Grecy, Moskwa i Londyn, a my za chwilę…

 Lord Byron in Albanian dress by Thomas Phillips, 1813. Venizelos Mansion, Athens (the British Ambassador’s residence).

___

W 1770 nastąpiła wczesna odsłona Greckiego Planu Katarzyny – kiedy to admirał Orłow wywołał powstanie w Grecji (o tym planie było tu już co nieco: krym-polska-caryca-i-inni/**).

Z rosyjskiego punktu widzenia misja hrabiego Orłowa zakończyła się sukcesem – niszcząc flotę turecką i kierując wojska tureckie na południe przyczyniła się do zwycięstwa, które doprowadziło do podpisania traktatu w Küczük Kajnardży.

Z greckiego punktu widzenia powstanie było porażką, która kosztowała ogromną liczbę istnień ludzkich (zarówno w bitwie, jak i późniejszych represjach tureckich). Grecy zostali skutecznie zapomniani w traktacie z Küczük Kajnardży, w wyniku czego stali się coraz bardziej nieufni wobec Rosjan. Jednak greckie statki uzyskały prawo do żeglowania pod rosyjską banderą, a Rosja prawo do ochrony ludności ortodoksyjnej w imperium osmańskim. Przy tym to owi uciśnieni Grecy, a nie np. Polacy, stali się inspiracją dla pionierów romantyzmu – vide Hyperion_(Hölderlin_novel) z 1797…

Podczas gdy greckie powiązania z Rosją pozostały silne (częściowo ze względu na wpływ wybitnych Greków w Rosji, takich jak hrabia Demetrio Mocenigo z Zante, który służył jako ambasador Rosji w Toskanii), wielu spośród następnego pokolenia greckich przywódców, takich jak Aleksander Mavrocordatos, szukało sojuszy w Wielkiej Brytanii i Francji.

Premier William Pitt Młodszy był zaniepokojony ekspansją Rosji na Krymie w latach 1780tych kosztem osmańskiego sojusznika Wielkiej Brytanii. Próbował uzyskać poparcie parlamentu dla odwrócenia owej ekspansji. W rozmowach pokojowych z Turkami Rosja odmówiła zwrotu kluczowej twierdzy Oczaków. Pitt chciał zagrozić odwetem wojskowym jednak ambasador Rosji Siemion Woroncow zorganizował przeciwników Pitta i rozpoczął urabianie tzw. opinii publicznej. Pitt wygrał głosowanie ledwo, ledwo – tak, że poddał się, przy czym Woroncow zapewnił odnowienie traktatu handlowego między Wielką Brytanią a Rosją

Był to jednak punkt zwrotny w stosunkach brytyjsko-rosyjskich – moment kiedy powstała Kwestia WschodniaEastern_Question. A Rosja szła za ciosem:

Filiki Eteria była jedną z licznie powstających od końca XVIII w. heterii – tajnych stowarzyszeń. Powołano ją w 1814 w rosyjskiej wówczas Odessie. Rosję postrzegano jako sojusznika greckich walk wyzwoleńczych, m.in. z uwagi na wspólne wyznanie, częste przenikanie się żywiołów greckiego i rosyjskiego i częste wojny rosyjsko-tureckie. Odessę zasiedlała liczna, dwujęzyczna ludność autochtoniczna, greckiego pochodzenia i osiedlała się tu także nowa, grecka migracja, z Imperium Osmańskiego. Grecy zamieszkiwali wtedy większość wybrzeży Morza Czarnego, większą część północno-wschodnich wybrzeży Morza Śródziemnego i niemal wszystkie jego wsypy. Znaczące w swych krajach greckie społeczności, pozostawały w bliskich wzajemnych kontaktach. Filiki Eteria założona została przez trzech, przeciętnego rzędu kupców i w pierwszym okresie rozwijała się dzięki atrakcyjności wolnościowej idei, bez przywództwa, gdy nieujawnianie osób przywódców tłumaczono ścisłością konspiracji[1]. Przy szybkim wzroście liczby zaprzysiężonych członków, w Rosji na ich czoło wysunął się książę Aleksander Ipsilantis (pochodzący z rodziny Greków fanariockich generał carski, syn hospodara Mołdawii Konstantyna Ipsilanti, zmuszonego do emigracji do Rosji). W Grecji najważniejszym animatorem spisku stał się grecko-prawosławny duchowny Grigirios Dikeos, szerzej znany jako Papaflessas. Jako Archimandryta, Papaflessas bez przeszkód, a początkowo także bez wzbudzania podejrzeń, podróżował osobiście lub słał innych duchownych między klasztorami i znaczącymi rezydencjami zbrojnych Peloponezu, synchronizując kolejne centra spisku…

W marcu 1821 r. zorgazowane przez Filiki Eterię powstanie narodowowyzwoleńcze, wybuchło także w Grecji. W jego początkowym okresie, rzeczywiste kierownictwo objął Papaflessas. Wkrótce dotarł do Grecji książę Dimitris Ipsilantis, oficer rosyjski, wykształcony także na Zachodzie, brat przywódcy powstania w Mołdawii, szanowany i popularny wśród ogółu chrześcijańskich mieszkańców Grecji[3]. Ipsilantisowi kilkakrotnie powierzano następnie zwierzchnie dowództwo wojskowe, choć raczej honorowe, niż rzeczywiste[4]. W 1825 r. świadomie wybrana, bohaterska śmierć Papaflessasa[5] symbolicznie zakończyła okres szczególnego wpływu założycielskiej grupy spiskowców z Filiki Eterii, ale i przyczyniła się do militarnej konsolidacji powstańców, mimo dzielących ich wcześniej, znacznych różnic. Co po kolejnych, trudnych latach[6], doprowadziło Grecję do niepodległości.

Londyn oczywiście nie zostawał w tyle i rozbujał wszechświatową histerię filo-grecką, o bardzo konkretnym wymiarze finansowym***. A w owym 1825 „grecka” śmierć zebrała bogate żniwo, ze wszystkich stron – jak nie ów Papaflessas, to sam car Wszechrusi nieszczęśliwie się zatruł na Krymie. Ich dwóch jednak uprzedził filo-grek wszech czasów, czyli Jerzy lord Byron (przy czym trzeba pamiętać, że Byron był Szkotem tak jak owi „opiekunowie” nieszczęsnego Aleksandra I…):

„Odmianę przyniosła prośba o wsparcie idei niepodległości dla Grecji, która nadeszła z Imperium Osmańskiego. Byron rzucił się w sprawę z całą swą energią, majątkiem i entuzjazmem. 16 lipca wypłynął z Genui na statku Herkules, a 2 sierpnia dotarł do Kefalonii na Wyspach Jońskich. Poświęcił 4 tysiące funtów z własnych funduszy na wyposażenie greckiej floty, a 29 grudnia przybył do Missolungi w zachodniej Grecji, gdzie dołączył do księcia Aleksandrosa Mawrokordatosa – jednego z przywódców powstańców greckich. Planowali wspólny atak na zajmowaną przez Turków twierdzę Lepanto (gr. Nafpaktos), strategicznie zlokalizowaną w pobliżu wejścia do Zatoki Korynckiej. Byron najął doświadczonego strzelca do przygotowania artylerii, a sam, mimo braku doświadczenia wojskowego, objął dowództwo nad oddziałem, którego wyposażenie sfinansował. Jeszcze przed rozpoczęciem wyprawy wojennej, 15 lutego 1824 r. Byron zachorował. Próbowano go wyleczyć tradycyjną wówczas metodą puszczania krwi, co osłabiło go jeszcze bardziej. Po kilku tygodniach zaczął dochodzić do zdrowia, lecz właśnie wtedy nabawił się malarii[5]. Jej osłabiające skutki pogłębiło kolejne upuszczenie krwi zalecone przez lekarzy. Gwałtowna gorączka doprowadziła do śmierci Byrona 19 kwietnia.”

Oczywiście zanim zszedł zdążył był rozpalić ogień w sercach wielu tzw. romantyków… angielski-mickiewicz-czyli-romantyczna-dżuma/. Mickiewicz po raz pierwszy wspomina o Byronie w 1820, a w 1822 – czyli w roku kiedy akurat został czeladnikiem masonerii – wybuchła u niego „brytanomania”, po tym jak zaczął gwałtownie uczyć się angielskiego, tak aby zacząć osobiście tłumaczyć dzieła Byrona****.

No i w końcu, definitywnie rosja-urywa-się-ze-smyczy-londynowi-po-raz-pierwszy/… a kolejny polski w tym wątek pojawi się raptem 10 lat wcześniej, czyli…

CDN

___

**) pl.wikipedia.org/wiki/Masakra_bostońska + 1772-czyli-interesujaca-sekwencja/ + wielka-kombinacja-operacyjna-czyli-rozbior-polski-nr-1/ + jak-londyn-sprzedal-nas-w-1766/

***) Many more also financed the revolution. The London Philhellenic Committee helped insurgent Greece to float two loans in 1824 (£800,000) and 1825 (£2,000,000).[41] The Scottish philhellene Thomas Gordon took part in the revolutionary struggle and later wrote the first histories of the Greek revolution in English. According to Albert Boime, „The philhellenes willingly overlooked many of the contradictory stories about Greek atrocities, because they had nowhere else to deposit their libertarian impulses.”[42]

****) Prawdopodobnie jesienią 1821 roku Mickiewicz czyta Giaura, a w styczniu 1822 roku zaczyna go tłumaczyć: Po germanomanii nastąpiła brytanomania; cisnąłem się z dykcjonarzem w ręku przez Szekspira jak bogacz ewangeliczny do nieba przez uszko od igiełki. Za to teraz Byron idzie daleko łatwiej i już bardzo znacznie postąpiłem. Dżaura zapewne wytłumaczę [WR, list do F. Malewskiego, styczeń 1822, t. XIV, s. 207]. O rozpoczęciu tłumaczenia utworu Byrona pisze również Jeżowski do Malewskiego w tym samym czasie (styczniu 1822 roku): Postąpił w języku angielskim, czyta Byrona i nawet wytłumaczył trochę fragmentów Giaura, i całe to poema wytłumaczyć zamierza [AF, s. 764]. https://ruj.uj.edu.pl/calek_adam_mickiewicz_juliusz_slowacki_2012.pdf

 

 

4 myśli na temat “Grecy, Moskwa i Londyn, a my za chwilę…”

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google

Komentujesz korzystając z konta Google. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s