Kudak: Post Scriptum

Można wyróżnić dwa wielkie momenty w historii Rzplitej, które spowodowały wyjątkowo gwałtowną reakcję naszych wrogów, których było multum. Pierwszy, ten religijno-cywilizacyjny, to oczywiście nasza polska próba ratowania Christianitas**, czyli wielka unia brzeska Zygmunta III Wielkiego. W rezultacie, szybko doczekaliśmy się I polskiej wojny domowej, zwanej rokoszem (tego durnia) Zebrzydowskiego oraz permanentnego wrzenia w województwie kijowskim.

Drugi, militarny, to próba obrony owej unii (= misji Rzplitej na Wschodzie) i budowa słynnej twierdzy Kudak, czyli próba faktycznego zapanowania nad owym „wrzącym” kozackim „żywiołem”. Ktoś powie, że przesadzam – wszak budowa jednej twierdzy to przecież nic takiego. A jednak – Kudak był polski przez raptem 13 (ew. 9…) lat, od 1635 (1639) do 1648, ale „wszyscy” o nim pamiętają do dzisiaj…

Jak ważny to był projekt świadczą choćby losy wielkich Polaków – dwaj wielcy fundatorzy tej twierdzy – Władysław IV i Stanisław Koniecpolski giną otruci w 1648 i 1646. Jeremi Wiśniowiecki, który ją był odwiedził w 1645, takoż, tyle że w 1651. Jan Marian, budowniczy pierwszego fortu, ginie poćwiartowany w 1635, a całe archiwum twórcy właściwej twierdzy – Fryderyka Getkanta – spłonie w 1662, cóż za pech, ale wcześniej jego wielki promotor, Kazimierz Siemienowicz, zginie w Holandii, znowu w owym 1651, w tzw. „tajemniczych” (tj. „oczywistych”) okolicznościach.

Rosjanie też się nie nacieszyli długo Kudakiem*** – w 1711 muszą go zburzyć na turecki rozkaz… I to chyba było dla nich za wiele – nie dość, że ci pogubieni Rosjanie postawili tam w 1910 prymitywnie kłamliwy obelisk (stojący do dzisiaj…), to potem w 1944 założyli – zgiń-przepadnij – kamieniołom, tak że 3/4 słynnej twierdzy to dzisiaj jeziorko:

Capture d’écran 2018-04-23 à 11.52.01.png

tyle, że widać tam ciągle ślad jednego jej bastionu (patrz wyżej, lewy dolny róg…).

Na dodatek, wedle GoogleMaps, obecnie na drugim brzegu Dniestru bystrzy-inaczej Ukraińcy założyli kawiarnię „Admirał Nelson”… nooo…, no comments.

**) https://bosonweb.wordpress.com/2017/11/25/izydor-i-zoe/

***) Przypomnienie kontekstu:

„Ugoda perejasławska – umowa zawarta 18 stycznia 1654 w Perejasławiu pomiędzy Hetmanatem i Bohdanem Chmielnickim a Wasylem Buturlinem, występującym jako pełnomocnik cara Rosji Aleksego I, na mocy której Ukraina została poddana władzy cara Rosji. Oryginał dokumentu zaginął i przynajmniej w części jego treść jest sporna. 

W październiku 1653 car Aleksy zwołał Sobór Ziemski, który podjął decyzję o zerwaniu traktatu pokojowego z Rzecząpospolitą z 1634, wcieleniu Ukrainy Naddnieprzańskiej do Carstwa Rosyjskiego i o wojnie z Rzecząpospolitą. Na mocy ugody na Ukrainie Naddnieprzańskiej został potwierdzony ugodą zborowską Hetmanat, który miał znajdować się odtąd pod protekcją cara Moskwy (de facto włączony do Carstwa Rosyjskiego). Hetmanat oddał się pod opiekę prawosławnemu carowi Moskwy, zachowując prawo wyboru własnego hetmana kozackiego, car zadeklarował powiększenie rejestru kozackiego do 60 tysięcy, starszyzna kozacka otrzymywała gwarancje zachowania swoich majątków ziemskich. Ugoda, zaprzysiężona przez radę kozacką, nie została – wbrew oczekiwaniom – zaprzysiężona przez cara Aleksego – z uzasadnieniem, że jest to sprzeczne z jego statusem prawnym jako samodzierżcy, który nie składa przysiąg poddanym.

Wobec postanowień ugody złożył oficjalny protest prawosławny metropolita Kijowa Sylwester Kossów, który będąc podporządkowanym bezpośrednio patriarsze Konstantynopola nie chciał uznać nadrzędności patriarchatu moskiewskiego, odmówił złożenia przysięgi poddańczej carowi Rosji. Prawosławna metropolia kijowska została ostatecznie podporządkowana patriarchatowi moskiewskiemu w 1686, po traktacie Grzymułtowskiego, w trybie porozumienia między Moskwą a patriarchatem Konstantynopola.

Ugoda perejasławska była podstawą dla Aleksego I do rozpoczęcia wojny przeciwko Rzeczypospolitej Obojga Narodów w 1654. Wynikało to z faktu, że jeden z punktów ugody przewidywał wprowadzenie garnizonu wojsk rosyjskich do Kijowa – a więc na terytorium Korony (co zostało bezzwłocznie przez Moskwę wykonane – stolicą hetmanatu był od roku 1654 Czehryń). Wojna Rosji z Rzecząpospolitą trwała z przerwami (rozejm w Niemieży, 1656) do zawarcia rozejmu w Andruszowie w roku 1667, a została ostatecznie zakończona traktatem pokojowym w 1686…

Rokowania ciągnęły się dwa i pół roku, ich zakończenie przyśpieszyło wyczerpanie stron, zwłaszcza zaś zniszczenie doborowych wojsk koronnych w bratobójczej bitwie pod Mątwami (13 lipca 1666) podczas wojny domowej w Rzeczypospolitej, co uniemożliwiło dalsze operacje zaczepne przeciwko Rosji…

Sam Kijów, leżący po zachodniej stronie Dniepru, miał zostać przy Rosji tylko przez dwa lata, ze względu na konieczność pacyfikacji Kozaków i wrócić do Rzeczypospolitej, jednak Rosjanie nie oddali już miasta. Traktaty polsko-rosyjskie dotyczące Kijowa nie były kiedykolwiek ratyfikowane.

 

Reklamy

7 myśli na temat “Kudak: Post Scriptum”

  1. Mi się zdaje że warto spojrzeć na mapę ‚wyżej ‚ to znaczy na północny zachód od Kudaku.
    Był pas umocnień…Chreptiow i jeszcze jakieś.
    Ktoś pokazywał w necie mapy. Ja nie umiem tych historycznych szukać.
    .
    A Kudak rzeczywiście okropnie wysunięty. ..najdalszy
    Pamięć o nim uwiera
    .

    Polubienie

  2. ***) Przypomnienie kontekstu:

    „Ugoda perejasławska – umowa zawarta 18 stycznia 1654 w Perejasławiu pomiędzy Hetmanatem i Bohdanem Chmielnickim a Wasylem Buturlinem, występującym jako pełnomocnik cara Rosji Aleksego I, na mocy której Ukraina została poddana władzy cara Rosji. Oryginał dokumentu zaginął i przynajmniej w części jego treść jest sporna.

    W październiku 1653 car Aleksy zwołał Sobór Ziemski, który podjął decyzję o zerwaniu traktatu pokojowego z Rzecząpospolitą z 1634, wcieleniu Ukrainy Naddnieprzańskiej do Carstwa Rosyjskiego i o wojnie z Rzecząpospolitą. Na mocy ugody na Ukrainie Naddnieprzańskiej został potwierdzony ugodą zborowską Hetmanat, który miał znajdować się odtąd pod protekcją cara Moskwy (de facto włączony do Carstwa Rosyjskiego). Hetmanat oddał się pod opiekę prawosławnemu carowi Moskwy, zachowując prawo wyboru własnego hetmana kozackiego, car zadeklarował powiększenie rejestru kozackiego do 60 tysięcy, starszyzna kozacka otrzymywała gwarancje zachowania swoich majątków ziemskich. Ugoda, zaprzysiężona przez radę kozacką, nie została – wbrew oczekiwaniom – zaprzysiężona przez cara Aleksego – z uzasadnieniem, że jest to sprzeczne z jego statusem prawnym jako samodzierżcy, który nie składa przysiąg poddanym.

    Wobec postanowień ugody złożył oficjalny protest prawosławny metropolita Kijowa Sylwester Kossów, który będąc podporządkowanym bezpośrednio patriarsze Konstantynopola nie chciał uznać nadrzędności patriarchatu moskiewskiego, odmówił złożenia przysięgi poddańczej carowi Rosji. Prawosławna metropolia kijowska została ostatecznie podporządkowana patriarchatowi moskiewskiemu w 1686, po traktacie Grzymułtowskiego, w trybie porozumienia między Moskwą a patriarchatem Konstantynopola.

    Ugoda perejasławska była podstawą dla Aleksego I do rozpoczęcia wojny przeciwko Rzeczypospolitej Obojga Narodów w 1654. Wynikało to z faktu, że jeden z punktów ugody przewidywał wprowadzenie garnizonu wojsk rosyjskich do Kijowa – a więc na terytorium Korony (co zostało bezzwłocznie przez Moskwę wykonane – stolicą hetmanatu był od roku 1654 Czehryń). Wojna Rosji z Rzecząpospolitą trwała z przerwami (rozejm w Niemieży, 1656) do zawarcia rozejmu w Andruszowie w roku 1667, a została ostatecznie zakończona traktatem pokojowym w 1686…

    Rokowania ciągnęły się dwa i pół roku, ich zakończenie przyśpieszyło wyczerpanie stron, zwłaszcza zaś zniszczenie doborowych wojsk koronnych w bratobójczej bitwie pod Mątwami (13 lipca 1666) podczas wojny domowej w Rzeczypospolitej, co uniemożliwiło dalsze operacje zaczepne przeciwko Rosji.”

    Polubienie

    1. …Sam Kijów, leżący po zachodniej stronie Dniepru, miał zostać przy Rosji tylko przez dwa lata, ze względu na konieczność pacyfikacji Kozaków i wrócić do Rzeczypospolitej, jednak Rosjanie nie oddali już miasta. Traktaty polsko-rosyjskie dotyczące Kijowa nie były kiedykolwiek ratyfikowane.”

      Polubienie

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Connecting to %s