Pierwszy Moskal w Londynie, czyli początek naszych bardzo poważnych kłopotów

Capture d’écran 2017-12-17 à 18.16.13.png

Osep Napea, first Muscovite Ambassador to England, received at Queen Mary’s Court 
____

Pamiętacie moją notkę o tym „jak się wykuwała ruska stal”? Pisałem tam o (wrażej) roli Amsterdamu w rozwoju przemysłu Rosji jeszcze w XVII wieku. Aby jednak umieścić to we właściwej perspektywie trzeba się nam cofnąć do połowy XVI wieku, kiedy Anglia z jednej strony borykała się z trwałym spadkiem (około 25%) eksportu swego sławnego wełnianego sukna, a z drugiej strony bezsilnie (do czasu…) przyglądała się dominacji Portugalii i Hiszpanii na morzach południowych. W desperacji, dzielni angielscy żeglarze szukając północnej drogi do Indii, „przebili się” w 1553 bezpośrednio do Rosji, co okazało się mieć dla nas fatalne konsekwencje:

„…statek Borougha pokonał Morze Barentsa docierając w pobliże Nowej Ziemi. Spychany przez lody statek musiał jednak zawrócić. Chancellor wyznaczył wówczas kurs na południowy zachód. „Edward Bonaventure” przemierzył wolne od lodów Morze Białe i zakotwiczył w ujściu Dwiny. W miejscu dzisiejszego portowego miasta Archangielsk angielscy żeglarze założyli faktorię handlową.

Niedługo później zorientowali się, że „odkryty” przez nich ląd to północna Rosja i – na zaproszenie dworu carskiego – odbyli saniami długą (ponad 1500 kilometrów) drogę do Moskwy, gdzie zostali ciepło przyjęci przez cara Iwana Groźnego. Po nawiązaniu kontaktów z kupcami moskiewskimi wrócili nad Dwinę, ale nie poszukiwali już więcej przejścia na wschód, a po opłynięciu Norwegii wrócili latem 1554 do Anglii [„The Tsar gave him letters for England inviting English traders and promising trade privileges.„], owacyjnie witani przez londyńskich kupców, którzy uznali nawiązanie stosunków z nową potęgą na wschodzie za wielkie osiągnięcie. Spółka Cabota nazwana została „Muscovy Company“ koncentrując się na wymianie handlowej z Rosją.

W roku 1555 Chancellor odbył swą drugą podróż tym samym szlakiem do Moskwy na zlecenie spółki Cabota. Tym razem towarzyszyła mu żona. W czasie tej wyprawy poznał losy załóg pozostałych dwóch statków poprzedniej ekspedycji i odzyskał dziennik Willoughby’ego, który natychmiast przesłał do Londynu. Po nawiązaniu w Moskwie oficjalnych stosunków dyplomatycznych Chancellor z żoną i pierwszym, nowo mianowanym przez cara rosyjskim ambasadorem, skierował statek do Anglii. Podczas sztormu u wybrzeży Szkocji latem 1556 „Edward Bonaventure” zatonął zabierając ze soba na dno małżeństwo Chancellorów. Rosyjski ambasador ocalał i po jakimś czasie dotarł do Londynu.

Richard Chancellor był pionierem brytyjskich podróży arktycznych. Jego statek był specjalnie przygotowany do trudnej żeglugi wśród pól lodowych. Doświadczony żeglarz, jako jeden z pierwszych w Anglii posługiwał się instrumentem do zliczania wysokości słońca nad horyzontem – astrolabium – nakreślił też kilka map basenu Morza Białego.

Jakkolwiek jego podróż w roku 1553 nie doprowadziła do odkrycia przejścia północno-wschodniego, ale utworzona przezeń w ujsciu Dwiny faktoria handlowa (późniejszy Archangielsk) przyczyniła się do rozwoju wymiany syberyjskich futer na angielskie sukna. Jego następcy poszerzyli zasięg Muscovy Company aż po brzegi Morza Kaspijskiego.

Wyprawy Chancellora pośrednio [uha, ha] zwróciły uwagę dworu carskiego na kwestię otwarcia dróg morskich i przyczyniły się do szeregu działań ofensywnych skierowanych głównie przeciwko Szwecji i Rzeczypospolitej mających na celu zagarnięcie miast Rewel i Dorpat, co zapoczątkowało szereg wojen polsko-rosyjskich i szwedzko-rosyjskich w XVI i XVII wieku.”

Owym pierwszym Moskalem w Londynie był Osip (tj. Józef) Grigorjewicz Nepeja, z Wołogdy. W 1557 ów Osip wrócił do Moskwy z listami od królowej angielskiej do cara Iwana IV, w towarzystwie sławnego Antoniego Jenkinsona (który w prezencie przywiózł carowi… lwa i lwicę!) oraz wielu wybitnych specjalistów. Takich jak lekarz Ralph Standish, który w 1553 uzyskał tytuł Medicinae Doctor w Trinity College (Cambridge), a w 1556 Extra-Licentiate of Royal College od Physicians. Oprócz niego byli tam aptekarze oraz wybitni specjaliści wojskowi, oczywiście…

Od końca lat 80. XVI wieku Archangielsk stał się centrum rosyjskiego handlu zewnętrznego, przynoszącym do 60% dochodu skarbu państwa.

A przy okazji – pamiętacie wyczyny lisowczyków w 1613?

In 1612, when the Polish occupation of the Moscow Kremlin had ended (see Polish–Muscovite War (1605–18)), loose Polish forces, which had fought under Lisowski, scattered over vast territory of the Tsardom of Russia, taking advantage of the so-called Time of Troubles. Exact whereabouts of Aleksander Jozef Lisowski at that time are unknown: the legendary leader most likely roamed across northern Russia, together with his men.

After Russian recapture of Moscow, most of the Polish brigands headed to the area of Vologda. On September 22, 1612, the town was captured, looted and burned by the invaders commanded by Colonel Andrzej Nalewajko, who returned in December 13 of the same year. On December 16, Poles burned the Spaso-Prilutsky Monastery, located near Vologda.

On July 10, 1612, Poles captured Belozersk without fight. The town was looted, and its governor fled to Kirillov, hiding in the fortified Kirillo-Belozersky Monastery. Lisowski’s men reached the monastery on August 20, but its siege did not begin until December 1612. Since Polish brigands, numbered at some 3000 men, did not have any artillery, they failed to capture the abbey with its stone walls.

On December 12–15, 1612, a unit of Bobowski three times tried to capture the town of Kargopol, located on the left bank of the Onega River. On January 25, 1613, Poles led by Jakub Jacki attacked the town of Veliky Ustyug, but without success.

In search of food and booty, Lisowski’s soldiers moved further northwards, reaching as far as Yemetsk on the Yemtsa River, Solvychegodsk, Kholmogory, and Arkhangelsk. Solvychegodsk was captured and looted on January 22, 1613. The brigands stayed in the town for three days, and then headed towards Yemetsk, which is located 150 kilometers from Arkhangelsk. Its residents, aware of the danger, managed to fortify the town and arm themselves. The „Lithuanians”, as they were commonly called, tried to attack the town from the Northern Dvina River, but were repelled. A battle ensued, in which two Russian traitors were captured, and sent to Kholmogory, where they warned residents of a planned attack.

The brigands, numbering some 1200 and commanded by Stanislaw Jasinski, appeared at Kholmogory on December 6, 1613. Again, they failed to capture the town, and decided to head to Arkhangelsk, which they unsuccessfully besieged between December 14–19, 1613. Jasinski and his soldiers then marched towards the Northern Dvina River estuary and the White Sea shore. There, they captured Severodvinsk and burned Nikolo-Korelsky Monastery, after which they ransacked local villages, reaching as far as Karelia.

CDN

Reklamy

10 myśli na temat “Pierwszy Moskal w Londynie, czyli początek naszych bardzo poważnych kłopotów”

  1. ” Again, they failed to capture the town, and decided to head to Arkhangelsk, which they unsuccessfully besieged between December 14–19, 1613.”
    To chyba raczej potwierdza, że działali bez rozkazu i bez wiedzy Zygmunta. Inaczej wszystkie oddziały Lisowczyków stanęłyby tam na wezwanie.

    Polubienie

  2. Całkiem poza notką, ale właśnie się dowiedziałam : Zygmunt I Stary na dwa lata przed hołdem pruskim wydał edykt zakazujący absolutnie luteranizmu w Polsce…kary potężne… ze spaleniem na stosie łącznie.
    Może się to kiedyś do czegoś przyda. A ja mogę przegapić.
    .

    Polubienie

    1. Jak tłumaczy Ks. Guz, za Zygmunta Starego i Augusta nikt nie otrzymał wyroku śmierci za herezję, a luterstwo i kalwinizm szerzyły się. Zaś Zygmunt August stworzył precedens uniewinniając Orzechowskiego, precedens który odsunął Kościół od wpływu na egzekucję praw i od prawodawstwa.

      Polubienie

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s