Jakaś siła niejasna z majestatu go porwawszy o ziemię uderzyła…

Dymitr_Samozwaniec_Otrepiew.jpg

Dymitr Samozwaniec w stroju koronacyjnym, wedle Szymona Boguszowicza – circa 1606; zamówiony przez Jerzego Mniszecha i Jadwigę Tarło; do 1613 w Laszkach Murowanych; w XVIII wieku przeniesiony do pałacu w Wiśniowcu; obecnie w Państwowym Muzeum Historycznym w Moskwie

___

…krew nosem się puściła i jakaś siła niejasna z majestatu go porwawszy o ziemię uderzyła i tak marnie z tego świata zszedł… – tak opisywał ostatnie chwile cara Borysa Godunowa (23 kwietnia 1605) przyszły car Dymitr w liście do swojego teścia i promotora, wojewody sandomierskiego. Z kolei Karamzin, historyk rosyjski, tak to przedstawił:

„For all this however, the Tsat’s actual moment of death is recounted matter-of-factly. Boris rose from the table when he was receiving foreigners [tj. duńskie poselstwo], and with terrible suddenness “blood poured from his nose, ears, and mouth, and even the
doctors whom he so loved could not stop it„. Karamzin discounts the possibility of suicide as cowardly and in any event premature. The Tsar’s untimely death, which benefited no one, was rather a punishment to Boris and his country: “Russia, deprived in him of an intelligent and solicitous tsar, became the prey of evil-doing for many years. For was it not Godunov, more than anyone, who cooperated in the destruction of the
throne, by having mounted it as a saint-murderer?” ”

Karamzin odwołuje się tu do podejrzeń o zabójstwo w 1591 Dymitra, młodszego syna Iwana IV, z rozkazu Borysa Godunowa, który był o to oskarżany od początku. Jakby mało tego było, w latach 1601-3 spadła na Rosję wielka klęska głodu i na dokładkę, już wtedy car, Godunow był także oskarżany o niedostateczne przeciwdziałanie skutkom owej klęski, m. in. przez znanego nam dobrze hugenockiego super-agenta, Izaaka Massę. Nic dziwnego zatem, że podający się za Dymitra tzw. Samozwaniec został w 1604 powitany w Rosji z entuzjazmem**. W efekcie, po gwałtownej śmierci cara Borysa i zarżnięciu jego syna Fiodora – już „30 czerwca [1605] Ignacy wydał list informujący o wstąpieniu na tron „prawowitego cara i wielkiego księcia Dymitra Iwanowicza”, i objęciu przez siebie godności patriarchy”.

Czas mi jednak (za)wrócić do angielskich medyków na dworze cara Borysa:

„Frencham is yet another example of the close links between pharmacy and commerce in the seventeenth century. London was then the only city where apothecaries were sufficiently numerous to form a separate guild; provincial apothecaries were often members of mercers’ or grocers’ guilds. In 1585, the year after his return from Russia, Frencham, described as a merchant, was made a freeman, by birth, of Canterbury, becoming a member of the Common Council in 1591 and an alderman in 1592.

Hence it was as much in the capacity of a merchant, as an apothecary that James Frencham returned to Moscow in 1602, travelling overland. He brought with him amulets and 167 medicaments with which to stock (or restock) the Court Pharmacy. His report on a severe out break of the plague, which he had encountered en route at Stettin, Danzig, Vilna, and Riga was filed in the Russian state archives and led to prompt measures by Godunov to prevent access from Poland and Lithuania. Frencham and Reitinger would have come into daily contact as Frencham placed the Court Pharmacy on a firmer basis. They may also have co-operated with John Woodall who, according to Keevil, accompanied Sir Thomas Smythe on his embassy to Russia (June 1604 to May 1605) several years before being appointed the first Surgeon General to the East India Company. Boris Godunov died on 13 April 1605, and it is likely that Reitinger would have returned to England with Smythe (and Woodall) in May.

Znowu zatem było trzech angielskich medyków wokół cara w ostatnich jego chwilach – tym razem – Frencham, Reitinger oraz Woodall. Jednak wydaje się, iż w owym przypadku śmierć cara nie była „po myśli Londynu”. Być może była to faktycznie „naturalna” apopleksja, ale z drugiej strony ówczesna aktywność hugenckich super-agentów w Moskwie, owego Massy oraz Jakuba Margereta, daje wiele do myślenia. Szczególnie jeśli dołączymy do nich zastępy polskich kalwinistów (i przyszłych rokoszan) kłębiących się koło Dymitra.

„A turbulent period of Russian history followed Godunov’s death. However, Michael’s accession in 1613 inaugurating the House of Romanov, restored stability. The incorporation of the Society of Apothecaries of London in 1617, the publication of the Pharmacopoeia Londinensis in 1618, and Sir Dudley Diggs’s trade mission of 1618 to Moscow (in which John Tradescant participated), all favoured the evolution of Russian medicine under British influence.

It is against this background that one must see the appointment of Arthur Dee as physician to the Emperor Michael in 1621. Son of the famous John Dee, Arthur had repeatedly clashed with the College of Physicians for illicit practice and seling apothecary medicines in London before becoming Queen Anne’s doctor in 1615. His arrival on the Russian scene coincided with the establishment in 1620 of the Apothecaries’ Board, a formal office whose mandate was to control the work of the Kremlin Pharmacy and to regulate the importation of foreign medicines, on which Russia was heavily dependent. Depots were established for this purpose at the border towns of Polotsk and Mogilev and at the port of Archangel.

**) „18 czerwca 1605 roku [Maria Nagoj] uroczyście powróciła do Moskwy, uznając Dymitra Samozwańca I za swego syna. Następnie po jego zamordowaniu wyrzekła się poprzednich deklaracji i 3 czerwca 1606 uroczyście przywitała przeniesione z Uglicza szczątki świętego carewicza Dymitra.”

PS. „Filaret, imię świeckie Fiodor Nikiticz Romanow (ur. 1553 w Moskwie, zm. 1 października?/11 października 1633 tamże) – patriarcha moskiewski i całej Rusi w latach 1609–1633, współwładca Rosji w latach 1613-1633.

Philaret_titularnik.jpgKreml 1672

Pochodził z rodziny Romanowów. Skoligacony z carem Fiodorem I, był jednym z kandydatów do sukcesji po nim, przegrał jednak walkę o władzę: po soborze ziemskim carem został Borys Godunow. Romanowowie nie zarzucili prób objęcia władzy, w efekcie czego Borys Godunow w 1600 roku podjął rozprawę z całym rodem. Fiodor, będący jego głową, został zmuszony do złożenia wieczystych ślubów mniszych w Monasterze Antoniewo-Sijskim; przyjął imię zakonne Filaret. Klasztor opuścił po pojawieniu się Dymitra Samozwańca I, którego poparł. W rewanżu został przez niego mianowany metropolitą rostowskim i jarosławskim. Niezadowolony ze swojej pozycji w otoczeniu Dymitra, przeszedł do obozu Wasyla IV Szujskiego i poparł zorganizowany przez niego zamach stanu. Po sukcesie przewrotu stronnictwo Romanowów początkowo wysuwało kandydaturę Filareta na tron carski; objęcie władzy przez duchownego było jednak niemożliwe. Nowy car Wasyl IV Szujski początkowo zamierzał powierzyć mu godność patriarchy moskiewskiego i całej Rusi, zmienił jednak zdanie w tym zakresie, nie będąc pewnym lojalności metropolity rostowskiego.

W październiku 1608 roku Filaret został wzięty do niewoli w Rostowie i przewieziony do obozu Dymitra Samozwańca II w Tuszynie. Formalnie będąc ciągle jeńcem, duchowny stał się faktycznym przywódcą obozu tuszyńskiego. Brał udział w opracowywaniu planu umowy zawartej z Polską 4 lutego 1610 roku, zapowiadającej powołanie królewicza Władysława na tron carski. W maju 1610 z planem podpisanym w lutym udał się do polskiego obozu pod Smoleńskiem. Nie dotarł jednak do króla, gdyż grupa, w której się znajdował, została „odbita z niewoli” przez oddział wierny Szujskiemu i przewieziona do Moskwy, gdzie car udawał, że nie zdaje sobie sprawy, w jakiej roli Filaret podążał do polskiego obozu. W stolicy Filaret nadal propagował unię Rzeczypospolitej z Rosją, kierując się nienawiścią wobec Szujskiego. Po obaleniu Szujskiego rządzący Rosją bojarzy podjęli rozmowy z Zygmuntem III Wazą, zawierając 17 sierpnia 1610 porozumienie zakładające objęcie tronu przez Władysława. Filaret był członkiem poselstwa rosyjskiego, które prowadziło w obozie pod Smoleńskiem rozmowy z polskim królem. Odmówił także złożenia mu przysięgi na wierność i nie zgadzał się, by sam Zygmunt III został carem rosyjskim. W rezultacie razem z pozostałymi posłami został uwięziony. Przetrzymywany na zamku w Malborku, miał możliwość prowadzenia korespondencji i podejmowania gości, dzięki czemu doskonale orientował się w bieżącej sytuacji w Rosji. Wrócił do kraju w 1619, na mocy wymiany jeńców po podpisaniu rozejmu w Dywilinie w grudniu 1618. Jeszcze w tym samym roku został wybrany na patriarchę moskiewskiego i całej Rusi.

Od swojego powrotu do Moskwy Filaret współrządził Rosją ze swoim synem, carem Michałem Romanowem, de facto samodzielnie nakreślając kierunki polityki wewnętrznej i zagranicznej Rosji. Uporządkował sytuację w państwie po okresie Wielkiej Smuty, reformując administrację, system podatkowy i wojsko, dążąc do odbudowy i wzmocnienia systemu carskiego absolutyzmu. Jako patriarcha moskiewski i całej Rusi działał na rzecz ujednolicenia używanych w liturgii Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego obrzędów, zainicjował przegląd ksiąg cerkiewnych i druk ich poprawionych wydań. Współrządzenie krajem przez Filareta i Michała było jedyną w historii Rosji sytuacją, gdy najwyższe urzędy w Kościele i państwie równocześnie sprawowały osoby bezpośrednio ze sobą spokrewnione.”

Reklamy

2 myśli na temat “Jakaś siła niejasna z majestatu go porwawszy o ziemię uderzyła…”

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Connecting to %s