Francuz herbu Marjan, kozacy i poroh zwany Kojdakiem

„(…) postanawiamy, aby za upatrzeniem przez ingeniery miejsca nad brzegiem Dnieprowym, gdzie się będzie naysposobniey Hetmanom naszym zdało, zamek był zbudowany: który to zamek firmo praesidio ludzi tak pieszych iako i konnych, y municyą woienną, dostatecznie opatrzony będzie. A na tym prędsze zbudowanie iego, y na wzwyż mianowane praesidia summę sto tysięcy złotych Polskich z tych przyszłych podatków, na raty, skarb żeby w robocie zamku tego omieszkanie nie było, wydać ma.

Sejm w Warszawie (31 styczeń–14 marzec 1635) konstytucja Pohamowanie inkursji morskich od wojska zaporoskiego

 

Pochodził z Nevers, z rodziny miejscowego notariusza. Szlachecka rodzina wywodziła się z Bretanii. Urodzony ok. 1580, ożenił się z Jeanne de la Fosse, z którą miał syna Jeana, także zawodowego oficera. Początkowo zamierzał kontynuować tradycję w rodzinnym notariacie, ale szybko wciągnęła go w swe tryby wojna domowa. Już jako oficer zaciągał się w służbę Stanów Holenderskich w dobie wojny trzydziestoletniej; służył w armii Brunszwiku w stopniu kapitana.

Kozak niżowy; drzeworyt sztorcowy wg rysunku Juliusza Kossaka, „Tygodnik Ilustrowany”, 1864

W 1621 służy już Rzeczypospolitej. Od Zygmunta III Wazy, któremu polecił Mariona Ludwik XIII,  otrzymał list przepowiedni na zaciągnięcie 200-osobowego oddziału doborowej piechoty niemieckiej. Walczył pod Chocimiem oraz w drobniejszych potyczkach z Kozakami i Tatarami. Brał udział w wojnie pruskiej (1626) i kozackiej (odznaczył się pod Perejasławiem w 1630). Podczas kampanii Stanisława Koniecpolskiego przeciwko Abazy Paszy walczył pod Kamieńcem (powstrzymał uderzenie tatarów w centrum). Za czasów Władysława IV „moskiewską expedycyę (1632-1634) stateczną wiarą i męstwem nieporównanym odprawił”. Później wraz z podkomendnymi trafił na Ukrainę, gdzie rychło doceniono jego dowódcze i inżynierskie zdolności. Dowodził 300 muszkieterami. W 1635 według jego projektu rozpoczęto budowę Kudaku. Pierwotnie była to reduta z dwoma półbastionami od wschodu (południowo-wschodni półbastion zachował się do dzisiaj). Jeana de Marion został komendantem ledwo co oszańcowanej twierdzy, mając pod swoimi rozkazami 200 najemnych dragonów, głównie Niemców…  Marion próbował się jednak z tym brzemieniem zmierzyć. Był żołnierzem stanowczym i zdecydowanym. Dbał, by przepisy nowej ordynacji sejmowej, ograniczającej dotychczasową kozacką samowolę, nie były przekraczane. Skończyło się wożenie na Sicz prochu, broni i ołowiu. Pod osłoną armat, pułkownik de Marion przechwytywał całe zaopatrzenie Zaporoża. Nikomu nie okazywał żadnych względów, nawet tym, którzy w przeszłości mieli zasługi dla Rzeczypospolitej…

Komendanta twierdzy, Francuza Jeana de Mariona, przywiązano do słupa, gdzie posłużył czerni za cel do strzelań z łuku. Kiedy znudzili się tą okrutną „zabawą”, (jak wynotował ze źródeł prof. W. Serczyk) „najpierw rękę mu odsiekli i za pazuchę włożyli, w pludry prochu nasypali, postawili u słupa nad Dnieprem, zapalili i proch rzucił go do Dniepru”. Powstanie stłumili Kozacy rejestrowi, którzy – po powrocie znad Bałtyku – pod komendą K. Wołka wdarli się do obozu powstańców, którzy sami postanowili wydać w ich ręce swych przywódców. Sulimę ścięto w Warszawie 12 XII 1635…  Syn Mariona, wspomniany wyżej Jan, także dzielny i Rzeczypospolitej zasłużony żołnierz, kapitan dragonów, otrzymał indygenat (z nazwiskiem Marjan), jako virtutis paternae haeres, w 1662 (Vol. Leg. T. IV, str. 409).*”

Tak, to nie pomyłka – to właśnie ów Jean de Marion (Marianus) był projektantem i konstruktorem pierwszej twierdzy (fortu) Kudak, a nie ten znany kartograf Beauplan, który to sobie przypisał w swoim słynnym Opisie Ukrainy… Straszliwa śmierć tego dzielnego Francuza a zarazem polskiego pułkownika wiele mówi – człowiek, który faktycznie próbował zapanować nad zaporoskimi kozakami natychmiast ginie, zdradzony. Warto tu przypomnieć inne okoliczności tamtych lat** – szpiegostwo fanariotów oraz marny los ich sponsora, słynnego patriarchy „kalwinisty” Cyryla Lukarisa, utopionego w Bosforze w 1638, na rozkaz sułtana Murada IV za podburzanie „na własną rękę”… kozaków***.

Za to ów Guillaume Le Vasseur de Beauplan po śmierci Władysława IV, wymówił służbę Janowi Kazimierzowi i wyjechawszy w 1648 do Francji zarobił na królewskim zleceniu, publikując „dla kasy” ten Opis, gdzie nie ukrywał swoich sympatii dla kozaków.

A „ostateczną” twierdzę Kaduk z 1639 zaprojektował z kolei „sarmacki” Niemiec, czyli Fryderyk Getkant, który w „1655 roku po oblężeniu Krakowa przeszedł [„niedobrowolnie”] na stronę szwedzką i uczestniczył w oblężeniu Jasnej Góry, jednak już w 1658 kierował wojskami polskimi przy oblężeniu Torunia…”

Capture d’écran 2018-04-23 à 08.13.38.png

PS. https://bosonweb.wordpress.com/2017/08/23/polski-gigant-z-koniecpola/

*) „Podstawę do tego mniemania stworzył jego „Opis Ukrainy”, w którym, wspominając o budowie twierdzy, zaznacza, że zaczął ją (fis commenser) w miesiącu lipcu 1635. Wbrew temu urzędowy akt, dyplom króla Jana Kazimierza z 1 maja 1662 r., obdarzający polskim indygenatem, syna Marjana, również imieniem Jana, jako „spadkobiercę ojcowskich zasług”, rzecz tę przedstawia odmiennie. „Hetman Koniecpolski, mówi dyplom, nie znalazł odpowiedniejszego od Jana Marjana i jemu polecił nakreślić i zbudować warownię przy kojdackim porohu, co tenże wykonał na pożytek i obronę Rzeczypospolitej z całym wysiłkiem i umiejętnością”.”

**) Lipiec 1635 – koncentracja wojsk polskich przeciwko Szwedom.
Sierpień – Powstanie Iwana Sulimy.
12 września – w Sztumskiej Wsi zawarto rozejm polsko-szwedzki; zgodnie z jego     postanowieniami Szwedzi wycofali się z portów i miast Pomorza oraz Prus Książęcych, pozostając jednak w Inflantach. 

https://bosonweb.wordpress.com/2017/08/30/kozacy-i-szwedzki-slad/

***) https://pl.wikipedia.org/wiki/Powstanie_Pawluka

„Na arenę wielkich wydarzeń wkroczył w 1635, biorąc udział w ataku Iwana Sulimy na twierdzę Kudak. Pochwycony, został skazany na karę śmierci, a wyrok miał zostać wykonany w Warszawie, jednak za wstawiennictwem kanclerza wielkiego koronnego Tomasza Zamoyskiego został uwolniony…

Jednak na Sejmie w lutym 1638 szlachta znieważyła zarówno króla, jak i A. Kisiela, który w swoim przemówieniu przypominał, że w przeciwnym razie rebelianci walczyliby na śmierć i życie. Niektórzy posłowie proponowali nałożenie Pawlukowi na głowę rozpalonej korony i danie mu do rąk rozpalonego berła. Przypomnienie A. Kisiela o dobrowolnym poddaniu się Pawluka nie zostało wzięte pod uwagę. W ten sposób król został ośmieszony. Wkrótce, na początku lutego 1638 wykonano w stolicy na nim i na innych przywódcach wyroki (ścięcie głów, nabicie na pal).”

W 1635 roku sułtan Murad IV, idąc za przykładem swych wojowniczych przodków, objął osobiste dowództwo na armią. Turcy 8 sierpnia zdobyli Erywań, a następnie złupili Tebriz. Zwycięski sułtan wrócił do Konstantynopola, by odbyć triumf, jednak jego zwycięstwa przyniosły krótkotrwałe owoce. Wiosną 1636 roku szach Safi I odzyskał Erywań, a następnie pokonał armię turecką. Ponowne propozycje pokojowe Persji zostały odrzucone, a w 1638 roku sułtan Murad IV osobiście poprowadził armię turecką na Bagdad. Miasto padło w grudniu po 39-dniowym oblężeniu, co sprawiło, że Turcja odzyskała kontrolę nad Irakiem. Wkrótce potem nawiązane zostały rozmowy pokojowe.”

 

 

Reklamy

20 myśli na temat “Francuz herbu Marjan, kozacy i poroh zwany Kojdakiem”

  1. Getkant (Gettkant) Fryderyk (zm. 1666), artylerzysta, inżynier wojskowy, kartograf. Nadreńczyk z pochodzenia, pierwszy raz wymieniony przy przygotowaniach wojny ze Szwecją 1634. W tym roku wykonał plan okolic Pucka (miał też zleconą modernizację tej twierdzy) i Tczewa, w r. 1635 – Grudziądza, Gniewa i Szpicy Montawskiej, a w przebraniu zdjął plan obsadzonej przez Szwedów Piławy. W r. 1637 wykonał mapę Zatoki Puckiej z fortyfikacjami Władysławowa i Kazimierzowa, zaś w roku następnym rozpoczął pracę nad atlasem, pt. Topographia practica (dziś znajduje się w stockholmskim Krigsarkivet), w którym pomieścił mapy i plany wcześniejsze i późniejsze (ostatni Wilna 1648), własne i cudze, kartografów polskich i zdobycze szwedzkie. Przynajmniej ok. r. 1640 nie znał jeszcze języka polskiego. Wspólnie z Władysławem IV prowadził próby nad łożami do moździerzy, zaś w okresie przygotowań do wojny z Turcją z częścią artylerii był wyprawiony do Lwowa. W r. 1646 w hierarchii artyleryjskiej zajmuje trzecie miejsce z tytułem «ceykmeister albo controlleur» artylerii koronnej z pensją roczną 1800 zł. Niewystarczające wynagrodzenie było zapewne tego powodem, że właśnie w tym roku nowy generał artylerii Krzysztof Arciszewski stwierdził brak wyrachowań z kwot pobranych przez G-a na cekhaus lwowski, gdy zaś G. nie wyrachował się do początku wojen kozackich i samowolnie wyjechał do Gdańska, kazał go aresztować. Sprawa musiała się wyjaśnić, skoro po ustąpieniu Krzysztofa Arciszewskiego i śmierci jego synowca Mikołaja obersztlejtnanta artylerii, G. uczestniczył w bitwie pod Beresteczkiem i awansował na obersztlejtnanta (z tym tytułem 1654).
    Po oblężeniu Krakowa 1655 znalazł się w służbie szwedzkiej i był z artylerią użyty do oblężenia Jasnej Góry. Jakoby wskazywał słabe strony jej umocnień. Niebawem zapewne wrócił na stronę Jana Kazimierza i kierował przy oblężeniu Torunia 1658, stosując tu wynalezione przez siebie moździerze ziemne, wykopane w ziemi i ocembrowane drewnem, które umożliwiały wystrzelenie na raz pocisków niepraktykowanej dotychczas wagi – wiązek granatów (do 70), kamieni młyńskich, materiałów zapalających i dławiących działaniem chemicznym. G. uczynił też dwa wynalazki w zakresie odpalania, mające na celu uniknięcie podwójnego ognia. Za zasługi nagrodzony został w r. 1663 dochodami z przewozu wiślanego pod Warszawą oraz 6 łanami w ekonomii malborskiej, wreszcie (po r. 1660) stopniem pułkownika artylerii. Po wojnie zamieszkał we Lwowie i tu w pożarze r. 1662 utracił swój dorobek naukowy przygotowany do druku. Zrozpaczony popadł w melancholię i z niej się już nie podźwignął.

    Przez przyjaciela, Kazimierza Siemionowicza, za życia (1650) rozsławiony po świecie mianem polskiego Archimedesa w głośnym podręczniku «Artis magnae artilleriae pars I», gdzie też znalazły się opisy jego wynalazków, po śmierci w «Novissimum fundamentum et praxis artilleriae» (1682) Ernesta Brauna i innych pisarzy aż po «Naukę artylerii» Józefa Jakubowskiego (1781).

    http://www.ipsb.nina.gov.pl/a/biografia/fryderyk-getkant

    Polubienie

  2. „In 1650 Siemienowicz published a notable work, Artis Magnae Artilleriae pars prima (Great Art of Artillery, the First Part). Its name implies a second part, and it is rumored that he wrote its manuscript before his death. It is also rumored that he was killed by members of the metallurgy/gunsmith/pyrotechnics guilds, who were opposed to him publishing a book about their secrets, and that they hid or destroyed the manuscript of the second part. Siemienowicz disparaged what he saw as a culture of secrecy based on „canting Alchymists of the times Past…they dealed [sic] in nothing but Smoke, yet arrogantly took upon them to be Professors of so noble and excellent an art as Chymistry.”

    Polubienie

  3. W audycji nic o fundacji papieskiej nie było.
    Czytałam o tum. Zimą o dwu twierdzach , Kudaku i Kamieńcu.
    Te materiały w necie są modyfikowane. Na Wiki jedt zawsze data ostatniej modyfikacji.
    Jedna z tych twierdz MIAŁA wspolfinansowanie papieża.
    Może już się nie da znaleźć.
    Wiele materiałów z netu w moim obszarze zainteresowań tą drogą znalezionych zniknęło.
    Mogłam pomylić te dwie twierdze wczoraj. ..że zmęczenia.
    Ale dziś od rana przeglądam i nie widzę nigdzie.
    Innych twierdz wtedy nie śledziłam …to było tylko chwilowe.
    .
    Ale o finansowym zaangażowaniu papieża na naszych najdalszych kresach było na pewno.
    .
    Może jeszcze kiedyś samo wpadnie.
    .
    Na razie znikam, brak czasu.
    .

    Polubienie

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

w

Connecting to %s