Mniszechowie z Moraw, czyli fantastyczna kariera carskiej rodziny

720px-Jerzy_Mniszech.png

Portret Jerzego Mniszecha z 1610 wg Szymona Boguszowicza, obecnie na zamku w Olesku (gdzie w 1629 urodził sie przyszły Jan III…)

___

„Mniszech (Mniszek) Mikołaj z Wielkich Kończyc h. własnego (ok. 1484–1553), podkomorzy króla Zygmunta Augusta, burgrabia krakowski. Pochodził z rodziny wywodzącej się z Wielkich Kończyc na Śląsku Cieszyńskim, a od XV w. osiadłej także na Morawach. … M. był z pewnością synem któregoś Mniszcha z Moraw: w r. 1501 występował tam Jędrzej z Wielkich Kończyc piszący się właścicielem Vratimova, czyli Racimowa. Dziedzicem Racimowa tytułował się jeszcze w r. 1532 także M. Wg Paprockiego M. sprzedał dobra rodzinne i schronił się do Polski «dla niechęci cesarza Ferdynanda przeciwko sobie». W Polsce znalazł opiekuna w kanclerzu kor. Krzysztofie Szydłowieckim i był w l. ok. 1520–30 marszałkiem jego dworu. Na dworze Szydłowieckiego znalazł w tym samym czasie oparcie Kasper Mniszech, piszący się także z Wielkich Kończyc, w l. 1526–30 był on skarbnikiem i zarazem pełnomocnikiem kanclerza w sprawach majątkowych. Z opieki Szydłowieckiego korzystała również Agnieszka z Wielkich Kończyc i Racimowa, żona (najprawdopodobniej od r. 1530) Stanisława Sierakowskiego, syna Jakuba, podkomorzego gostyńskiego. Zapewne za protekcją Szydłowieckiego dostał się M. na dwór królewski; jako dworzanin Zygmunta I występował w r. 1530 (31 III) i w l. n. Pozostawał w kontaktach z agentem księcia pruskiego Albrechta [z frankońskich Hochenzollernów], Mikołajem Nipszycem. W r. 1537 był M. już starostą łukowskim (24 VII) i podkomorzym (tytułowany również «praefectus cubiculi») króla Zygmunta Augusta. Przez zawarte w r. 1539 małżeństwo z Barbarą Kamieniecką**, córką woj. podolskiego Marcina (zob.), skoligacił się M. z możnymi rodami polskimi. …Procesowi wrastania w polskie środowisko towarzyszył stały wzrost pozycji majątkowej M-cha. …Swoje własne dobra posiadał M. w pow. bieckim, gdzie osiedlił się także Kasper Mniszech. …Późniejsze nadania na rzecz M-cha (oprócz wspomnianych: w r. 1550 ekspektatywa dla najstarszego syna na burgrabstwo krakowskie, w r. 1551 dożywotnia pensja roczna w wysokości 400 złp. na żupach wielickich) oraz fakt utrzymania się do końca życia na urzędzie podkomorzego świadczą, iż M. dobrze wywiązywał się ze swoich obowiązków wobec Zygmunta Augusta w Wilnie, potrafił zachować dyskrecję w trudnym dla młodego króla okresie nieujawnionego małżeństwa z Barbarą Radziwiłłówną (niewątpliwie kierował się w tym wypadku także własnym interesem), a po objęciu władzy przez Zygmunta Augusta stanął po stronie skłóconego z matką króla i umocnił zyskane u niego zaufanie. Wdzięczność króla umiał M. dobrze wykorzystać dla budowania fortuny, w czym wykazał zresztą wyjątkowe talenty, oraz dla zapewnienia oparcia na dworze dla swoich synów, którym zagwarantował nadto wpływowych opiekunów. Dn. 21 VI 1553 ustanowił M. opiekunów dla swoich dzieci w osobach kasztelana krakowskiego Jana Tarnowskiego i kanclerza kor. Jana Ocieskiego określając ich jako «swoich przyjaciół». Zmarł następnego dnia, tj. 22 VI 1553 na zamku w Krakowie i został pochowany w katedrze wawelskiej. [„Pod koniec życia umiarkowany zwolennik kalwinizmu i reformacji”] …Najmłodszy syn M-cha Mikołaj (ok. 1550–1597) należał od r. 1570 do najbardziej zaufanych sług Zygmunta Augusta (servitor, stipendiarius, pobierał 100 dukatów rocznej pensji). Od r. 1572 starosta łukowski i tenutariusz radzyński, dzierżawca Osieka w pow. jasielskim, podczas sejmu elekcyjnego 1573 r. został oskarżony (wraz z bratem Jerzym) o udział w potajemnych «praktykach» (sprowadzanie królowi kochanek***, znachorek, czarowników), które miały przyczynić się do śmierci królewskiej, samowolne szafowanie królewskimi pieniędzmi i wreszcie o grabież po śmierci Zygmunta Augusta mienia królewskiego (m. in. szkatuły z pieniędzmi i kosztownościami) [wybronił ich kanclerz Walenty Dembiński, korespondent Albrechta…].”

Z kolei zięć owego nadzwyczajnego Mikołaja z Moraw, Jan Firlej „był jednym z najwybitniejszych propagatorów protestantyzmu w Rzeczypospolitej. Po 1550 przeszedł najpierw na luteranizm, później był wyznawcą kalwinizmu. W swoich dobrach wprowadził protestantyzm we wszystkich kościołach. Był zwolennikiem porozumienia się kalwinów z arianami (braćmi polskim). W jego domu w Piotrkowie 22 marca 1565 miała miejsce dysputa teologiczna o dogmacie o Trójcy Świętej, którego arianie jednak nie uznali. Od tego momentu datuje się narastający konflikt kalwińsko-ariański. Żonaty był najpierw z Zofią Boner herbu własnego [„Z pierwszego małżeństwa Seweryn miał trójkę dzieci: synów Jana, Stanisława (1517-1560) i córkę Zofię (zm. 1563), wydaną za mąż za marszałka koronnego Jana Firleja – dziedziczkę rodzinnej fortuny”], a potem z Barbarą Mniszek herbu własnego. Z pierwszą miał kilku synów: Jana, Mikołaja, Andrzeja**** i Piotra. Z drugiego małżeństwa miał syna Henryka.”

Firlejowie pochodzili z Frankonii, zaś ów syn Jerzy (patrz wyżej) „wychowywany w rodzinie kalwińskiej, kształcił się na uniwersytetach w Królewcu i Lipsku. Po powrocie do Polski przeszedł na katolicyzm (podobnie jak rodzeństwo i żona) i stał się wielkim darczyńcą Bernardynów Lwowskich. Ożenił się z Jadwigą Tarło (córką Mikołaja Tarło [kalwinisty…] – sekretarza królewskiego i Jadwigi Stadnickiej) i otrzymał w spadku m.in. Potok, Dębowiec, Sambor, Laszki Murowane, Chyrów i Bąkowice. W Samborze jako starosta samborski miał swoją siedzibę. …

Ponieważ Dymitr zamierzał poślubić Marynę Mniszech, Jerzy Mniszech w zamian za rękę swojej córki Maryny Mniszech zażądał od Dymitra Samozwańca dla niej Pskowa i Nowogrodu, a dla siebie Siewierszczyzny i Smoleńska. Car zgodził się i Mniszech wyraził zgodę na ślub Samozwańca z córką Maryną, który odbył się w Krakowie 22 listopada 1605r. przy udziale kardynała Bernarda Maciejowskiego i w obecności króla: Zygmunt III Wazy. W kwietniu 1606 r. Mniszech z córką Maryną, przekroczył granicę Rzeczypospolitej.

Po przybyciu do Moskwy, Jerzy Mniszech brał udział 8 maja 1605 r. w uroczystej koronacji swojej córki Maryny na Carową Rosji, w Soborze Uspieńskim na Kremlu, a następnie był obecny jako ojciec 12 maja 1606 r. na ślubie z Dymitrem według obrządku prawosławnego, mimo że pan młody w tajemnicy przeszedł na katolicyzm.

W nocy z 26 na 27 maja 1606 roku spiskowcy napadli na cara i go zastrzelili, a jego ciało spalono, prochy załadowano w armatę i wystrzelono je w kierunku Polski. Mimo że w zamieszkach zabito około 500 Polaków, Jerzy Mniszech wraz z córką ocalał, ujęty przez Wasyla Szujskiego i dwa lata później na mocy czteroletniego rozejmu, w czasie II Dymitriady, po zrzeczeniu się przez Mniszchów, praw do korony, czołowy organizator spisku – nowy car, uwolnił go wraz z Maryną i odesłał w 1608 r. do Polski. Gdy tylko Jerzy Mniszech z córką znaleźli się na wolności, rozpoznali w nowym Samozwańcu swego zięcia i męża. W najgłębszej tajemnicy, za zgodą Jerzego Mniszcha, Dymitr Samozwaniec II poślubił jego córkę, owdowiałą Marynę. W zamian za to, zobowiązał się wypłacić wojewodzie sandomierskiemu 300 tys. rubli, wydać 14 zamków pogranicznych i hojnie wynagrodzić innych Mniszchów.

3 sierpnia 1609 r. Mniszech wraz wojskiem polsko-litewskim pod wodzą hetmana Stefana Żółkiewskiego jako zwycięzca stanął u bram Moskwy. Car Wasyl i jego bracia zostali wydani w ręce Polaków. W 1610 r. brał udział w bitwie pod Kłuszynem, gdzie Polacy pokonali wojsko moskiewskie dowodzone przez ks. Michała Skopina Szujskiego i zmuszono cara do wyrzeczenia się władzy. …Jerzy Mniszech z córką i z polskimi oddziałami, dowodzonych przez Stanisława Żółkiewskiego, Aleksandra Korwina Gosiewskiego i Mikołaja Strusia w Moskwie, przez kilka lat utrzymywał stolicę do 7 listopada 1612 r. W 1613 r. Jerzy Mniszech zmarł.

W 1614 r. Dymitr Samozwaniec II został zamordowany przez Piotra Urusowa na Niedźwiedzim Ostrowiu – nad brzegiem rzeki Ural. Na rozkaz cara Michała Romanowa w Moskwie powieszono, carewicza Iwana Dymitra – wnuka Jerzego Mniszcha – syna Maryny a ich poplecznika Kozaka Iwana Zaruckiego, trzeciego męża, wbito na pal. …Śmierci uniknęła tylko Maryna. Została przewieziona do Kołomny i uwięziona w jednej z baszt na tamtejszym kremlu. Zmarła na wiosnę 1615 roku, prawdopodobnie skrytobójczo zamordowana”

PS. Na zakończenie, trzeba mi tu przypomnieć owego francuskiego kalwinistę w Moskwie…

___

**) „Marcin Kamieniecki herbu Pilawa (zm. 15 marca 1530) – polski szlachcic, hetman polny koronny (1520-1528), od 1508 dworzanin królewski Zygmunta Starego, od 1511 podkomorzy sanocki, w latach 1520-1528, wojewoda podolski od 1515, po zmarłym bracie Janie kasztelanie lwowskim od 1512.

Był synem Henryka Kamienieckiego i Katarzyny z Pieniążków, młodszym bratem hetmana wielkiego koronnego Mikołaja Kamienieckiego. Żona Jadwiga Sienieńska z Oleska herbu Dębno, (córka Piotra Sienieńskiego z Oleska i Katarzyny z Buczackich (Mużyłów) h. Habdank). Miał z nią dzieci: Barbarę, Elżbietę Kamieniecką i Jana Kamienieckiego. …

Zgromadził olbrzymi majątek. W darowiźnie od króla otrzymał dobra w ziemi lwowskiej i podolskiej. W 1516 r. wybudował zamek w miejscowości Załoźce. Był właścicielem wsi na Podolu (m.in. kupił Podkamień od następcy fundatora Wincentego Cebrowskiego), i wielu miejscowości w ziemi sanockiej. W 1521 r. Książ Wielki i 7 wsi sprzedał Janowi Tęczyńskiemu za 5500 florenów. Jego własnością był m.in. zamek w Odrzykoniu, na temat którego obradował sejm piotrkowski w latach 1527-1528 Seweryn Boner, któremu Kamieniecki był dłużny prawie 10 tys. florenów, zamierzał zająć strategicznie położony nad granicą zamek, co wzbudziło opór szlachty, ponieważ rościciel był stronnikiem Habsburgów. Jednak udało się Kamienieckiemu obronić posiadłość i w niej 12 marca 1528 podejmował wygnanego z Węgier króla Jana Zapolyę.

Zmarł 15 marca 1530 r. Został pochowany w kaplicy Kmitów w Katedrze wawelskiej. Pozostawił nieletniego syna Jana i wdowę Jadwigę Sienieńską. Po śmierci ojca, Seweryn Boner, wytoczył procesy 6-letniemu Janowi Kamienieckiemu o zwrot długu. Sprawa przeciągnęła się do 1558 r. Kamienieccy w wyniku tych rozpraw stracili w 1593 r. niższy Zamek kamieniecki w Odrzykoniu koło Krosna.” [Pamiętacie prawdziwą „Zemstę”??]

***) „Barbara Gizanka, Barbara Giżanka (ur. ok. 1550 w Warszawie, zm. w maju 1589) – faworyta Zygmunta II Augusta. Córka Jana Gizy, warszawskiego mieszczanina, kupca i lichwiarza oraz Anny. Według tradycji przyszła na świat w kamienicy przy ulicy Świętojańskiej 5. Pochodziła z warszawskiej rodziny patrycjuszowskiej pochodzącej z Frankonii. Miała siostrę, która była żoną Krzysztofa Szawłowskiego. Wychowywała się w klasztorze panien bernardynek poza Warszawą. Młodą Barbarę poznał królewski pokojowiec, Mikołaj Mniszech. Widzenia z Gizanką ułatwiał mu kupiec żydowski Egidius. Mniszech odwiedzał Barbarę w przebraniu mniszki. Okoliczności w jakich Barbara poznała króla nie są znane. Prawdopodobnie Mniszchowie wykorzystali podobieństwo Gizanki do zmarłej królowej Barbary Radziłłówny, aby zyskać wpływ na króla. Najprawdopodoniej Gizanka poznała Zygmunta pod koniec 1570, jednak według śledztwa przeprowadzonego po śmierci króla, Barbara została przyprowadzona do króla 6 stycznia 1571.

Dziewięć miesięcy [8?] później, 8 września 1571 wydała na świat córkę, Barbarę. Szlachta nie wierzyła w ojcostwo króla, jednak Zygmunt nie zwracał uwagi na głosy przeciwnego mu dworu. Po wydaniu na świat córki, Barbara stała się nieodłączną towarzyszką króla. Jednak mimo związku z Gizanką, król nie zaprzestał romansu z Anną Zajączkowską, która przebywała w Witowie. Król obdarował Gizankę 20 000 czerwonych złotych oraz urządził dla niej pałac w Bronowie.

Dzięki wstawiennictwu Barbary, podkanclerzy Franciszek Krasiński³** otrzymał stanowisko biskupa krakowskiego, zaś marszałek wielki koronny Jan Firlej funkcję wojewody krakowskiego. Po śmierci żony króla, Katarzyny Habsburżanki krążyły plotki, jakoby Zygmunt chciał poślubić Gizankę. W czerwcu 1572 Barbara wyjechała wraz z kochankiem do Knyszyna, gdzie 7 lipca Zygmunt zmarł w wieku 52 lat. Przed 14 lipca 1573 Barbara wyszła za mąż za kniazia wołyńskiego Michała Woronieckiego.”

****) „Andrzej Firlej (data ur. nieznana – zm. 1609) – polski szlachcic herbu Lewart. Syn Jana Firleja i Zofii Boner herbu własnego, brat Jana, Mikołaja, Piotra i Henryka (tego ostatniego przyrodni). Kasztelan małogoski (1589 – 1590), kasztelan radomski (1591 – 1609), starosta kowelski (1590 – 1609), działacz reformacji, krzewiciel kalwinizmu.

Był wybrany prowizorem przez protestancko-prawosławną konfederację wileńską w 1599 roku. Żonaty z Barbarą z Kozińskich księżną Zbaraską, wdową po Jerzym. Miał z nią trzy córki, oraz synów: Jana (starostę smidyńskiego) i Andrzeja [kalwinistę]. …

Piotr Firlej herbu Lewart (zm. 1619) – wojewoda lubelski, starosta parczewski, kasztelan zawichojski (1609), kasztelan biecki (1613), kasztelan wojnicki (1614).

Po powrocie do kraju posłował na sejm w 1593 i 1597. Służył wojskowo, brał m.in. udział w wyprawie mołdawskiej Jana Zamoyskiego w 1600, a w 1602 w wojnie w Inflantach. Powierzono mu wówczas misję obrony w Rydze współpracownika Zamoyskiego, Dawida Hilchena, wmieszanego w rozgrywki polityczne w mieście i zagrożonego więzieniem.”

³**) „Krasiński Franciszek h. Ślepowron (1525–1577), podkanclerzy kor. i biskup krakowski. …Początki nauki pobierał w sprotestantyzowanym gimnazjum w Zgorzelcu, a następnie studiował pod kierunkiem F. Melanchtona w Wittenberdze, skąd został odwołany za radą «wuja» Dzierzgowskiego. Z początkiem półr. zim. 1541/2 zapisał się na Uniw. Krak. Po kilku latach pobytu udał się do Włoch, dla których zachował później dużo sympatii. W r. 1551 studiował na uniwersytecie w Bolonii, a 4 VI t. r. został w Rzymie doktorem obojga praw. Protegowany, znający języki (łaciński, włoski i niemiecki), K. dość szybko robił karierę. …Przebywając głównie w Warszawie, K. był współtwórcą większości ówczesnych aktów państwowych, a od r. 1570 podpisywał zamiast króla korespondencję dyplomatyczną. Pilnie czuwał nad polską służbą dyplomatyczną i dbał o kancelarię mniejszą, w czym pomagali mu zwłaszcza brat Stanisław, Andrzej Patrycy Nidecki i Marcin Kromer. Podkanclerstwa zrzekł się dopiero 6 IV 1574 r. (jego zapisy kończą się już 23 V 1572). Wymowny, usiłujący jednać ludzi, tolerancyjny wobec różnowierców i królewskich odstępstw od moralności, mąż «dobrotliwej natury», stał się niezastąpionym współpracownikiem Zygmunta Augusta. Zdolności nie odmawiał podkanclerzemu nikt, ale ze względu m. in. na tolerancyjność zraził on sobie np. Hozjusza i Annę Jagiellonkę. W szczególności napomykano o jego intrygach i współdziałaniu z osławioną Barbarą Giżanką.

Z następnego sejmu w kwietniu 1572 r. Zygmunt August postawił jego kandydaturę na biskupa krakowskiego, którym też został uznany z początkiem czerwca t. r. przez papieża i kapitułę. Nie odstępował jednak K. chorego króla w Knyszynie: 6 VII przygotował go na śmierć, a potem jako jeden z wykonawców jego ostatniej woli troszczył się (wg niechętnych – źle) o zachowanie całości Rzeczypospolitej i porządku na osieroconym dworze. K. utrzymywał dobre stosunki z Habsburgami, a podczas pierwszego bezkrólewia stanął po ich stronie, choć przedtem sprzyjał podobno protestanckiej kandydaturze pruskiej. Przed 8 V 1573 r. przeszedł na stronę Henryka Walezego i starał się ułagodzić opozycję przeciw tej kandydaturze, a z Habsburgami zerwał chwilowo kontakty. K., związany przyjaźnią z protestantami małopolskimi, poparł grupę senatorów marszałka w. kor. Jana Firleja przeciwko katolicko-wielkopolskiemu ugrupowaniu prymasa J. Uchańskiego³***. Krytyk inkwizycji papieskiej i soboru trydenckiego, zwolennik nawracania tylko słowem, jako jedyny biskup podpisał ostateczny akt konfederacji warszawskiej «de religione» z r. 1573. K. nigdy chyba swego podpisu nie cofnął, choć musiał się tłumaczyć przed nuncjuszami papieskimi, episkopatem polskim i własną kapitułą. …

Przebywał przeważnie w swoich dobrach kieleckich, otaczając się świetnym dworem i dobranym gronem współpracowników, takich jak nepoci Krasińscy, Podoscy, Gośliccy (m. in. Wawrzyniec), kanclerz biskupi Piotr Kostka, podkanclerzy kor. Piotr Dunin Wolski, lekarze Wojciech Oczko i Wawrzyniec Pontificius. K. starał się o diecezję, bronił dochodów Kościoła i podwładny kler przed różnowiercami, choć jednocześnie potępiał tumulty przeciw nim w Krakowie. W stosunku do plebejskich poddanych okazał się gospodarnym, lecz względnym panem, regulując ich stan prawny, dbając o miasteczka biskupie (dużym kosztem fundował w nich «banki pobożne»), sołtysów, rozwój kuźnictwa i zakładając sporo wsi w kluczu muszyńskim (np. 26 VII 1575 Żegiestów). Uporządkował statutami działalność kapituły katedralnej, wydał agendę diecezjalną i próbował reformy kleru parafialnego. Dn. 1 X 1573 r. przedstawił kapitule szeroki plan polepszenia stanu diecezji za pomocą synodu diecezjalnego; plan ten jednak udaremniła opozycja kapituły.

Swe zainteresowania kulturalne wykazał K. głównie przez zbudowanie renesansowego kościoła w rodzinnym Krasnem i rozbudowę zamku w Bodzentynie. Hojny dla państwa, krewnych (wykształcił za granicą swych bratanków), przyjaciół, sług, kościołów i ubogich, pozostawił po sobie mało pieniędzy (choć jako biskup miał ok. 70 000 czerwonych zł rocznego dochodu); tym niemniej to on zapoczątkował magnacką karierę rodziny. Chory już poważnie na gruźlicę od schyłku 1575 r., zmarł w zamku bodzentyńskim 16 III 1577 r. Dn. 12 IV t. r. został pochowany w kościele parafialnym w Bodzentynie, gdzie do dziś istnieje jego pomnik pochodzący z warsztatu H. Canavesiego.”

³***) „Opowiadał się za porozumieniem z protestantami, potajemnie sprzyjał reformacji, zwolennik rozluźnienia zależności Kościoła katolickiego w Polsce od Rzymu. Jako kanonik uczęszczał potajemnie m.in. wraz z Andrzejem Fryczem Modrzewskim na tajne dysputy teologiczne w duchu różnowierczym spowiednika Bony Franciszka Lismanina³****. Był zwolennikiem powstania polskiego kościoła narodowego, zachowującego jednak łączność z Rzymem.”

„He looked favorably on the idea of creating a Polish national church, though he stopped short at breaking away from Rome. He also supported dialogue with Protestants, advocating religious tolerance. For his liberal religious views he was scorned in Vatican and was briefly excommunicated in 1558 by pope Paul IV, who suspected him of heresy. Uchański was even summoned before the inquisition; however, he refused the summons to Rome and the conflict was solved via diplomacy. Uchański, while supportive of the Protestants and tolerance, never abandoned Catholic faith and during the dynasty change the 1570s insisted on the election of the Catholic Monarchs. Even though his stance towards Protestants was quite liberal, he was a political opponent of Calvinist Marshal of the Crown, Jan Firlej, especially during the political crises of the 1570s, when Uchański tried to exclude the lesser nobles (members of the Sejm) from the decision making processes and rely solely on the Senate of Poland (Firlej also wanted to elect a Protestant king to the Polish throne).”

³****) „W 1538 jeden z polskich prowincjałów, Franciszek Lismanin, przeszedł na protestantyzm…

Kalwińskie gimnazjum słynęło z wysokiego poziomu nauczania. Nauczycielami w szkole byli oprócz Stoińskiego i Orszaka także Jean Thenaud, Melchior Filipowski z Krakowa, Krzysztof Przechadzka ze Lwowa (były uczeń szkoły), Marcin Lubelczyk, Erazm Gliczner, Franciszek Lismanin i Jerzy Szoman…

Lismanin FRANCISZEK, ur. 1504, Korfu (Grecja), zm. IV 1566, Królewiec,

działacz reformacji, pochodzenia greckiego;

do Polski przybył z Włoch prawdopodobnie w orszaku królowej Bony, w Krakowie wstąpił do zakonu franciszkanów; studiował teologię i filologię w Krakowie i Padwie; 1538–54 prowincjał zakonu franciszkanów; od 1545 komisarz generalny na Polskę, Litwę i Czechy, kaznodzieja i spowiednik królowej Bony oraz profesor teologii na uniwersytecie w Krakowie; od ok. 1545 należał do koła humanistów krak., zwolenników odnowy intelektualnej i polit.-społ. Polski oraz reformacji; 1553 w Genewie pod wpływem J. Kalwina został wyznawcą kalwinizmu; po powrocie 1557 do Polski superintendent Jednoty kalwińskiej w Małopolsce; od 1563 w Królewcu na dworze ks. Albrechta.
Reklamy

2 myśli na temat “Mniszechowie z Moraw, czyli fantastyczna kariera carskiej rodziny”

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s