Trzy Polki, czyli rozbiór Rzpltej i nieudana rewolucja

 Portret E. Woroncowej, z Branickich, wedle Moritza M. Daffingera, circa 1836

____

Ostatni faworyt Katarzyny II, prześcipny inaczej Płaton Zubow a przy tym daleki krewny „premiera” Sałtykowa (zawziętego wroga Potiomkina), został zupełnie odsunięty przez Aleksandra I. Płaton żył sobie samotnie w słynnym pałacu w Rundāle (który w 1795 dostał w prezencie od swojej Kasi), ale w końcu dano mu się ożenić w 1821 z Polką, w której się ponoć na zabój zakochał  – czyli z Teklą z Walentynowiczów. No i ledwo się był ożenił a zaraz biedak zszedł z tego świata i młoda wdowa czym prędzej wyszła za Andrzeja Szuwałowa. W efekcie (dzięki Nowosilcowowi!) cały olbrzymi majątek po Zubowie*, „zrobiony” na rozbiorze Rzpltej, poszedł na ugruntowanie potęgi rodu Szuwałowów**. A w szczególności kariery synów owej Tekli, hrabich Piotra i Pawła – warszawskiego generał-gubernatora…

Z kolei początki potęgi rodu Woroncowów sięgają ponoć czasów Iwana IV, ale z pewnością jej podwaliny położył hrabia i kanclerz Michaił Iłłarionowicz Woroncow (Михаи́л Илларио́нович Воронцов, 1714 – 1767). To on wziął udział w zamachu stanu zorganizowanym przez gwardię i francuską dyplomację, który to zamach wyniósł do władzy Elżbietę Piotrowną. Dzieci jego brata Romana, gubernatora uralskich prowincji, zdobyły olbrzymie wpływy na dworze rosyjskim***. Synem owego Romana był przesławny dyplomata Siemion Woroncow, do którego przyjdzie mi tu wrócić, a którego syna już tutaj poznaliśmy… 

W 1819 ów Michał książę Woroncow ożenił się z Elżbietą z Branickich, córką naszego Brania****, oraz krewną księcia Potiomkina. (Za to jego siostra postawiła na Londyn, bez żadnych ogródek – en.wikipedia.org/wiki/Catherine_Herbert,_Countess_of_Pembroke.) Uznawany za jednego z najbogatszych ludzi w całej Rosji – to on gościł cara Aleksandra I na tej feralnej biesiadzie, w swoim sławnym pałacu w Ałupce. To właśnie książę Michał wspierał dekabrystów – wielu z nich było gośćmi u niego, choćby w sławnej rezydencji Brania, Aleksandrii – wzniesionej na cześć fantastycznej małżonki Branickiego. Księżna Elżbieta była wielkim mecenasem artystów-dekabrystów, takich jak A. Puszkin (vide jak-zdobywano-morze-czarne/) który z nią długo korespondował. Z kolei, w Tulczynie Szczęsnego Potockiego miało miejsce (południowe) centrum rewolucyjnego spisku…

A sama rewolucja dekabrystów nie powiodła się dzięki policmajstrowi Beckendorffowi i jego ludziom, zatem m.in. dzięki Iwanowi de Witt i pięknej Polce – Karolinie z Rzewuskich. Przy czym w tle oczywiście ciągle była wielka geopolityka, czyli „trawienie” Rzpltej, Grecja i Krym. O tym nieco więcej niebawem…

CDN

PS. ru.wikipedia.org/wiki/Воронцова-Дашкова,_Елизавета_Андреевна ru.wikipedia.org/wiki/Шувалова,_Александра_Илларионовна

___

*) В наследство молодой вдове достались, по свидетельству К. Валишевского, «двадцать миллионов, которые уже давно бесполезно лежали в кладовых дома», а также россыпь бриллиантов, из которых три были чистейшей воды, а один с вправленным портретом Екатерины II. – dzięki Nowosilcowowi!

**) Los rodu Szuwałowów odmienił się radykalnie w 1741, kiedy Elżbieta Romanowa uzyskała tytuł cesarzowej z pomocą kuzynów Iwana – Piotra oraz Aleksandra Szuwałowa. W następnym roku wprowadzili oni 14-letniego Iwana jako pazia na dwór cesarski. Jego pozycja na dworze cesarskim stawała się coraz mocniejsza, szczególnie podczas ostatnich lat panowania Elżbiety, kiedy uzyskał tytuł mistrza petycji kierowanych do cesarzowej, przyćmiewając znaczenie jej kochanka Aleksego Razumowskiego. Iwan odrzucił jednak większość honorów, jakimi chciała go obdarzyć caryca, włączając tytuł hrabiego.

…prowadził ożywioną korespondencję z wiodącymi francuskimi myślicielami epoki: Helvétiusem, d’Alembertem, Diderotem oraz Wolterem. Temu ostatniemu pomagał w zbieraniu materiałów potrzebnych do opublikowania jego wielkiego dzieła Histoire de l’empire de Russie sous Pierre le Grand (Historia Imperium Rosyjskiego podczas panowania Piotra Wielkiego). Następnie pomógł również Wolterowi w wydaniu tej książki w Rosji.

***) Woroncowa towarzyszyła Piotrowi III we wszystkich jego wyprawach i przygodach, tak że ambasadorowie obcych mocarstw donosili swoim władcom, że cesarz ma zamiar rozwieść się ze swoją czarującą żoną i poślubić odrażającą Woroncową. Podobno niektóre z plotek były dziełem bliskiej przyjaciółki Katarzyny Aleksiejewnej i siostry Elżbiety Woroncowej, księżnej Katarzyny Daszkowej, która wraz z cesarzową planowała obalenie Piotra III w czerwcu 1762. Kontrowersyjny jest do dnia dzisiejszego udział Daszkowej i Woroncowej w spisku przeciwko Piotrowi III. Po obaleniu męża, Katarzyna II postarała się by już nigdy nie zobaczył ukochanej faworyty – najpierw uwięziła go w odległej wiosce, po to by później nakazać braciom Orłowom zamordowanie go. Już jako cesarzowa, Katarzyna nigdy nie podjęła żadnych kroków przeciwko kochance męża – co prawda na rok wygnała ją do jednego z położonych w okolicach Moskwy pałacyku myśliwskiego Woroncowów, ale już po niespełna dziewięciu miesiącach wezwała ją na dwór i pozwoliła żyć w spokoju. Znaczące w tym musiało być uczestnictwo Katarzyny Woroncowej-Daszkowej i jej braci w zamachu stanu, który wyniósł niemiecką wielką księżnę na tron. pl.wikipedia.org/wiki/Elżbieta_Woroncowa + kanclerz Rosji i przyjaciel A. Radiszczewapl.wikipedia.org/wiki/Aleksander_Woroncow

W Paryżu zawarła bliską znajomość z Diderotem i Voltairem. Zaprzyjaźniła się także z jednym z najbardziej otwartych umysłów oświecenia – Benjaminem Franklinem. Wielkim podziwem darzyła też Wielką Brytanię i korespondowała z tamtejszymi intelektualistami: Garrickiem, Blairem i Robertsonem. Ba! Zaprzyjaźniła się z pra-pra-pra-praciotką Diany. W Edynburgu odwiedziła Muzeum Miejskie, któremu ofiarowała ponad setkę cennych medali rosyjskich, tam też znalazła nauczycieli dla swoich dzieci. Wskutek wstąpienia Pawła I na tron rosyjski w 1796, Katarzyna Woroncowa-Daszkowa została zwolniona z zajmowanych stanowisk i zmuszona do opuszczenia dworu i stolicy.

****) czy-casanova-miał-odstrzelić-brania/

PPS. Wśród uczestników ruchu było wielu wolnomularzy. W większości byli wojskowymi i brali udział w wojnie obronnej z Napoleonem. Część z nich służyła w zachodniej Europie, m.in. stacjonowała w okupowanej Francji. Doświadczenia te i poczynione obserwacje miały wpływ na poglądy i program wielu dekabrystów, którzy byli entuzjastami francuskiego oświecenia i rewolucji francuskiej[2].

Pierwszą organizacją dekabrystów był Związek Ocalenia (pełna nazwa: Stowarzyszenie Prawdziwych i Wiernych Synów Ojczyzny), kierowany przez oficerów Pawła Pestela i Nikitę Murawjowa, który jako główny cel postawił sobie zniesienie poddaństwa chłopów. Różnice w poglądach przywódców organizacji doprowadziły do jej rozpadu, jednak część członków ugrupowania założyła w 1818 Związek Dobra Publicznego. Program nowej organizacji był bardziej umiarkowany, co przyciągało do niego nowych członków spośród młodych oficerów, nie satysfakcjonował jednak bardziej radykalnych działaczy (na czele z Pestelem). W 1821 na zjeździe w Moskwie organizacja została rozwiązana. W jej miejsce powstały dwie oddzielne tajne organizacje: Towarzystwo Północne i Towarzystwo Południowe[3]. Niezależnie od nich na Wołyniu i Kijowszczyźnie powstało Stowarzyszenie Zjednoczonych Słowian, które ostatecznie połączyło się z Towarzystwem Południowym[2]. Towarzystwo Północne działało w Petersburgu, podczas gdy centrum drugiego ze stowarzyszeń był Tulczyn, kwatera 2. Armii rosyjskiej[2].

Dekabryści nie byli jednorodnym ugrupowaniem pod względem programowym. Nikita Murawjow opowiadał się za monarchią konstytucyjną. Początkowo dekabryści byli skłonni współpracować z carem, wpływać jedynie na rozwój obywatelskiej świadomości Rosjan, szerząc oświatę i organizując działania dobroczynne. Na zmianę ich postawy wpłynął konserwatywny kurs polityki Aleksandra I, przez co spiskowcy stracili nadzieję na odgórne reformy kraju[2].

Najbardziej radykalnym ideologiem dekabrystowskim był Paweł Pestel, przywódca Towarzystwa Południowego, którego traktat programowy Prawda Ruska przewidywał obalenie caratu, egzekucję cara i jego rodziny, przeprowadzenie reformy agrarnej, zniesienie pańszczyzny, proklamowanie republiki i wprowadzenie ustroju opartego na trójpodziale władzy, inspirowanego także praktyką polityczną jakobinów[2][4]. Taktyka spiskowa, wprowadzenie zmian drogą carobójstwa i przewrotu została z czasem przyjęta przez większość dekabrystów[2].

Mimo różnic, Towarzystwa współpracowały ze sobą. Towarzystwo Południowe utrzymywało również kontakty z polskim Towarzystwem Patriotycznym.

 

5 myśli na temat “Trzy Polki, czyli rozbiór Rzpltej i nieudana rewolucja”

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google

Komentujesz korzystając z konta Google. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s