Perskie oko czyli jagiellońska ślepota

Fresk Pisanella w Sant’Anastasia w Weronie, circa 1435…

___

W ostatniej XII. księdze swoich Roczników Jan Długosz umieścił rozdział pt. „Król Perski przez posła swojego namawia Kazimierza króla Polskiego do wojny przeciw Turkom, obiecując jego synowi córkę swoję w małżeństwo”.  Tytuł przyznacie intrygujący, a zawartość jeszcze bardziej:

Oto 6. lutego 1474, w Wilnie JKM przyjmuje trzech posłów, wpierw dwóch weneckich, z których jeden udał się potem do Kaffy, a następnie do sułtana czy raczej chana (chanatu Ak Kojunlu) Uzun Hasana celem „wstawienia się za chrześcijanami”, a ten drugi wprost do Moskwy, w misji papieskiej. Trzeci poseł to też wenecjanin, Caterino Zeno („mąż rozumny i zacny” © Długosz), ale wysłany przez właśnie tegoż chana perskiego, na którego dworze trzy lata przebywał, z listem po chaldejsku pisanym: ”aby Kazimierz król Polski przeciw Mahometowi sułtanowi Tureckiemu, nieprzyjacielowi wiary chrześcijańskiej, którego on po wielekroć zwyciężał, z innymi książętami chrześcijańskimi podniósł wojnę zaraz z wiosną, upewniając króla, że sam Uzun Hasan wyjdzie w dziesięć kroć sto tysięcy wojska i złączy swe siły na zagładę Turka”. Przy czym, oddawał synowi JKM swoją najstarszą córkę (z jego małżeństwa od 1458 z Katarzyną – córką cesarza Trapezuntu), po uprzednim jej ochrzczeniu – wszak jej matka była chrześcijanką **. W jej posagu obiecywał państwo greckie, po wspólnym wypędzeniu Turków z Konstantynopola. A tak oto Długosz zakończył ten rozdział: „To tak przyjazne i życzliwe oświadczenie Kazimierz król przyjął obojętnie i jak się zdaje z lekceważeniem, tyle tylko rzekłszy, ‘że na nie Uzun Hasanowi przez własnych posłów da odpowiedź ’ ”.

Jakby tego było mało, rok później, jak donosi Długosz, przybył do JKM na Litwę wprost od Uzun Hasana „znakomity poseł, Izaak z Trapezuntu, rodem Greczyn, wyznania Mahometańskiego, w poczcie dwunastu jeźdźców, z prośbą ‘aby król zaraz z początkiem wiosny raczył z innymi panami chrześcijańskimi podnieść oręż przeciw Turkom’… Kazimierz król przyjąwszy go łaskawie i uczciwszy wspaniałymi dary, odesłał do miasta Krakowa, które poseł dziwnie pragnął oglądać, i w którym blisko miesiąc zabawił”. JKM oczywiście nic w tej sprawie nie zrobił, przy czym Coryllus podejrzewa udział Kalimacha w tym zaniechaniu, a jego samego posądza o agenturalność. Ja bym dorzucił (patrz niżej) jeszcze niejakiego Ambrogio Contariniego, który 11. kwietnia 1474 spotkał się w tej sprawie z królem Kazimierzem i najprawdopodobniej to on został tym zapowiedzianym „polskim” posłem. Zdziwił bym się, gdyby ci dwaj tak fatalni dla nas Włosi nie znali się osobiście.

Dla pełnego obrazu warto dodać, że pierwsze odnotowane w Polsce zachodnie poselstwo (księcia Burgundii, Karola Śmiałego) do Persji, przyjął król Kazimierz w 1453, a pierwsze poselstwo Uzun Hasana w lipcu 1472 – Długosz pisze, iż chan Uzun prosił o polskie wsparcie w walce z „cesarzem Mahometem” i je otrzymał, a w rezultacie Mahomet zaczął „uzbrajać wszystkie państwa swoje”!

Aby objaśnić kontekst tych wszystkich poselstw trzeba najpierw wyjaśnić rolę krymskiej Kaffy. Miasto Teodozja założyli tam Grecy w VI wieku p.Ch.. Na początku XIII w. zarządzali nim Wenecjanie, ale pod jego koniec przejęli od nich rządy Genueńczycy nazywając je Kaffa (lub Caffa) i nadając mu konsula. W XIV stało się centrum praktycznie monopolu handlowego Genui na morzu Czarnym. NB. W 1347 to właśnie w Kaffie rozpoczęła się pandemia Czarnej Śmierci, dżumy którą  najprawdopodobniej z Chin przeniosła Złota Orda.

W 1453 upada Konstantynopol, a już rok później  Turcy próbują zdobyć Kaffę, jeszcze bez powodzenia, bo Genueńczycy się wykupili – tzn. „kupili pokój”. W 1461 upada Trapezunt (pretekstem do ataku było małżeństwo Uzuna i Teodory) i w tym samym roku chanat krymski szuka polskiego wsparcia i opieki… Mało tego, w 1462 Kaffa widząc co się święci zwraca się z prośbą o protekcję do króla Kazimierza – ten się godzi i 1. lipca tego roku Kaffa otrzymuje oficjalną jego odpowiedź. Niestety, nigdy się z tej obietnicy nie wywiązał, i 6. czerwca 1475 Kaffa upada, a już 8 lipca wszyscy jej „łacińscy” mieszkańcy dostają rozkaz przesiedlenia się do Konstantynopola… Polska na zawsze traci jedną z najważniejszych arterii służących do handlu z dalekim Wschodem. Mało tego, Rzplita traci Tatarów Gereja, zhołdowanych przez Turków, a zyskuje to najgorsze – zmianę kierunku wektora ekspansji tureckiej – z zachodniego, na północno-zachodni…

Warto tutaj nieco wyjaśnić kluczową rolę Wenecji w tej całej sprawie. Jeszcze przed 1402, widząc wzrost tureckiej potęgi, Republika Wenecka próbowała dogadać się z Tamerlanem. Po 1453, przy udziale Teodory, postawiła na rzeczonego Uzun Hasana wysyłając do niego już w 1463 pierwszego ambasadora Queriniego, który wrócił w 1471 z pierwszym ambasadorem perskim w Wenecji, Muradem. W tym samym roku wylądował w Persji ów Caterino Zeno, który za żonę wziął siostrzenicę samego Uzuna, i któremu udało się przekonać Uzuna do pójścia na Turka. W 1473 Wenecja posłała kolejnego ambasadora, Giosafata Barbaro, do którego dołączył rok później rzeczony Contarini – tyle, że chan go natychmiast odesłał. Z Persji Contarini wracał trzy lata, po drodze zatrzymując się w Moskwie, gdzie uzyskał audiencję u Iwana III.

W 1478 Uzun Hasan umiera, jednak Persowie o nas nie zapominają, ale o tym już tutaj

____

**) chodziło tu o Teodorę Megalę Komnen – inaczej Despoinę Khatun (Katarzynę) tzn. „pannę księżniczkę” – córkę Jana IV Wielkiego Komnena z Greków pontyjskich, dążącego do unii z Kościołem Katolickim. Teodora słynęła z urody, a Jan zgodził się na jej ślub pod warunkiem zachowania jej prawosławnego wyznania, na co chan Uzun przystał. Została pochowana w kościele św. Jerzego w Amidzie.

PS. https://bosonweb.wordpress.com/2017/04/25/ukryty-imam-szyitow/

Reklamy

10 myśli na temat “Perskie oko czyli jagiellońska ślepota”

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

w

Connecting to %s