisji Edukacji Narodowej w latach 1773-1783**. …

Od 1776 roku opracowywał kodyfikację prawa Rzeczypospolitej, znaną jako Kodeks Andrzeja Zamoyskiego [„Kodeks był wyrazem kompromisu pomiędzy szlachtą i mieszczaństwem, poważnie ograniczał także jurysdykcję Stolicy Apostolskiej na ziemiach polskich”***], odrzuconą przez sejm w 1780 w wyniku intrygi nuncjusza papieskiego [ach, ta niezawodna polska wiki] i ambasadora rosyjskiego. …

Z ordynatem blisko współpracował, a nawet wychowywał jego synów Stanisław Staszic, w którego twórczości (Uwagi nad życiem Jana Zamoyskiego, Przestrogi dla Polski) słychać echo poglądów Andrzeja Zamoyskiego.”

Potem już poszło z górki – wystarczy prześledzić dzieje potomków owego Andrzeja:

„Stanisław Kostka Zamoyski herbu Jelita (ur. 13 stycznia 1775 w Warszawie, zm. 2 kwietnia 1856 w Wiedniu)… Syn Andrzeja Hieronima Zamoyskiego (1716-1792) – kanclerza wielkiego koronnego i księżnej Konstancji Czartoryskiej – córki Stanisława Kostki Czartoryskiego – cześnika wielkiego litewskiego. Był przeciwnikiem powstania listopadowego. W 1830 wyjechał do Petersburga. Później osiadł w Wiedniu. … Żonaty z księżniczką Zofią z Czartoryskich (1780-1837) – Damą Krzyża Gwiaździstego, c. generała Adama Kazimierza Czartoryskiego. Miał z nią 10 dzieci (7 synów i 3 córki****) m.in. Andrzeja i Władysława. …

Władysław Zamoyski herbu Jelita (ur. w 1803 w Paryżu, zm. 11 stycznia 1868 w Paryżu) – pułkownik wojsk polskich w powstaniu listopadowym, generał dywizji wojsk tureckich, generał brytyjski, hrabia. W czasie powstania styczniowego był kierownikiem dyplomatycznej Agencji Angielskiej w Londynie. Usiłował nakłonić Wielką Brytanię do wsparcia powstania w Polsce, jednak bez rezultatu. Od 1852 był mężem własnej siostrzenicy Jadwigi z Działyńskich, z którą miał synów Władysława i Witolda oraz dwie córki: przedwcześnie zmarłą w Anglii Marię (1857-1858) i drugą także Marię (1860-1937). …

Konstanty Zamoyski (ur. 9 kwietnia 1799 w Wiedniu, zm. 9 stycznia 1866 w Londynie) – hrabia, XIII ordynat zamojski, najstarszy syn Stanisława Kostki i Zofii z Czartoryskich. 19 kwietnia 1827 w Warszawie poślubił Anielę Sapieżankę córkę Franciszka Sapiehy, ojciec Jana (ur.1828 zmarł w tym samym roku), Marii, Pelagii, Tomasza Franciszka, Karola Ignacego i Józefa.

A o tym Józefie (kształconym w Anglii) już pisałem przy okazji historii przesławnego Banku Handlowego.

___

*) Jego następca Andrzej Mikołaj Stanisław Kostka Młodziejowski herbu Korab „na Sejmie Rozbiorowym 1773–1775 wszedł w skład delegacji wyłonionej pod naciskiem dyplomatów trzech państw rozbiorczych, mającej przeprowadzić rozbiór, został członkiem Komisji Rozdawniczej Koronnej, ustanowionej dla likwidacji majątku skasowanego w Rzeczypospolitej zakonu jezuitów.

Był płatnym agentem ambasady rosyjskiej. Już po koronacji Stanisława Augusta Poniatowskiego w 1764 Rosjanie wypłacili mu 80 000 rubli nagrody. W 1778 pobierał od Rosjan roczną pensję 3000 czerwonych złotych. …

W 1765 został kawalerem Orderu Świętego Stanisława. Prowadził świecki tryb życia, zadając się z kobietami. Oskarżany był o sprzeniewierzenie majątku skasowanego zakonu jezuitów i otrucie w 1767 nieprzychylnego Rosji prymasa Władysława Łubieńskiego.”

**) „Pierwotny skład Komisji liczył 8 osób: 4 senatorów i 4 posłów reprezentujących Koronę i Wielkie Księstwo Litewskie. Pierwszym prezesem został biskup wileński Ignacy Jakub Massalski, który na tym stanowisku dokonał wielu nadużyć finansowych w szkołach litewskich i w 1776 został usunięty z tego stanowiska. Najbardziej zasłużonymi, oficjalnymi członkami byli posłowie wywodzący się z magnackich rodzin i rodzin powiązanych z tzw. Familią, m.in.: Adam Kazimierz Czartoryski, Joachim Chreptowicz, Ignacy Potocki i Andrzej Zamoyski. Ponadto w pierwszym składzie Komisji był biskup płocki Michał Poniatowski oraz August Sułkowski i Antoni Poniński.

Jednak od samego początku faktycznymi pracownikami Komisji była grupa uczonych i artystów skupiona wokół Hugona Kołłątaja, który nadawał cały czas ogólny kierunek jej działaniom. Do najbardziej zasłużonych „ekspertów” zalicza się pisarzy Franciszka Bielińskiego i Juliana Ursyna Niemcewicza, oraz uczonych Feliksa Oraczewskiego, Andrzeja Gawrońskiego, Dawida Pilchowskiego, Hieronima Stroynowskiego oraz Grzegorza Piramowicza. Pierre Samuel du Pont de Nemours – wcześniej osobisty sekretarz króla, został przez niego wyznaczony początkowo do roli wpływowego sekretarza Komisji i był nim aż do czasu emigracji do USA, gdzie jego syn stworzył później podwaliny przyszłego koncernu chemicznego DuPont.”

***) „Zbiór praw zawierał także normy z zakresu prawa kościelnego:

ograniczenie zależności polskiego Kościoła od papiestwa
rozszerzał administracyjne i edukacyjne obowiązki duchowieństwa

A  niezawodny Ambroży Jobert dorzuca: „Bulle papieskie nie będą więc w przyszłości ogłaszane bez zgody rządu polskiego. Kodeks znosił też apelacje do Rzymu, zakazywał duchownym nabywania dóbr ziemskich. Kler będzie pomagał w realizacji zamierzeń Komisji Edukacyjnej przez utrzymywanie szkół parafialnych.”

****) „Jej matka Konstancja chciała zaręczyć ją z Tadeuszem Kościuszką, ale ks. Staszic wyperswadował jej to. Staszic natomiast gorąco poparł w staraniach o rękę Anny, Aleksandra Sapiehę i w 1793 roku odbyły się ich zaręczyny. Ślub odbył się w Klemensowie 10 lipca 1794 roku. Małżeństwo okazało się nieudane. Anna była zagorzałą wielbicielką Kościuszki, Aleksander służył Napoleonowi. Po upadku powstania listopadowego znalazła się na emigracji i związała się z obozem księcia Adama Jerzego Czartoryskiego. Dbała o finanse obozu Czartoryskich z tak wielkim zaangażowaniem, że historycy nadali jej miano „ministra finansów Hôtelu Lambert”.”

 

Reklamy

Jeden komentarz na temat “Zamoyscy wracają do gry”

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

w

Connecting to %s