Krasna sieć

Bruno Pontecorvo najprawdopodobniej nie był najważniejszym** sowieckim szpiegiem w „wyścigu atomowym”, ale niewątpliwie był najważniejszym defektorem. Powszechnie uważa się, iż najważniejszym szpiegiem był Klaus Fuchs, który wpierw należał do SPD, a w 1932 został członkiem Komunistycznej Partii Niemiec. W następnym roku wyjechał z ojczyzny i po krótkim pobycie we Francji osiadł w Wielkiej Brytanii, gdzie studiował i pracował na uniwersytetach, od 1937 w Edynburgu u Maxa Borna.

Po wybuchu wojny, jako obywatel niemiecki, został internowany. Z obozu na Wyspie Man zwolniono go po interwencji Borna. W 1941 [Philby!] wrócił na Wyspy i podjął pracę dla Tube Alloys… W 1942 otrzymał obywatelstwo brytyjskie. Mniej więcej w tym samym czasie podjął współpracę z sowieckim wywiadem. Po ucieczce Guzenki w 1945 Philby ostrzegł Fuchsa, a zaraz potem cała (niespalona) sowiecka sieć uległa całkowitemu uśpieniu na dwa lata.

Amerykanie namierzyli Fuchsa oraz faktycznie najbardziej szkodliwego sowiecko-żydowskiego agenta, prowadzonego przez KGB – Theodora_Hall (Holtzberg)***, przy pomocy projektu VENONA (tak jak dużo mniej ważnych Rosenbergów itp.). W styczniu 1950 Fuchs jednak przyznał się i przy okazji pogrążył swojego kuriera Harry_Golda. Odsiedział raptem 9 lat i 4 miesiące, po czym spokojnie wyemigrował do NRD.

Dla Bruno Pontecorvo tego było zbyt wiele – latem 1950 wybrał się z rodziną na (pierwsze) wakacje do Włoch i przed ich końcem, 1 września cała rodzina zniknęła. Jak się okazało niebawem, z Rzymu polecieli samolotem rejsowym do Sztokholmu (bilety kupując za dużą gotówkę od KGB), ale tam się ślad urywał… Dopiero po latach okazało się, że dyplomatycznymi samochodami KGB przewiozło ich przez Finlandię do Sowietów. Ewidentnie Bruno podjął decyzję o ucieczce spontanicznie – warto przy tym pamiętać, że jego kuzyn Emilio był już wtedy prominentnym działaczem włoskiej partii komunistycznej – moim zdaniem, KGB go odpowiednio wystraszyło, bo Berii bardzo zależało na tym aby Pontecorvo dołączył do Kurczatowa i innych.

Przez pięć lat pobyt Pontecorvo w Sowietach był najściślejszą tajemnicą, dopiero po wykonaniu zadania Bruno mógł się ujawnić na konferencji prasowej w Moskwie 4 marca 1955. Co dokładnie robił w tym czasie nadal nie wiadomo, ale jego wybitne kompetencje w fizyce neutronów oraz wyjątkowe doświadczenie w poszukiwaniu rud uranu były bezcenne dla sowieckiego programu jądrowego. Warto tu przypomnieć, że 22 listopada 1955 Sowieci odpalili pierwszą bombę wodorową, więc w owym marcu było już pozamiatane, a Pontecorvo mógł się spokojnie zająć szerzeniem pokoju na świecie.

Amerykanów zaskoczyła nie tylko sowiecka bomba w 1949, ale rozmiary sieci agentów jaką Stalin zarzucił w USA z wieloletnim wyprzedzeniem, no i przede wszystkim – rozmiary brytyjskiej zdrady.

CDN

___

**) Przekazał Sowietom plany (blueprints) kanadyjskiego reaktora NRX, a niejaka Lona Cohen dostała od niego próbkę uranu z NRX, jak tylko go uruchomiono w 1947.

***) … an atomic spy for the Soviet Union, who, during his work on US efforts to develop the first and second atomic bombs during World War II (the Manhattan Project), gave a detailed description of the „Fat Man” plutonium bomb, and of several processes for purifying plutonium, to Soviet intelligence.[2]www.theguardian.com/news/1999/nov/16/guardianobituaries.haroldjackson

Hall vel Holtzberg nigdy nie został skazany, bo nigdy się nie przyznał, w przeciwieństwie do Fuchsa i May, a Amerykanie mieli tylko dowody z projektu VENONA – nie do użycia w sądzie.  W 1962 Hall zamieszkał w… Anglii, ofkors. Innego agenta, kryptonim QUANTUM, zidentyfikowano dopiero w 2009: en.wikipedia.org/Boris_Podolsky.

__

Evdokia Petrova at Mascot Airport, Sydney, being escorted across the tarmac to a waiting plane by two armed Soviet diplomatic couriers (19 April 1954).https://en.wikipedia.org/wiki/Michael_Bialoguski

 

 

 

Wielkie zaskoczenie

29 sierpnia 1949 Sowieci dokonali pierwszej eksplozji jądrowej, o sile około 10 kiloton, na poligonie pod Semipałatyńskiem w Kazachstanie. РДС-1 była kopią amerykańskiej plutonowej bomby implozyjnej Fat Man, zrzuconej na Nagasaki 9 sierpnia 1945.*

Zachód zupełnie tego się nie spodziewał – Amerykanie zakładali, że Sowietom to się uda najwcześniej w 1953, a Brytyjczycy że w 1954. Z kolei Sowieci nie spodziewali się, że Amerykanie wykryją tę eksplozję – prezydent Truman obwieścił to publicznie już 23 września 1949**. Aby zyskać na czasie i w efekcie móc rozwinąć własny arsenał nuklearny Sowieci wystosowali w 1950 roku apel sztokholmski.

Oczywiście spowodowało to przejście „wyścigu atomowego” na ostatni etap – bomby termojądrowej: 1 listopada 1952 miał miejsce pierwszy wybuch amerykańskiej bomby deuterowej Ivy Mike o sile 10,4 megaton, czyli około 700 bomb jądrowych takich jak ta zrzucona na Hiroszimę; a 22 listopada 1955 Sowieci odpalili pierwszą bombę wodorową – RDS-37 o sile znamionowej 3 megaton.

I tu wracamy do punktu wyjścia, czyli do Bruna Pontecorvo vel Szczeniaka. W maju 1940 Bruno musi sobie radzić sam – jego koledzy płyną do Anglii z zasobem ciężkiej wody, ale w jego wypadku służby brytyjskie postawiły weto. Z pomocą przychodzi Emilio Sergè i mocno poleca go firmie w Tulsa, w Oklahomie. Tam dwóch żydowskich emigrantów zatrudnia go do poszukiwania złóż przy pomocy neutronów – wszak Bruno jest czołowym ekspertem na świecie od (wolnych) neutronów. W kwietniu 1942 spotyka się z Fermim i w efekcie dostaje propozycje przyłączenia się do super-tajnego brytyjskiego projektu Tube Alloys. O dziwo, tym razem spec-służby nie mają nic przeciwko. Być może dlatego, że w 1940 zaczął pracę w MI6 niejaki Philby, Kim Philby.

W lutym 1943 Bruno przenosi się do Montrealu wraz z rodziną, którą założył jeszcze w Paryżu, a w sierpniu owego roku Tube Alloys staje się częścią projektu Manhattan. Amerykanie nie zdają sobie sprawy że wpuszczają lisy do kurnika… Oprócz Bruna sowieckim agentem jest także fizyk, niejaki Alan_Nunn_May. Jego pech, że pracował dla „wojskówki” i w 1946 wpadł wraz z innymi*** dzięki Igorowi Guzenko, który 5 września 1945 opuścił służbę i przekazał Kanadyjczykom 109 dokumentów dotyczących działalności szpiegowskiej Głównego Zarządu Wywiadowczego (GRU) w Kanadzie i Stanach Zjednoczonych, między innymi na temat wykradania tajemnic nuklearnych i metod osadzania tak zwanych uśpionych szpiegów. Sprawa Guzenki jest czasem traktowana jako zdarzenie rozpoczynające okres Zimnej Wojny[1]. Jednak Bruno był prowadzony przez KGB.

Po sierpniu 1945 Pontecorvo dostaje od uniwersytetów amerykańskich szereg prestiżowych propozycji zatrudnienia, ale ich nie przyjmuje. Być może spłoszyła go sprawa Guzenki, a może poszło o pewne wydarzenie jeszcze w Tulsa, tak czy inaczej, ku zdumieniu kolegów w lutym 1946 Bruno postanawia kontynuować pracę w tajnym angielskim projekcie w Harwell, vide Instytut_Badań_Energii_Jądrowej.

CDN

___

*) Stan krytyczny osiągnął 25 grudnia 1946. W 1949 roku z przereagowanego uranu uzyskano 4 kg plutonu, który posłużył do eksperymentów z bombą atomową w sierpniu 1949 roku. pl.wikipedia.org/wiki/F-1_(reaktor). In November 1945, when the Soviet atomic bomb project was having difficulty starting its first nuclear reactor. Yakov Terletsky of the Soviet project and Vasilevsky travelled to Denmark to seek the advice of Niels Bohr, another veteran of the World War II Manhattan project. 

**) The test surprised the Western powers. American intelligence had estimated that the Soviets would not produce an atomic weapon until 1953, while the British did not expect it until 1954.[13] When the nuclear fission products from the test were detected by the U.S. Air Force, the United States began to follow the trail of the nuclear fallout debris.[14]President Harry S. Truman notified the world of the situation on 23 September 1949: „We have evidence that within recent weeks an atomic explosion occurred in the U.S.S.R.”[15] Truman’s statement likely in turn surprised the Soviets, who had hoped to keep the test a secret to avoid encouraging the Americans to increase their atomic programs, and did not know that the United States had built a test-detection system using the WB-29 Superfortress.[14] The announcement was a turning point in the Cold War that had just begun. Once the Soviet Union was confirmed to be in possession of the atomic bomb, pressure mounted to develop the first hydrogen bomb.[15]

***) The evidence provided by Gouzenko led to the arrest of 39 suspects, including Agatha Chapman, whose apartment at 282 Somerset Street West was a favourite evening rendezvous;[12] a total of 18 were eventually convicted of a variety of offences.[10] Among those convicted were Fred Rose, who was the only Communist Member of Parliament in the Canadian House of Commons; Sam Carr, the Communist Party’s national organizer; and scientist Raymond Boyer.[10][13]

https://en.wikipedia.org/wiki/Ignacy_Witczak

1941, czyli spotkanie na szczycie

Niels Bohr, „ojciec chrzestny” fizyki jądrowej, należał do kopenhaskiego patrycjatu. To pradziadek jego matki Ellen, żydowski kupiec z Altony pod Hamburgiem, przeniósł się do Kopenhagi, a jej ojciec czyli dziadek Nielsa, Dawid Adler, otworzył w 1848 biznes w Londynie. Z kolei jej matka Jenny wywodziła się z anglo-żydowskiej rodziny bankierów. W efekcie ów Dawid został jednym z najważniejszych duńskich finansistów, współzałożycielem w 1857 Privatbanken, pierwszego banku inwestycyjnego w Danii, oraz założycielem Handelsbanken w 1873.

Kiedy Bruno Rossi 12 października 1938 opuścił Włochy to właśnie Bohr udzielił mu gościny en.wikipedia.org/Bruno_Rossi#Exile. Jednak już wizyta we wrześniu 1941 dobrze mu znanego Wernera Heisenberga, wówczas szefa hitlerowskiego programu jądrowego, nie była umówiona. Ich opisy rozmowy tête-à-tête jaką wtedy przeprowadzili wprawdzie się różnią, ale wydaje się, że cel Heisenberga był oczywisty en.wikipedia.org/Niels_Bohr#Meeting_with_Heisenberg.

Heisenberg z kolegami doszedł do słusznego wniosku, że zbudowanie bomby atomowej wymaga gigantycznego wysiłku, któremu III Rzesza nie podoła. Blefował zatem sugerując, że Niemcy są na dobrej drodze do sukcesu, jednocześnie uchylając furtkę do negocjacji. Bohr tematu nie podjął i w efekcie sam musiał uciekać do Szwecji 23 września 1943. Stamtąd już 8 października Brytyjczycy przetransportowali go do Szkocji w luku bombowym „Moskita”! A już 8 grudnia tego roku Bohr przybył do Waszyngtonu. en.wikipedia.org/Niels_Bohr#Manhattan_Project

W czerwcu 1944 sprawa stała się jasna: pl.wikipedia.org/Operacja_Alsos.

CDN

__

Bohr i Heisenberg w Kopenhadze w 1934:

Mosquito B Mark IV w 1942: ??? https://en.wikipedia.org/wiki/Operation_CarthageMk. XVI: Pułap 11 km. Zasięg 2100 km. Prędkość maks. 668 km/h.

 

Rasa i kasa czyli reakcja łańcuchowa

Rok 1938 wyjątkowo obfitował w wydarzenia (przyp. Anchluss + Sudetengau) – Mussolini, na wzór ustaw Hitlera, wprowadził prawa rasowe. W efekcie, Enrico Fermi, który wziął za żonę Żydówkę – córkę admirała który zginął w Auschwitz*, po odbiorze nobla już do Włoch nie wrócił i wylądował w Chicago via Nowy Jork. (Wizja wielkich możliwości badań w fizyce jądrowej w USA zapewne też była tu istotna.) Z kolei, drugi z chłopców z Via Panisperna, Emilio Segrè, osiadł wtedy w Kalifornii, a Bruno Rossi z Florencji wyjechał do Kopenhagi. W tym samym roku wylądował w Ameryce także Leo Szilard – ten od patentu z 1933 na reakcję łańcuchową i od listu z 1939: en.wikipedia.org/Einstein–Szilárd_letter.

No i przede wszystkim, w owym to 1938 doszło do decydującego odkrycia – i zarazem ostatniego dużego wkładu do „wyścigu atomowego” dokonanego przez fizyków w Niemczech – zjawiska rozszczepienia jądra uranu, vide discovery_of_nuclear_fission. Uwolniona energia w takiej reakcji jest ponad milion razy większa niż w reakcjach chemicznych (dla próbek o takich masach jak te w przypadku uranu 235). Zaraz potem teoretyczną analizę zjawiska opublikowała Liza Meitner ze swoim siostrzeńcem, Otto_Frischem, już na emigracji w Szwecji.

W Paryżu, znanej nam grupie Joliot-Curie nie trzeba było tłumaczyć co się wydarzyło – sami najlepiej wiedzieli co robić z tym dalej: In 1939, Frédéric Joliot-Curie, head of the French newly established Centre National de la Recherche Scientifique (CNRS), arranged for the UMHK to provide his organization with 5 tonnes of uranium oxide, technical assistance with the construction of a reactor and a million francs, in exchange for having all discoveries made by the CNRS patented by a syndicate, with profits shared between the CNRS and the UMHK. This uranium oxide was transferred to England before German troops entered Paris.[5]

Już w lutym 1939 Francuzi wykazali, iż przy każdym rozszczepieniu jądra uranu uwalniane są 2-3 neutrony – w sam raz do wytworzenia reakcji łańcuchowej. Oczywiście Fryderyk Joliot** nie omieszkał natychmiast poinformować Abrama Ioffe, swojego sowieckiego towarzysza, o rozwoju wypadków, tak że były doktorant Abrama, Igor Kurczatow, mógł zaraz rozpocząć z kolegami własne intensywne badania (Kurczatow wielokrotnie ulegał poważnemu napromieniowaniu, choć w tej największej katastrofie nie brał udziału: pl.wikipedia.org/Katastrofa_kysztymska).

To syn znanego nam Jeana Perrin***, Francis, wprowadził pojęcie masy krytycznej i to właśnie Francuzi pierwsi podjęli energiczne działania na rzecz budowy reaktora jądrowego, no i bomby atomowej oczywiście. To Francuzi stwierdzili, ze najlepszym spowalniaczami neutronów są ciężka woda i grafit, a na początku 1940 przekonali Norwegów aby im przekazali cały ich zasób ciężkiej wody, czyli 187 litrów D₂O. Niemiecka inwazja w marcu 1940 nastąpiła dosłownie „o kilka dni za późno”, a po inwazji na Francję, cały ten zasób popłynął 19 czerwca do Anglii, i choć początkowo nie wzbudzał specjalnego zainteresowania osób intensywnie pracujących tam nad bombą atomową, to się gwałtownie zmieniło kiedy stwierdzono, że wyjątkowo cenny pluton będzie produktem ubocznym w uranowych reaktorach jądrowych.

W Anglii wylądował również ów Otto Frisch, który to już w marcu 1940, razem z innym niemieckim Żydem, wystosował słynne memorandum – en.wikipedia.org/Frisch–Peierls_memorandum. Po Francuzach to wprawdzie Anglicy przejęli prowadzenie w „atomowym wyścigu”, ale tylko po to aby niebawem „wszyscy” mogli się spotkać za Wielką Wodą… To Churchill był pierwszym przywódcą który podpisał program rozwoju broni jądrowych, 30 sierpnia 1941. Program nosił niepozorną nazwę Tube Alloys (Stopy rur) vide Tube_Alloys_organisation, i był naszpikowany żydowsko-sowieckimi agentami jak keks bakaliami. Pod koniec 1942 ta część projektu związana z reaktorami, ciężką wodą i plutonem została przeniesiona do Kanady, dla bezpieczeństwa oraz zaoferowania Amerykanom bliskiej współpracy.

W międzyczasie USA oczywiście bardzo szybko nadrabiało zaległości przy pomocy imigracyjnego tsunami fizyków żydowskich, przede wszystkim. Pomimo, że praktycznie cała dotychczasowa technologia została opracowana w Europie, to Stany szybko przejęły inicjatywę: Projekt Manhattan, który 19. stycznia 1942 został formalnie autoryzowany przez Roosevelta, kosztował rząd amerykański około 50 miliardów (dzisiejszych) USD – co w stosunku do PKB odpowiada niemal 1 bilionowi dolarów obecnie. W szczycie, w projekt było zaangażowanych około pół miliona ludzi – prawie 1% całej ówczesnej „cywilnej siły roboczej” w USA****. Za to Hitler postawił na rozwój V-2 i cały niemiecki budżet na rozwój broni jądrowej wynosił jedynie jeden promil tego amerykańskiego! I to pomimo, że w 1940 „za friko” wpadło w ich ręce w rafinerii Olen 1200 ton belgijskiej, bardzo czystej rudy uranowej!! en.wikipedia.org/Timeline_of_the_Manhattan_Project

CDN

PS. W 1939 trzyletni kontrakt w Society of Fellows wygasł bez możliwości przedłużenia go (ze względu na wiek Ulama)[6]. Dzięki George David Birkhoffowi otrzymał pozwolenie na czasowe pozostanie na Harvardzie w charakterze wykładowcy na Wydziale Matematyki. Do Stanów Zjednoczonych wrócił późnym latem (mając zapewnioną tylko roczną posadę), zabierając ze sobą niespełna siedemnastoletniego brata Adama (który rozpoczął studia na Uniwersytecie Browna). Ich matka zmarła rok wcześniej, ojciec i stryj Szymon towarzyszyli im do Gdyni, bracia odpłynęli na polskim liniowcu Batory. Wtedy Ulam widział ich ostatni raz. W trakcie podróży przez pokładowe radio nadeszła wiadomość o pakcie niemiecko-sowieckim. Kiedy bracia zatrzymali się w hotelu na Columbus Circle, w nocy dowiedzieli się telefonicznie od Witolda Hurewicza o wybuchu wojny. Podczas wojny zginęła jego cała rodzina, z wyjątkiem kuzynostwa, które odnalazło się we Francji i Izraelu[7]. W 1941 Stanisław Ulam rozpoczął pracę jako profesor na uniwersytecie stanowym w Wisconsin, w tym roku otrzymał amerykańskie obywatelstwo.

___

*) Laura Capon was born in Rome in 1907. Capon met Enrico Fermi while she was a student in general science at the University of Rome. The couple married in 1928. it.wikipedia.org/Augusto_Capon

**) Przyp.: W 1933 Langevin wziął ze sobą do Moskwy zięcia Marii, Fryderyka Joliot, aby go poznać z kim trzeba. Później Fryderyk odwiedzał Sowiety jeszcze wielokrotnie, wtedy także z Ireną.

***) C’est dans le cadre de l’École normale supérieure, et dans le contexte de l’affaire Dreyfus, que Jean Perrin s’entoure d’un groupe d’amis indéfectibles, par affinités politiques notamment : ils sont tous socialisants, et farouchement dreyfusards [wszyscy oni socjalizują i są zaciekłymi dreyfusardami]. Il s’agit d’Émile Borel, de Pierre et Marie Curie et de Paul Langevin. Ils militent tous à Ligue des droits de l’homme dès sa fondation, et participent également aux premières universités populaires. Le clan Borel, Curie, Langevin et Perrin est très soudé. Le couple Borel et le couple Perrin seront d’un grand secours pour Marie Curie lors de la mort tragique de Pierre Curie en 1906 et lors de l’affaire Curie-Langevin en 191113.

****) The Manhattan Project consumed some $2 billion USD (1945) in government funds, and employed at its peak some 120,000 people, mostly in the sectors of construction and operations. Total, the Manhattan Project involved the labor of some 500,000 people, nearly 1% of the entire US civilian labor force.[120]

NKWD, Madame Curie i wolne neutrony

Po paryskim odkryciu wypadki potoczyły się bardzo szybko – w Rzymie genialny Enrico Fermi, trafnie określony przez Wolfganga Pauli’ego – „kwantowym inżynierem”, podjął zupełnie kluczową, a wtedy całkowicie nieoczywistą decyzję – zastąpił cząstki alfa, używane w Paryżu do transmutacji, dopiero-co-odkrytymi-neutronami. W 1934 Fermi* miał raptem 33 lata, ale wokół siebie zgromadził grupę bardzo zdolnych fizyków – wśród nich był ten najmłodszy, 21-letni Bruno Pontecorvo, którego przezwali Cucciolo – Szczeniakiem.

I to właśnie ów Bruno naprowadził Fermiego na kolejne przełomowe odkrycie w „atomowym wyścigu” – obserwacje gwałtownego wzrostu częstości reakcji przy obniżeniu prędkości neutronów. Znaczenie tzw. wolnych neutronów zostało natychmiast dostrzeżone – publikacja odkrycia miała miejsce w listopadzie 1934 a już w 1938 Fermi dostał (indywidualnego) nobla „za jego demonstracje istnienia nowych pierwiastków promieniotwórczych wytwarzanych przez napromienianie neutronami oraz za związane z nim odkrycie reakcji jądrowych wywołanych przez wolne neutrony.” www.nobelprize.org/uploads/2018/06/fermi-lecture.pdf

Włoska grupa była też całkowicie świadoma bardzo praktycznego charakteru ich wielkiego odkrycia i już w październiku 1935 Fermi, Pontecorvo, Edoardo Amaldi, Franco Rasetti i Emilio Segrè uzyskali włoski patent pt. „Zwiększenie produkcji sztucznej radioaktywności za pomocą bombardowania neutronami”**. Ten amerykański, który miał ich uczynić multi-milionerami, zdołali uzyskać 2. lipca 1940, ale jego owoce zatruł Bruno Pontecorvo, do czego niebawem dojdziemy…

W lutym 1936 Bruno przeniósł się do Paryża i dołączył do grupy fizyków pracujących z małżeństwem Joliot.  Paryski zespół miał także bardzo konkretne zabarwienie polityczne – państwo Joliot i ich otoczenie byli istną kuźnią kadr komunistycznych. Nic w tym specjalnie zaskakującego, bo już sama Maria Skłodowska-Curie wykazywała odpowiednie skłonności***.

Nic zatem dziwnego że „tym okresie, pod wpływem swojego kuzyna Emilio Sereniego [który już był we Francji], [Bruno] przyjął ideały komunizmu, którym pozostał lojalny przez resztę życia.” Angielska wiki „zapomniała” jednak o tym, że Bruno na dokładkę nawrócił na komunizm swoje młodsze rodzeństwo, no i przede wszystkim o wspomnieniach**** generała NKWD, Pawła_Sudopłatowa, w których pisze jednoznacznie o tym kto to wszystko tak ładnie zaaranżował:        Screenshot 2020-03-25 at 10.53.57.pngen.wikipedia.org/Grigory_Kheifets

CDN

Fermi po prawej, a Bruna nie widać, bo to on zrobił owo słynne zdjęcie:pl.wikipedia.org/Chłopcy_z_Via_Panisperna

___

*) In 1924 Fermi was initiated into the Masonic Lodge „Adriano Lemmi” of the Grand Orient of Italy.[24] „Mocno antykatolickie i świeckie, znane stwierdzenie Lemmi’ego: Zniknięcie doczesnej władzy papieży jest najbardziej pamiętnym wydarzeniem na świecie.” it.wikipedia.org/Adriano_Lemmi. W 1925 Mussolini zabronił wolnomularstwa we Włoszech.

**) Autorami patentu, o którego przyznanie złożyli wniosek raptem 4 dni po publikacji wyników, byli jeszcze chemik Oscar D’Agostino i Giulio Trabacchi – specjalista od źródeł neutronów.

***) „U Mendelsonów bywali nie tylko rewolucjoniści polscy, ale i liczne znakomitości krajowe i emigracyjne, w tym rodzina Marii Skłodowskiej-Curie”. No a na dokładkę np. ów sławny kochanek Mme Curie: „Langevin angażował się w działalność anty-nazistowską, rozwijał też ruch racjonalistyczny we Francji. W 1930 był inicjatorem Unii Racjonalistycznej (obecnie na jej czele stoi wnuczka Marii Curie). Albert Einstein mówił o nim: „Jego religią jest rozum, który ma zapewnić nie tylko oświecenie, ale i odkupienie”… Langevin was also president of the Human Rights League (LDH) from 1944 to 1946 – having recently joined the French Communist Party.”

W 1933 Langevin wziął ze sobą do Moskwy zięcia Marii, Fryderyka Joliot, aby go poznać z kim trzeba. Później Fryderyk odwiedzał Sowiety jeszcze wielokrotnie, wtedy także z Ireną. I tak to się plecie…

****) en.wikipedia.org/Special_Tasks – cyt. ‘When the Spanish Civil War ended there was no room left in the world for Trotsky.’

1933, czyli początek wielkiego przyspieszenia

W styczniu 1933 wydarzenia uległy wielkiemu przyspieszeniu – wszak Adolf Hitler został wtedy kanclerzem i już 7 kwietnia uchwalono niesławne ustawy Służby Cywilnej en.wikipedia.org/Law Civil_Service, co szybko doprowadziło do exodusu żydowskich fizyków z Niemiec, głównie do Ameryki*. Na dokładkę, jeszcze 4 marca kończy się passa republikańska i Franklin D. Roosevelt zostaje prezydentem USA – na 20 lat władzę będą dzierżyć „mocno różowi” demokraci, na pohybel nam i Europie. (16 listopada CCCP i USA nawiązały stosunki dyplomatyczne.)

Z kolei, we wrześniu owego roku, lord Ernest Rutherford wyraził słynną opinię, iż tania energia jądrowa to bredzenia pijaka**, a tymczasem już w styczniu roku następnego Irena Joliot, córka Marii Skłodowskiej-Curie (która też brała udział w tym przedsięwzięciu, ale była już śmiertelnie chora), dokonała razem z mężem Fryderykiem przełomowego odkrycia, które na dobre rozpoczęło straszliwy wyścig „atomowy”. Waga ich odkrycia od razu została doceniona – dostali Nagrodę Nobla z chemii już w roku następnym (a tacy Peter Higgs i François Englert musieli na takie wyróżnienie czekać 49 lat, przy czym Robert Brout już nie doczekał…). Nic dziwnego, wszak owi małżonkowie spełnili odwieczne marzenie alchemików – pierwsi dokonali chemicznej transmutacji pierwiastków:Screenshot 2020-03-23 at 21.41.31.pnghttps://www.nobelprize.org/uploads/2018/06/joliot-fred-lecture.pdf

Ten obrazek pochodzi z noblowskiego wykładu Monsieur Joliot, z grudnia 1935. Ów wykład kończy się znamiennymi słowami:

Jeśli, zwracając się w stronę przeszłości, rzucić okiem na postęp osiągany przez naukę w coraz to większym tempie, mamy prawo sądzić, że naukowcy budując lub niszcząc pierwiastki wedle woli, będą w stanie wytworzyć transmutacje materiałów o charakterze wybuchowym, zaiste chemiczne reakcje łańcuchowe.

Jeśli takie transmutacje uda się rozprzestrzenić w materii, można sobie wyobrazić ogromne uwolnienie użytecznej energii. Ale niestety, jeśli taka zaraza [sic!] rozprzestrzeni się na wszystkie pierwiastki naszej planety, konsekwencje spowodowania takiego kataklizmu można rozpatrywać tylko z obawą. Astronomowie czasami zauważają, że gwiazda średniej wielkości nagle nagle powiększa się; gwiazda niewidoczna gołym okiem może stać się bardzo błyszcząca i widoczna bez żadnego teleskopu – pojawia się Nowa. To nagłe rozpalenie gwiazdy jest prawdopodobnie spowodowane transmutacją wybuchowej postaci, takiej jak te, które dostrzega nasza tułająca się wyobraźnia – proces, który bez wątpienia badacze spróbują zrealizować podejmując przy tym, mamy nadzieję, niezbędne środki ostrożności.

To przekonanie o „ukrytych” olbrzymich zasobach energii nie było niczym nowym – wszak genialny Jean Perrin*** już w 1919 poprawnie odgadywał pochodzenie słonecznej energii: skąd-się-bierze-nasza-masa-czyli-zagadka-słońca-rozwiązana/.

A w owym 1933 Hitler efektywnie wyłączył Niemcy z czołówki „wyścigu atomowego” (aż do dzisiaj) i na polu pozostały wtedy, przez krótką chwilę, jedynie Francja, Anglia oraz… Włochy. Do czego nawiążę już niebawem…

CDN

___

*) Np.: Do 1933 prowadził badania naukowe w Niemczech, a po dojściu do władzy Hitlera wyjechał do Anglii gdzie przez rok pracował na University of Manchester. Następnie przeniósł się do USA i przyjął amerykańskie obywatelstwo. pl.wikipedia.org/Hans_Bethe

**) On September 11, 1933 Lord Ernest Rutherford addressed a meeting of British scientists and on October 7, 1933 “The Calgary Daily Herald” of Alberta, Canada printed a dispatch containing extended excerpts from Rutherford’s speech: We may in these processes obtain very great quantities of energy, but on the average we cannot hope to obtain energy for practical use in this way. The bombardment of the atom is a very poor and inefficient way of producing energy and anyone who is looking for a source of cheap power in the transformation of the atom, is talking pure moonshine. We are not expecting anything of the kind. Some day the knowledge we may gain may be of practical value, but there is no indication of it yet.

Szilard was so annoyed at Rutherford’s dismissal that, on the same day, he conceived of the idea of nuclear chain reaction (analogous to a chemical chain reaction), using recently discovered neutrons. The idea did not use the mechanism of nuclear fission, which was not yet discovered, but Szilard realized that if neutrons could initiate any sort of energy-producing nuclear reaction, such as the one that had occurred in lithium, and could be produced themselves by the same reaction, energy might be obtained with little input, since the reaction would be self-sustaining.[32] Szilard filed for a patent on the concept of the neutron-induced nuclear chain reaction in 1933, which was granted in 1936.[33] Under section 30 of the Patents and Designs Act (1907, UK),[34] Szilard was able to assign the patent to the British Admiralty to ensure its secrecy, which he did.[35] Consequently, his patent was not published until 1949[33] when the relevant parts of the Patents and Designs Act (1907, UK) where repealed by the Patents Act (1949, UK).[36] Richard Rhodes described Szilard’s moment of inspiration:

In London, where Southampton Row passes Russell Square, across from the British Museum in Bloomsbury, Leo Szilard waited irritably one gray Depression morning for the stoplight to change. A trace of rain had fallen during the night; Tuesday, September 12, 1933, dawned cool, humid and dull. Drizzling rain would begin again in early afternoon. When Szilard told the story later he never mentioned his destination that morning. He may have had none; he often walked to think. In any case another destination intervened. The stoplight changed to green. Szilard stepped off the curb. As he crossed the street time cracked open before him and he saw a way to the future, death into the world and all our woes, the shape of things to come.[37]

***) Le baron Edmond de Rothschild « était profondément convaincu que la science est l’essentiel instrument du Progrès ». Il compris, après la guerre, qu’il était nécessaire à la France de joindre la Science à l’Industrie, comme l’avait fait les Allemands. « Son idée première était de créer et d’entretenir des centres de recherche scientifique où l’industrie pourrait puiser des moyens d’action et de développement. » En 1921, il expose ses projets à Paul Appell, Pierre Weil et André Job. Mais ces universitaires, constatant l’état de pénurie des laboratoires et l’absence de soutien aux jeunes chercheurs, persuadent Edmond de Rothschild de subventionner des chercheurs et les laboratoires existants plutôt que de créer de nouveaux laboratoires. La Fondation Rothschild est donc créée. Dans le comité d’administration siègent des représentants de la science appliquée tel Henry Le Chatelier, et des représentants de la science „pure” comme Jean Perrin.

 

Fizyka jądrowa czyli od Rotszylda do Rotszylda

W XIX wieku, kiedy to wojna o utworzenie państwa żydowskiego rozgorzała na dobre, najważniejszym medium tzw. „miękkiego oddziaływania” syjonistów była ewidentnie literatura, szczególnie ta romantyczna, także w swojskim wydaniu: mickiewicz-rotszyld-syjonizm-i-unia polsko-żydowska/ + wersja „modernistyczna”: tadek-i-heniek-czyli-dwóch-takich-konowałów/

Na przełomie XIX i XX wieku sytuacja się zmieniła – wszak wtedy ruszyła „do boju” wielka fala żydowskich naukowców, szczególnie fizyków. Niby to nic zaskakującego – wszyscy pamiętamy o (syjoniście) Albercie Einsteinie i innych noblistach tej nacji, ale mniej się pamięta, że ową falę w przypadku fizyki jądrowej, trzeba by raczej określić mianem tsunami. Ma się wrażenie, że w kluczowych latach 30. i 40. ubiegłego stulecia, kiedy to fizyka jądrowa dopiero powstawała, więcej niż połowa wszystkich fizyków tym się „poważnie” zajmujących była żydowskiego pochodzenia. I na dokładkę, zdecydowana większość z nich aktywnie wspierała światową rewolucję komunistyczną**.

Kluczem do zrozumienia tej historii jest nieco dzisiaj zapomniana osoba Bruno Pontecorvo, który „urodził się [w 1913 w Pizie] w zamożnej żydowsko-włoskiej rodzinie jako czwarte z ośmiorga dzieci. Ojciec David Gino Massiomo Pontecorvo, niepraktykujący Żyd, był właścicielem trzech fabryk tekstylnych, matka Maria Esmeralda z domu Maroni pochodziła z rodziny protestanckiej.” pl.wikipedia.org/Bruno_Pontecorvo

Była to pierwszorzędna rodzina, na wielu polach – ciotka owego Bruna (siostra ojca) wyszła za Samuela Sereni, lekarza króla Włoch. Jej dwaj synowie zrobili duże kariery – Enzo jako sławny syjonista (i „pechowy” komandos SOE…), en.wikipedia.org/Enzo_Sereni, a Emilio jako wybitny komunista en.wikipedia.org/Emilio_Sereni. Jej trzeci, najstarszy syn Enrico, który był z kolei tzw. antyfaszystą oraz działaczem Sprawiedliwość_i_Wolność – popełnił samobójstwo w wieku 31 lat. To ów najmłodszy kuzyn Emilio*** odegrał w życiu Bruna Pontecarvo rolę zasadniczą.

CDN

___

**) Naszym „rodzimym” wkładem do owego tsunami był niewątpliwie Leopold Infeld. „W Toronto Infeld pracował do roku 1950. Kanadę był zmuszony opuścić po tym jak oskarżono go niesłusznie [© polska wiki] o kontakty z komunistami w Polsce i możliwości sprzedaży im tajemnic wojskowych (dotyczących broni nuklearnej).” lepiej-być-źródłem-terroru-niż-jego-ofiarą/

***) Za żonę wziął sobie córkę znanych rosyjskich terrorystów: ru.wikipedia.org/wiki/Зильберберг,_Ксения_Львовна