Czy Rzeczpospolita była mocarstwem?

Counsellor,_Goslicki.jpg

***

Czy Rzeczpospolita była mocarstwem? Taa… a może imperium nawet, co?! Już widzę tłum wykształconych (inaczej) prześmiewców wydymających wargi… A owszem, Rzplita nie była wprawdzie imperium, bo nie taka była jej misja, ale warto wiedzieć, że to właśnie nie kto inny jak Anglicy, budując swoje wszechświatowe imperium, tak właśnie RON określili…

A wszystko to przez wielką a mocno zapomnianą postać – Wawrzyńca Goślickiego, biskupa polskiego i wybitnego politologa. Albowiem to na przełomie XVI i XVII wieku, Rzplita była rzeczywiście wielkim mocarstwem nie tylko militarnie i „geograficznie”, ale także intelektualnie i politycznie. Nasza unia lubelska z 1569 zrobiła kolosalne wrażenie w całej Europie, czego jednym z przejawów był wielki sukces dzieła Wawrzyńca Goślickiego – De optimo senatore libri duo opublikowanego w łacinie w Wenecji w 1568.

Nie dość, że po łacinie czytała je cała Europa (z Johnem Dee na czele**), to mimo wszystko w 1598 wydano (po raz pierwszy) w Londynie jego tłumaczenie na angielski, ze znamiennym dodanym podpisem ― „Consecrated to the honour of the Polonian Empyre” (= „dla uczczenia polskiego imperium”) – patrz zdjęcie wyżej.

Jak ważne było i jest to dzieło dla Imperium („It was a political and social classic, widely read at the time of its publication”) niech świadczy fakt, że poświęcono mu w Wikipedii osobny wpis jedynie w dwu językach – w łacinie i właśnie po angielsku…

Mało tego, sam Szekspir raczył był w Hamlecie odnieść się do tego dzieła wprowadzając postać Poloniusza… więcej można o tym poczytać np. tutaj. Niestety, po polsku rozprawa się ukazała dopiero w 2000 i jest bardzo trudna do zdobycia***…

A tymczasem w Anglii, rozprawę „Goślickiego kilkakrotnie wznawiano: w 1598 The Counsellor exactly portraited in two books, którego ponowna edycja w 1607 nosiła tytuł A Common Wealth of Good Counsaile. W 1660 niejaki J. G. wydał traktat The Sage Senator, stanowiący zniekształconą przeróbkę wcześniejszego tłumaczenia. Kolejny raz traktat został przetłumaczony i opublikowany przez W. Oldisworthe’a w roku 1773 jako The Accomplished Senator in two books written, którego reprint ukazał się w roku 1992 nakładem American Institute of Polish Culture (Miami). Z kolei w USA mozna napotkać przeświadczenie, że treściami traktatu inspirowali się m.in. Thomas Jefferson i Thomas Paine, tworząc konstytucję USA.

Pod koniec życia pisał kolejny traktat De hereticis. Rozprawy tej nie ukończył, zaś jej autograf został najprawdopodobniej, wraz z innymi rękopisami, spalony przez Niemców po upadku Powstania Warszawskiego.”

Trzeba nam do tego dołożyć wielkie poselstwo Działyńskiego w Londynie w 1597 i jego następstwa, aby właściwie ocenić czym była Rzeczpospolita za panowania Zygmunta III Wielkiego.

___

**) De optimo senatore odnaleźć można w sporządzonym w roku 1583, katalogu książek Johna Dee.

***) Wawrzyniec Goślicki, O senatorze doskonałym księgi dwie, w których są wyjaśnione obowiązki urzędników oraz szczęśliwe życie obywateli i pomyślność państwa, tłum. Tadeusz Bieńkowski, oprac. Mirosław Korolko, s. XVIII, [II], 562 – Kraków, Arcana, 2000.

72901d.jpg

 

Reklamy

2 myśli na temat “Czy Rzeczpospolita była mocarstwem?”

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Connecting to %s