Złoty appendix

Produkcja złota w tonach/rok


Według United States Geological Survey  z 2016 od początku cywilizacji wyprodukowano około 178 tysięcy ton złota, z czego 85% pozostaje w użyciu. W 2017 największym producentem złota na świecie były Chiny z 440 tonami. Drugi co do wielkości producent, Australia, wydobył 300 ton w tym samym roku, a następnie Rosja z 255 tonami…

Jak już pisałem z owych 151 tysięcy ton „w obiegu” aż 20 noszą na sobie Hindusi. Z kolei światowa „konsumpcja” nowo wyprodukowanego złota to w około 50% biżuteria, 40% to inwestycje a tylko 10% to przemysł.

Chociaż złoto odgrywało istotną rolę płatniczą od czasów starożytnych, to podstawy systemu waluty złotej zostały stworzone w Wielkiej Brytanii w roku 1844 (Ustawa Bankowa z 1844, zwana także aktem Peela, od nazwiska ówczesnego premiera sir Roberta Peela). Wtedy to Bank Anglii został zobowiązany do wykupywania swoich banknotów za złoto oraz uchylono restrykcje w przetapianiu monet i przesyłaniu złota.

Wstępem do standardu złota w Anglii było przyjęcie standardu monety złotej (gold specie standard) w 1821 roku, kiedy to na żądanie było możliwe wymienianie pieniądza papierowego na złotego suwerena emitowanego przez Royal Mint w Tower Hill od 1816 roku. W późniejszym okresie, między rokiem 1870 a rokiem 1880, system waluty złotej został przyjęty przez dużą liczbę państw.

Wybuch I wojny światowej w 1914 roku i wzrost wydatków rządowych finansowanych za pomocą emisji pieniądza fiducjarnego spowodował trudności z utrzymaniem wymienialności walut. W wyniku tego prawie wszystkie państwa porzuciły system waluty złotej. Powrócono do niego na kilka lat w okresie międzywojennym. Próba ta podjęta przez Wielką Brytanię odniosłaby prawdopodobnie większy sukces, gdyby nie ustalenie zawartości złota w funcie na zbyt wysokim poziomie oraz gdyby nie wystąpiły niekorzystne wydarzenia zewnętrzne…  W tych warunkach utrzymanie systemu waluty złotej przez Wielką Brytanię okazało się niemożliwe i zaowocowało dewaluacją funta we wrześniu 1931 roku.”

During the governorship of Montagu Norman, from 1920–44, the Bank made deliberate efforts to move away from commercial banking and become a central bank. In 1946, shortly after the end of Norman’s tenure, the bank was nationalised by the Labour government.

Under Norman, the bank underwent significant change. In 1931 the United Kingdom permanently abandoned the gold standard, at which point the bank’s foreign exchange and gold reserves were transferred to the British Treasury. Norman was a close friend of the German Central Bank President Hjalmar Schacht, who was a supporter of Adolf Hitler and the Nazi Party, and served in Hitler’s government as President of the Reichsbank and Minister of Economics. As such, Schacht played a key role in implementing the policies attributed to Hitler. Norman was also so close to the Schacht family that he was godfather to one of Schacht’s grandchildren. Both were members of the Anglo-German Fellowship and the Bank for International Settlements… careful investigation by historian David Blaazer into the Bank of England’s internal memos has established that Norman knowingly authorized the transfer of Czech gold from Czechoslovakia’s No. 2 account with the Bank for International Settlements to the No. 17 account, which Norman was aware was managed by the German Reichsbank. Within ten days the money had been transferred to other accounts. In the fall of 1939, two months after the outbreak of World War II, Norman again supported transfers of Czech gold to Hitler’s Germany. On this occasion His Majesty’s Government intervened to block Norman’s initiative. He retired from the bank in 1944.

Following his retirement, he was raised to the peerage as Baron Norman, of St Clere in the County of Kent, on 13 October 1944.”

Rowland Baring, 3rd Earl of Cromer… After serving as private secretary to the Freeman Freeman-Thomas, 1st Marquess of Willingdon in 1938, he joined Barings Bank, founded by his ancestor Sir Francis Baring, as a clerk. After military service during the war, he was managing director of Barings between 1949 and 1959. He then served as Economic Minister at the British Embassy in Washington as well as holding executive directorships at the International Monetary Fund, the International Bank for Reconstruction and Development, and the International Finance Corporation.

In 1961, he was appointed Governor of the Bank of England, a position he held until 1966. During his governorship, he clashed with the incoming Labour Prime Minister, Harold Wilson, over Cromer’s desire to see government spending contained, which may have contributed to his decision not to seek a second term. He was subsequently appointed to the Privy Council. He was responsible for the Cromer Report into Lloyd’s of London.

From 1971** to 1974 he served as British Ambassador to the United States. Following his appointment he became a Knight Commander of the Order of St Michael and St George, and was raised to the rank of Knight Grand Cross in 1974. He was a Governor of the pro-NATO Atlantic Institute, and a member of the Pilgrims Society executive committee.

Przed dymisją w 1966, napisał przedmowę do historii Bank of England…***


**) April 1 – The United Kingdom lifts all restrictions on gold ownership.

August 15 – President Richard Nixon announces that the United States will no longer convert dollars to gold at a fixed value, effectively ending the Bretton Woods system. He also imposes a 90-day freeze on wages, prices and rents.

***) Bardzo intrygująca jest postać obecnego gubernatora BoE – Marka Carneya:

Carney attended St. Francis Xavier High School, Edmonton before studying at Harvard University. …Carney spent thirteen years with Goldman Sachs. He worked at the investment bank’s London, New York City, Tokyo, and Toronto offices. His progressively more senior positions included co-head of sovereign risk; executive director, emerging debt capital markets; and managing director, investment banking. He worked on South Africa’s post-apartheid venture into international bond markets, and was involved in Goldman’s work with the 1998 Russian financial crisis…

Carney returned to the Bank of Canada in November 2007 after his appointment as Governor, and served as advisor to retiring Governor David Dodge before formally assuming Dodge’s position on February 1, 2008. Carney was selected over Paul Jenkins, the Senior Deputy Governor, who had been considered the front-runner to succeed Dodge. Carney took on this role during the depths of the recent global financial crisis. At the time of his appointment, Carney was the youngest central bank governor among the G8 and G20 groups of nations…

Carney’s actions as Governor of the Bank of Canada are said to have played a major role in helping Canada avoid the worst impacts of the financial crisis that began in 2007. The epoch-making feature of his tenure as governor remains the decision to cut the overnight rate by 50 basis points in March 2008, only one month after his appointment. While the European Central Bank delivered a rate increase in July 2008, Carney anticipated the leveraged-loan crisis would trigger global contagion. When policy rates in Canada hit the effective lower-bound, the central bank combatted the crisis with the non-standard monetary tool: „conditional commitment” in April 2009 to hold the policy rate for at least one year, in a boost to domestic credit conditions and market confidence. Output and employment began to recover from mid-2009, in part thanks to monetary stimulus. The Canadian economy outperformed those of its G7 peers during the crisis, and Canada was the first G7 nation to have both its GDP and employment recover to pre-crisis levels… In October 2012, Carney was named „Central Bank Governor of the Year 2012” by the editors of Euromoney magazine.

On November 4, 2011, Carney was named Chairman of the Basel-based Financial Stability Board. In a statement, Carney credited his appointment to „the strong reputation of Canada’s financial system and the leading role that Canada has played in helping to develop many of the most important international reforms”… Carney served as Chairman of the Bank for International Settlements’ Committee on the Global Financial System from July 2010 until January 2012. Carney is a member of the Group of Thirty, an international body of leading financiers and academics, and of the Foundation Board of the World Economic Forum. Carney attended the annual meetings of the Bilderberg Group in 2011 and 2012.

On November 26, 2012, UK Chancellor of the Exchequer, George Osborne, announced the appointment of Carney as Governor of the Bank of England. He succeeded Sir Mervyn King on July 1, 2013. He is the first non-Briton to be appointed to the role since the Bank was established in 1694. The Bank of England was given additional powers from 2013, such as the ability to set bank capital requirements… Carney has warned multiple times that Brexit is expected to negatively influence the UK economy. Consequently, pro Brexit activists accused him of making pro-remain statements in the British EU-membership referendum. He replied that he felt it was his duty to speak up on such issues…

In addition to Canadian citizenship, Carney also holds UK citizenship and Irish citizenship.”

Wielka wojna o Zwoje z Qumran

  Zwój Izajasza (1QIsaa) zawiera prawie całą Księgę Izajasza.


W 1925 Jakub Hebry Breasted, z Van Breestede’ów, założyciel i członek Instytutu Orientalnego przy Uniwersytecie Chicago, odwiedził Palestynę. Zaskoczony brakiem muzeum archeologii w Jerozolimie i zachęcony przez brytyjskiego Wysokiego Komisarza, Lorda Plumera, uzyskał 2 mln USD (dzisiaj to ponad 50 milionów) od Johna D. Rockefellera młodszego**. Dzięki temu, w 1938 otwarto dla publiczności Muzeum Archeologii Palestyny.

Do ostatnich dni mandatu brytyjskiego Muzeum było zarządzane przez Brytyjski Rząd Palestyny. 1 kwietnia 1948 zostało zamknięte dla publiczności, a 20 kwietnia Wysoki Komisarz powołał radę międzynarodowych powierników do zarządzania Muzeum. Rada składała się z dwunastu członków*** i prowadziła Muzeum do 1966. W latach 50tych pojawiły się kontrowersje dotyczące przedmiotów, które dwie strony konfliktu usunęły odpowiednio do Ammanu i na stronę izraelską.

Po wojnie arabsko-izraelskiej w 1948 Muzeum stało się także wtórną siedzibą Jordańskiego Departamentu Starożytności, kierowanego do 1956 przez Geralda Lankestera Hardinga. W 1966 muzeum zostało znacjonalizowane przez króla Husajna (w czasie jordańskiej aneksji Zachodniego Brzegu, 1948-67). A siedem miesięcy później, kiedy wybuchła wojna sześciodniowa, Muzeum zostało przechwycone przez izraelską brygadę spadochronową. I zostało oficjalnie przemianowane na Muzeum Rockefellera.

Od 1967 Muzeum jest wspólnie zarządzane przez Muzeum Izraela i Izraelski Departament Starożytności i Muzeów (później zreorganizowany jako Israel Antiquities Authority). W 1967, po zajęciu przez Izrael Jerozolimy Wschodniej, Zwoje z Qumran przeniesiono do Sanktuarium Księgi, specjalnie zaprojektowanego budynku na terenie Muzeum Izraela. Jedynie tzw. Miedziany Zwój został zabrany do Muzeum Archeologicznego w Jordanii w Ammanie.



**) Previously, he had offered to build an archeological museum in Cairo, Egypt,[7] but he was turned down, possibly due to pressure from the British government, which was anxious to keep America from establishing a foothold in the region.

***) Dwóch reprezentujących Wysokiego Komisarza, jednego z Akademii Brytyjskiej, jednego z Muzeum Brytyjskiego, jednego z Francuskiej Akademii Narodowej, jednego z Francuskiego Ministerstwa Spraw Zagranicznych, dwóch z Departamentów Starożytności Egiptu, rządów Syrii, Libanu, Iraku lub Transjordanii; jeden z Hebrew University w Jerozolimie, jeden z Royal Swedish Academy, jeden z American Institute of Archaeology i jeden z American School of Oriental Research in Jerusalem.


Lista uniwersytetów które wydają poważne książki o Polsce – update


Fundacja Noble, znana wcześniej pod nazwą Oxford Noble Foundation, została oficjalnie założona w październiku 2012 roku przez dr. Leszka Czarneckiego, jednego z wiodących polskich przedsiębiorców, przy należącym do niego Noble Banku. Propagowanie wiedzy o współczesnej Polsce jako dynamicznym i nowoczesnym kraju, poważnym graczu w europejskiej gospodarce, kulturze i polityce zawsze było jednym z głównych celów Fundacji. Sztandarową działalnością Fundacji jest wspieranie działań akademickich i badawczych dotyczących Polski na wiodących uniwersytetach poza granicami kraju.

W pierwszym etapie Fundacja utworzyła w 2012 roku Program Studiów o Współczesnej Polsce na Uniwersytecie w Oxfordzie. W latach 2013-2016 uczestniczyli w nim wybitni naukowcy i autorytety w tematyce polskiej transformacji ustrojowej, tacy jak prof. Timothy Garton Ash, prof. Norman Davies, oraz prof. Margaret MacMillan. Honorowymi patronami Fundacji zostali: premier Tadeusz Mazowiecki (1927-2013), symbol sukcesu polskiej transformacji oraz emerytowany profesor Zbigniew Pełczyński, wybitny polski profesor na uniwersytecie w Oxfordzie, który od lat wspiera studiujących tam Polaków. …

Członek Zarządu Prof. Norman Davies” (boson.szkolanawigatorow.pl/czy-norman-davies-był-wystarczająco-dobrym-filosemitą)



Londyn (+ Harvard itp.):

Nasz obecny profesor prowadzący ze Szkoły nauk słowiańskich i wschodnio-europejskich (SSEES) w Londynie, czasowo działający także w Natolinie, czyli Kubik, Rostowski i inni:


+ kiedy prof. Nowak jeszcze był swojakiem.



Dr Bill pracuje głównie nad polską literaturą i kulturą XX wieku, ze szczególnym zainteresowaniem nad religią, teorią sekularyzacji, stosunkami polsko-ukraińskimi, kulturą polsko-żydowską i postkolonialnymi interpretacjami polskiej historii kultury. Pisał o Czesławie Miłoszu, Bruno Schulzu, teorii postkolonialnej w kontekście polskim, a także o problemach religijnych w powieściach Fiodora Dostojewskiego. www.mml.cam.ac.uk/polish/about/people



St Andrews:

Dr Tomasz Kamusella, Szlonzok** którego badania poświęcone są głównie porównawczej historii wzajemnych wpływów między polityką a językiem we współczesnej Europie. Obecnie pracuje nad Atlasem Polityki Językowej w Nowoczesnej Europie Środkowej i monografią, która analizuje polityczne podstawy językowej klasyfikacji języków słowiańskich. www.st-andrews.ac.uk/history/staff/tomaszkamusella.html



Prof. R. Frost (Dyrektor)***: Rzeczpospolita Obojga Narodów; historia unii między Polską a Litwą. Historia polityczna i militarna północno-wschodniej Europy i Bałtyku www.abdn.ac.uk/sdhp/members-255.php#panel1583

Prof. K. Friedrich: Polsko-litewskie i niemiecko-polskie pogranicze we wczesnym okresie nowożytnym. Wczesne współczesne tożsamości. Historia religijna i miejska. Historia idei politycznych



Piotr Górecki received his B.A. in economics (1977) from the University of Illinois at Urbana-Champaign, M.A. in history (1979) and J.D. in law (1983) from Stanford University, and his Ph.D. in history (1988) from the University of Chicago.

He was born in Kraków, Poland. He moved with his parents to the United States (Urbana, Illinois) when a teenager. He was a Visiting Assistant Professor of History at the University of Illinois at Chicago in 1988/89 before accepting his current position at UCR.


**) Szlonzocy (Ślązacy) i ich język. Pomiędzy Niemcami, Polską a szlonzskim (śląskim) nacjonalizmem. 2009. Zabrze, Poland

O Schlonzsku i nacjonalizmie 2008. Zabrze, Poland

Maski i twarze nacjonalizmu. 2008. Zabrze, Poland: NOS, 284 pp.


***) Born and brought up in Edinburgh, I was educated at St Andrews University, the Jagiellonian University, Kraków, and the School of Slavonic and East European Studies, University of London, where I wrote my doctorate under the supervision of Professor Norman Davies.

PS. boson.szkolanawigatorow.pl/krótka-refleksja-na-rok-1918

John Dee, Bond i Swedenborg

Wedle Donalda_McCormicka vel Ryszarda Dreacona, Ian Fleming (z którym ów Donald pracował w pewnym momencie…) swój słynny bondowski numer 007 wziął z Johna Dee – McCormick twierdził, że Dee tak podpisywał swoje listy do Elżbiety I. Ponadto ów Donald uważał, iż owe „nawiedzone” teksty enochiańskie dr. Dee to po prostu zaszyfrowane raporty**. I zupełnie nie był w tym oryginalny, bo sam Robert Hooke o tym pisał*** i to jeszcze w XVII wieku!! Ciekawie w tym kontekście wygląda zaciekłość wielkiego maga, Isaaca Newtona, w zwalczaniu owego Hooke’a…

Przy tym uderzające jest to, że Swedenborg w swoich wizjach też nawiązuje do Enocha. I tak to się plecie…


**) Podręcznik szyfrów Johna: pl.wikipedia.org/wiki/Tabula_recta#Szyfr_Tritemiusza

***) To come then to the book it self. Upon turning it over, and comparing several Particulars in it one with another, and with other Writings of the said Dr Dee … so far as I can be informed, I do conceive that the greatest part of the said Book, especially all that which related to the Spirits and Apparitions, together with their Names, Speeches, Shews, Noises, Clothing, Actions, and the Prayers and Doxologies, &c. are all Cryptography … that is, under those feignd Stories, which he there seems to relate as Matters of Fact, he hath concealed Relations of quite another thing; and that he made use of this way of obsconding it, that he might the more securely escape discovery, if he should fall under the suspition as to the true Designs of his Travels … conceiving that the Inquisition that should be made, or Prosecution, if discovered, would be more gently for a Pretended Enthusiast, than for a real Spy.

The Posthumous Works of Robert Hooke. Robert Hooke, published London, 1705.

Belgia, Grecy i my

Mało się o tym pisze, ale to właśnie Grecy przez ponad 200 lat byli kluczowym „elementem” ataku na Rzpltą. Zaczęło się to na dobre na początku XVII wieku, kiedy konstantynopolscy fanarioci, w (tradycyjnej) współpracy z Moskwą, zaczęli zawzięcie niszczyć osiągnięcia unii brzeskiej. Niektórzy przywódcy byli tak zapalczywi, że trzeba było ich topić w Bosforze: jak-anglicy-polskę-rozbierali/… A wielka kulminacja nastąpiła oczywiście w 1648, i wprawdzie potem pałeczkę przejęli Szwedzi i Moskale, ale problem grecki jeszcze raz wrócił, kiedy trzeba było dobić Rzpltą na dobre.

Wprawdzie w XVIII wieku Londyn już nie wspierał aktywnie rozbioru Rzpltej, ale za to zaczynał się obawiać rosyjskiej ekspansji na południe. Dużo się u nas pisze o prowokacji listopadowej z 1830 i jej roli w powstaniu Belgii, ale zapomina się przy tym o greckim kontekście. Ot, choćby ów pierwszy król Belgów, Leopold I, co odmówił przyjęcia korony greckiej**, aby przyjąć ten lepszy kąsek – brytyjskie „lotnisko” na kontynencie. Gra imperialna toczyła się na wielu płaszczyznach, a nam przyszło bardzo drogo zapłacić za (wyjątkowo) tanie*** brytyjskie zwycięstwo w Belgii i Grecji. Z drugiej strony, sami Grecy jeszcze długo i bardzo krwawo płacili za zerwanie swojej długiej i głębokiej współpracy z Ottomanami. Warto też pamiętać, że w owym XIX wieku Belgia stała się (prawie dwa razy) bardziej zamożną od Holandii**** – dokładnie na odwrót niż dzisiaj. I tak było, ale jedynie do 1914…

PS. „Po raz pierwszy pojawił się w powieści Tajemnicza historia w Styles w 1920 [napisana w 1916, jest pierwszą opublikowaną powieścią (detektywistyczną) Agaty], ale sławę zyskał dopiero po wydaniu Zabójstwa Rogera Ackroyda w 1926.” Czyli zapity-chandler-tajemnicza-agata-i-katolicka-nauka/

PPS. Przegrana Rosji w wojnie krymskiej spowodowała dalszy spadek zainteresowania Rosji tym regionem. Obawiając się, że Alaska może paść łupem Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii, które posiadało znaczącą obecność w Ameryce Północnej na terenach obecnej Kanady, Rosja zaoferowała Stanom Zjednoczonym sprzedaż Alaski już w marcu 1859 roku. Jednak wybuch wojny secesyjnej przerwał negocjacje. Po wojnie William H. Seward, sekretarz stanu w gabinecie prezydenta USA Andrew Johnsona, wznowił kontakty z Rosjanami i doprowadził do transakcji. Po negocjacjach, ok. 4 nad ranem 30 marca 1867 roku, Seward zgodził się na cenę 7,2 miliona dolarów**** proponowaną przez barona Edwarda de Stoeckl działającego na rzecz Rosjan[3]. Jednym z głównych negocjatorów transakcji ze strony amerykańskiej był polski i amerykański generał Włodzimierz Krzyżanowski, który następnie pełnił bliżej nieokreśloną funkcję administracyjną na terytorium Alaski[4].

15–17 stycznia 1878 w bitwie pod Filipopolem (Płowdiw) została rozbita armia Sulejmana Paszy, a 29 stycznia wojska rosyjskie zajęły Adrianopol. Wprowadzenie na morze Marmara eskadry okrętów przez Wielką Brytanię zmusiło Rosję do powstrzymania się od zajęcia Konstantynopola. pl.wikipedia.org/wiki/Wojna_rosyjsko-turecka_(1877–1878)

Many Jewish communities in their entirety fled with the retreating Turks as their protectors. The Bulletins de l’Alliance Israélite Universelle reported that thousands of Bulgarian Jews found refuge at the Ottoman capital of Constantinople.[72]

The conclusion of the Russo-Turkish war also led to the internationalization of the Armenian Question. Many Armenians in the eastern provinces (Turkish Armenia) of the Ottoman Empire greeted the advancing Russians as liberators.


**) Leopold received British citizenship in 1815.[1] On 2 May 1816, Leopold married Princess Charlotte of Wales at Carlton House in London. Charlotte was the only legitimate child of the Prince Regent George (later King George IV) and therefore second in line to the British throne. Charlotte had been engaged to the Prince of Orange, but finding him distasteful, broke it off in favour of Leopold. The Prince Regent was displeased, but found Leopold to be charming and possessing every quality to make his daughter happy, thus approving of their marriage. The same year he received an honorary commission to the rank of Field Marshal and Knight of the Order of the Garter.[1] On 5 November 1817, after having suffered a miscarriage, Princess Charlotte gave birth to a stillborn son. She herself died the next day following complications. Leopold was said to have been heartbroken by her death.

Had Charlotte survived, she would have become queen of the United Kingdom on the death of her father and Leopold presumably would have assumed the role of prince consort, later taken by his nephew Prince Albert of Saxe-Coburg and Gotha. Despite Charlotte’s death, the Prince Regent granted Prince Leopold the British style of Royal Highness by Order in Council on 6 April 1818.[2]

From 1828 to 1829, Leopold had an affair with the actress Caroline Bauer, who bore a striking resemblance to Charlotte. Caroline was a cousin of his advisor Baron Christian Friedrich von Stockmar. She came to England with her mother and took up residence at Longwood House, a few miles from Claremont House. But, by mid-1829, the liaison was over, and the actress and her mother returned to Berlin. Many years later, in memoirs published after her death, she declared that she and Leopold had engaged in a morganatic marriage and that he had bestowed upon her the title of Countess Montgomery. He would have broken this marriage when the possibility arose that he could become King of Greece.[3] The son of Baron Stockmar denied that these events ever happened, and indeed no records have been found of a civil or religious marriage with the actress.[4]

Following a Greek rebellion against the Ottoman Empire, Leopold was offered the throne of an independent Greece as part of the London Protocol of February 1830. Though initially showing interest in the position, Leopold eventually turned down the offer on 17 May 1830. The role would subsequently be accepted by Otto of Wittelsbach in May 1832 who ruled until he was finally deposed in October 1862.

***) George_Macaulay_Trevelyan: „The settlement of the Belgian question by these two [i.e. Grey&Palmerston] in daily intercourse with the veteran Talleyrand, the French ambassador in London, was one of the most beneficent and difficult feats ever accomplished by our diplomacy.” A pierwszy wielki sukces owa brytyjska dyplomacja uzyskała już w grudniu 1830…Screenshot 2019-12-23 at 20.26.48.pngarchive.org/details/britishhistoryi00trevgoog/page/n7

****) To nie była mała suma – wprawdzie przeliczając wprost to daje dzisiaj niecałe 500 mln USD, ale już biorąc poprawkę na obecne PKB Rosji dostajemy ponad 20 mld USD… en.wikipedia.org/wiki/List_of_regions_by_past_GDP_(PPP)


Grecy, Moskwa i Londyn, a my za chwilę…

 Lord Byron in Albanian dress by Thomas Phillips, 1813. Venizelos Mansion, Athens (the British Ambassador’s residence).


W 1770 nastąpiła wczesna odsłona Greckiego Planu Katarzyny – kiedy to admirał Orłow wywołał powstanie w Grecji (o tym planie było tu już co nieco: krym-polska-caryca-i-inni/**).

Z rosyjskiego punktu widzenia misja hrabiego Orłowa zakończyła się sukcesem – niszcząc flotę turecką i kierując wojska tureckie na południe przyczyniła się do zwycięstwa, które doprowadziło do podpisania traktatu w Küczük Kajnardży.

Z greckiego punktu widzenia powstanie było porażką, która kosztowała ogromną liczbę istnień ludzkich (zarówno w bitwie, jak i późniejszych represjach tureckich). Grecy zostali skutecznie zapomniani w traktacie z Küczük Kajnardży, w wyniku czego stali się coraz bardziej nieufni wobec Rosjan. Jednak greckie statki uzyskały prawo do żeglowania pod rosyjską banderą, a Rosja prawo do ochrony ludności ortodoksyjnej w imperium osmańskim. Przy tym to owi uciśnieni Grecy, a nie np. Polacy, stali się inspiracją dla pionierów romantyzmu – vide Hyperion_(Hölderlin_novel) z 1797…

Podczas gdy greckie powiązania z Rosją pozostały silne (częściowo ze względu na wpływ wybitnych Greków w Rosji, takich jak hrabia Demetrio Mocenigo z Zante, który służył jako ambasador Rosji w Toskanii), wielu spośród następnego pokolenia greckich przywódców, takich jak Aleksander Mavrocordatos, szukało sojuszy w Wielkiej Brytanii i Francji.

Premier William Pitt Młodszy był zaniepokojony ekspansją Rosji na Krymie w latach 1780tych kosztem osmańskiego sojusznika Wielkiej Brytanii. Próbował uzyskać poparcie parlamentu dla odwrócenia owej ekspansji. W rozmowach pokojowych z Turkami Rosja odmówiła zwrotu kluczowej twierdzy Oczaków. Pitt chciał zagrozić odwetem wojskowym jednak ambasador Rosji Siemion Woroncow zorganizował przeciwników Pitta i rozpoczął urabianie tzw. opinii publicznej. Pitt wygrał głosowanie ledwo, ledwo – tak, że poddał się, przy czym Woroncow zapewnił odnowienie traktatu handlowego między Wielką Brytanią a Rosją

Był to jednak punkt zwrotny w stosunkach brytyjsko-rosyjskich – moment kiedy powstała Kwestia WschodniaEastern_Question. A Rosja szła za ciosem:

Filiki Eteria była jedną z licznie powstających od końca XVIII w. heterii – tajnych stowarzyszeń. Powołano ją w 1814 w rosyjskiej wówczas Odessie. Rosję postrzegano jako sojusznika greckich walk wyzwoleńczych, m.in. z uwagi na wspólne wyznanie, częste przenikanie się żywiołów greckiego i rosyjskiego i częste wojny rosyjsko-tureckie. Odessę zasiedlała liczna, dwujęzyczna ludność autochtoniczna, greckiego pochodzenia i osiedlała się tu także nowa, grecka migracja, z Imperium Osmańskiego. Grecy zamieszkiwali wtedy większość wybrzeży Morza Czarnego, większą część północno-wschodnich wybrzeży Morza Śródziemnego i niemal wszystkie jego wsypy. Znaczące w swych krajach greckie społeczności, pozostawały w bliskich wzajemnych kontaktach. Filiki Eteria założona została przez trzech, przeciętnego rzędu kupców i w pierwszym okresie rozwijała się dzięki atrakcyjności wolnościowej idei, bez przywództwa, gdy nieujawnianie osób przywódców tłumaczono ścisłością konspiracji[1]. Przy szybkim wzroście liczby zaprzysiężonych członków, w Rosji na ich czoło wysunął się książę Aleksander Ipsilantis (pochodzący z rodziny Greków fanariockich generał carski, syn hospodara Mołdawii Konstantyna Ipsilanti, zmuszonego do emigracji do Rosji). W Grecji najważniejszym animatorem spisku stał się grecko-prawosławny duchowny Grigirios Dikeos, szerzej znany jako Papaflessas. Jako Archimandryta, Papaflessas bez przeszkód, a początkowo także bez wzbudzania podejrzeń, podróżował osobiście lub słał innych duchownych między klasztorami i znaczącymi rezydencjami zbrojnych Peloponezu, synchronizując kolejne centra spisku…

W marcu 1821 r. zorgazowane przez Filiki Eterię powstanie narodowowyzwoleńcze, wybuchło także w Grecji. W jego początkowym okresie, rzeczywiste kierownictwo objął Papaflessas. Wkrótce dotarł do Grecji książę Dimitris Ipsilantis, oficer rosyjski, wykształcony także na Zachodzie, brat przywódcy powstania w Mołdawii, szanowany i popularny wśród ogółu chrześcijańskich mieszkańców Grecji[3]. Ipsilantisowi kilkakrotnie powierzano następnie zwierzchnie dowództwo wojskowe, choć raczej honorowe, niż rzeczywiste[4]. W 1825 r. świadomie wybrana, bohaterska śmierć Papaflessasa[5] symbolicznie zakończyła okres szczególnego wpływu założycielskiej grupy spiskowców z Filiki Eterii, ale i przyczyniła się do militarnej konsolidacji powstańców, mimo dzielących ich wcześniej, znacznych różnic. Co po kolejnych, trudnych latach[6], doprowadziło Grecję do niepodległości.

Londyn oczywiście nie zostawał w tyle i rozbujał wszechświatową histerię filo-grecką, o bardzo konkretnym wymiarze finansowym***. A w owym 1825 „grecka” śmierć zebrała bogate żniwo, ze wszystkich stron – jak nie ów Papaflessas, to sam car Wszechrusi nieszczęśliwie się zatruł na Krymie. Ich dwóch jednak uprzedził filo-grek wszech czasów, czyli Jerzy lord Byron (przy czym trzeba pamiętać, że Byron był Szkotem tak jak owi „opiekunowie” nieszczęsnego Aleksandra I…):

„Odmianę przyniosła prośba o wsparcie idei niepodległości dla Grecji, która nadeszła z Imperium Osmańskiego. Byron rzucił się w sprawę z całą swą energią, majątkiem i entuzjazmem. 16 lipca wypłynął z Genui na statku Herkules, a 2 sierpnia dotarł do Kefalonii na Wyspach Jońskich. Poświęcił 4 tysiące funtów z własnych funduszy na wyposażenie greckiej floty, a 29 grudnia przybył do Missolungi w zachodniej Grecji, gdzie dołączył do księcia Aleksandrosa Mawrokordatosa – jednego z przywódców powstańców greckich. Planowali wspólny atak na zajmowaną przez Turków twierdzę Lepanto (gr. Nafpaktos), strategicznie zlokalizowaną w pobliżu wejścia do Zatoki Korynckiej. Byron najął doświadczonego strzelca do przygotowania artylerii, a sam, mimo braku doświadczenia wojskowego, objął dowództwo nad oddziałem, którego wyposażenie sfinansował. Jeszcze przed rozpoczęciem wyprawy wojennej, 15 lutego 1824 r. Byron zachorował. Próbowano go wyleczyć tradycyjną wówczas metodą puszczania krwi, co osłabiło go jeszcze bardziej. Po kilku tygodniach zaczął dochodzić do zdrowia, lecz właśnie wtedy nabawił się malarii[5]. Jej osłabiające skutki pogłębiło kolejne upuszczenie krwi zalecone przez lekarzy. Gwałtowna gorączka doprowadziła do śmierci Byrona 19 kwietnia.”

Oczywiście zanim zszedł zdążył był rozpalić ogień w sercach wielu tzw. romantyków… angielski-mickiewicz-czyli-romantyczna-dżuma/. Mickiewicz po raz pierwszy wspomina o Byronie w 1820, a w 1822 – czyli w roku kiedy akurat został czeladnikiem masonerii – wybuchła u niego „brytanomania”, po tym jak zaczął gwałtownie uczyć się angielskiego, tak aby zacząć osobiście tłumaczyć dzieła Byrona****.

No i w końcu, definitywnie rosja-urywa-się-ze-smyczy-londynowi-po-raz-pierwszy/… a kolejny polski w tym wątek pojawi się raptem 10 lat wcześniej, czyli…



**) pl.wikipedia.org/wiki/Masakra_bostońska + 1772-czyli-interesujaca-sekwencja/ + wielka-kombinacja-operacyjna-czyli-rozbior-polski-nr-1/ + jak-londyn-sprzedal-nas-w-1766/

***) Many more also financed the revolution. The London Philhellenic Committee helped insurgent Greece to float two loans in 1824 (£800,000) and 1825 (£2,000,000).[41] The Scottish philhellene Thomas Gordon took part in the revolutionary struggle and later wrote the first histories of the Greek revolution in English. According to Albert Boime, „The philhellenes willingly overlooked many of the contradictory stories about Greek atrocities, because they had nowhere else to deposit their libertarian impulses.”[42]

****) Prawdopodobnie jesienią 1821 roku Mickiewicz czyta Giaura, a w styczniu 1822 roku zaczyna go tłumaczyć: Po germanomanii nastąpiła brytanomania; cisnąłem się z dykcjonarzem w ręku przez Szekspira jak bogacz ewangeliczny do nieba przez uszko od igiełki. Za to teraz Byron idzie daleko łatwiej i już bardzo znacznie postąpiłem. Dżaura zapewne wytłumaczę [WR, list do F. Malewskiego, styczeń 1822, t. XIV, s. 207]. O rozpoczęciu tłumaczenia utworu Byrona pisze również Jeżowski do Malewskiego w tym samym czasie (styczniu 1822 roku): Postąpił w języku angielskim, czyta Byrona i nawet wytłumaczył trochę fragmentów Giaura, i całe to poema wytłumaczyć zamierza [AF, s. 764]. https://ruj.uj.edu.pl/calek_adam_mickiewicz_juliusz_slowacki_2012.pdf



Początki działalności polskich fartuszków, czyli Casanova i inni

Porcelanowa figurka Augusta Fryderyka Moszyńskiego w ubiorze Wielkiego Mistrza Loży Masońskiej z c. 1769


„… najwcześniejsze, dokumentami stwierdzone, przyjęcie Polaków do nowożytnego wolnomularstwa odbyło się w stolicy Francji, w założonej 18 XII 1736 przez 26 obcokrajowców i 9 Francuzów loży, mieszczącej się — zgodnie z przeważającą wówczas za wzorem angielskim praktyką — w oberży „Ville de Tonnerre” przy rue des Boucheries na przedmieściu Saint-Germain. W tym to miejscu 17 II 1737 przyjęto para Francji ks. Ludwika Franciszka Villeroy, wnuka ministra stanu Ludwika XIV i wychowawcy Ludwika XV Franciszka de Neufville ks. de Villeroy, 26 marca tegoż roku zaś zgłoszono kandydaturę polskiego hrabiego Czapskiego — jak podaje źródło francuskie — brata stryjecznego królowej Marii Leszczyńskiej, żony panującego wówczas Ludwika XV. Kandydaturę tę zgłosił przewodniczący loży, handlujący kamieniami szlachetnymi Francuz szwajcarski, Jean Custos. Protestant, osiadły od młodości w Anglii i tam przyjęty do loży, wyróżniał się szczególną gorliwością w krzewieniu nowego ruchu, niebawem z tego powodu zostanie też w 1742 r. w Portugalii skazany na pracę na galerach i zasłynie jako męczennik masoński [uha, ha – vide postscriptum].

Najwidoczniej w loży tej przypisywano duże znaczenie sprawie zjednania dla wolnomularstwa młodych arystokratów z krajów, w których ono jeszcze nie istniało bądź nie zdołało się zadomowić, skoro na posiedzeniu 7 maja, równocześnie z przyjęciem do loży Czapskiego, zgłosił — sam niedawno tu inicjowany — hr. Swirby z Czech kandydaturę znanego w Paryżu z wystawnego i hulaszczego trybu życia 18-letniego wojewodzica czernichowskiego, ks. Stanisława Lubomirskiego

Lubomirski** po powrocie do kraju bywał jako gość („brat odwiedzający”) w reaktywowanej w 1744 r. najstarszej w Polsce loży warszawskiej „des Trois Frères”, do której dotąd należeli wyłącznie obcokrajowcy. Kiedy zaś z biegiem czasu skupiło się w niej również niewielkie grono Polaków, w 1759r., Lubomirski, będąc już strażnikiem w. kor. i kawalerem Orderu Orła Białego, stanął na jej czele i na tym stanowisku pozostał co najmniej do połowy 1764 r. Później, w 1766 r., już jako marszałek w. kor., uzyskał również wyższe stopnie wtajemniczenia masońskiego. Jego żona, Elżbieta vel Izabella z domu Czartoryska, jedna z najinteligentniejszych i najbardziej wpływowych dam polskich drugiej połowy XVIII w., twierdziła, że przyjęto ją do wolnomularstwa w Anglii, zaś w 1770 r. została przewodniczącą warszawskiej wolnomularskiej loży adopcyjnej (żeńskiej). Naryszkin (1710—75), niebawem ambasador w Anglii (1740—41), potem marszałek dworu następcy tronu, jeden z największych elegantów swojej epoki, był w 1771 r. jednym 16 z założycieli petersburskiej loży „Apollo”…

prawie przez trzy dziesięciolecia w lożach paryskich nie widywano Polaków. Pierwsza nowa wiadomość o nich pochodzi dopiero z 3 III 1765 i dotyczy obecności na posiedzeniu w loży „la Constance” bliżej nieznanego ks. Sapiehy, również nie zidentyfikowanego hr. Szembeka oraz najmłodszego z synów wszechpotężnego ministra Augusta III, hr. Jana Maurycego Brühla, płk. w służbie francuskiej. Tam otrzymał wówczas nominację rzekomo na wielkiego mistrza Polski jeden z najsłynniejszych w Europie wolnomularzy i mistyków, płk w służbie polskiej, inż. wojskowy Jan Łukasz Toux de Salverte. W maju 1764r. wysłał go na swój koszt z Warszawy zagranicę dla pogłębienia wiedzy w zakresie nauk tajemnych, przede wszystkim alchemii i kabały, jego były uczeń, Stanisław August Poniatowski…

Polacy wolnomularze przyjeżdżali również do Paryża w związku z ważnymi wydarzeniami w tamtejszym świecie masońskim bądź z zadaniami od swojej organizacji krajowej. W rok po pierwszym rozbiorze asystował ks. Adam Kazimierz Czartoryski przy uroczystej introdukcji ks. Filipa Orleańskiego na godność wielkiego mistrza świeżo ukonstytuowanego Wielkiego Wschodu Francji.” Vide generał-adam-czartoryski-anglicy-i-wielki-wschód-francji/ + casanova-i-mroczne-tajemnice-czartoryskich/

Nie jestem pewien dlaczego Ludwik Hass pominął w swoim tekście Wielkiego Mistrza Augusta Moszyńskiego (patrz u góry), który był przecież drugim ważnym obok owego Szwajcara „naukowcem” króla Stasia. Przy tym ów August był wnukiem-bękartem samego Augusta II Mocnego, czyli synem przesławnej hrabiny Cosel, no i bratem potężnego Fryderyka (do którego jeszcze tu wrócę):

Znany ze swej uczoności i «filozofii», M. do czasu bezkrólewia pozostawał na uboczu życia politycznego. Z początkiem kwietnia 1764 stał się jednak «z wieśniaka [de campagnard] najtęższym pracownikiem i najgorliwszym zwolennikiem stronnictwa przeciwnego Czartoryskim» (słowa agenta królewicza Ksawerego – Józefa Bratkowskiego)… M. zorganizował już wśród magnatów składkę pieniężną, zanim z początkiem maja nie otrzymał od królewicza Ksawerego do swej dyspozycji 50 000 dukatów. Jako «skarbnik» stronnictwa najwięcej pieniędzy dał Radziwiłłowi (12 000), Andrzejowi Mokronowskiemu wypłacił 2000–3000 (aby odpowiednio urabiał Branickiego) i Podoskiemu 3 000 na «korumpowanie» posłów na sejm konwokacyjny. Dalsze sumy przeznaczał dla wojska kor. i milicji F. S. Potockiego…

Jeszcze przed elekcją Poniatowskiego spotykał się z nim zresztą na tle wspólnych zainteresowań kolekcjonerskich i kontakt ten przekształcił się następnie w przyjaźń. Należąc do nielicznych magnatów okazujących szczere przywiązanie nowemu monarsze M. nie mieszał się już do życia politycznego. W pierwszych latach panowania Stanisława Augusta nie władał jeszcze dobrze polskim językiem. Król uważał, że M. «ma znajomość rzeczy we wszelkich zakresach, jest giętki i niezmiernie użyteczny» i dlatego powierzał mu wielorakie funkcje…

Czynny w masonerii już w czasach saskich (w latach wojny siedmioletniej był odnowicielem warszawskiej loży «Trzech Braci»), w r. 1769 został M. wybrany na w. mistrza loży warszawskiej św. Jana z nazwą «Vertueux Sarmate». Dokonał wówczas jej podziału na trzy loże (polską, niemiecką i francuską), które stanowiły łącznie «wielką lożę warszawską» [„…nadał im tajemnicze nazwy: Trzech Braci, Doskonałego Milczenia i Cnotliwego Sarmaty. Loży Cnotliwy Sarmata przewodniczył hrabia Alojzy Fryderyk von Brühl„?]. Z tego powodu został t.r. wybity medal z podobizną M-ego i napisem «ex uno tria in unum». M. miał najwyższy stopień masoński «złotego i różanego krzyża». W dn. św. Jana, 24 VI 1770, w jego domu rozpoczęły się z niezwykłą okazałością i ostentacją obchodzone uroczystości wolnomularskie. M. napisał dla króla Mes observations dotyczące dziejów masonerii (B. Czart.: rkp. 700)…

Zainteresowanie M-ego naukami ścisłymi umożliwiło mu zorganizowanie królewskiego gabinetu fizycznego i astronomicznego; o kompetencjach M-ego w tym zakresie świadczą m. in. uwagi przekazane Janowi Śniadeckiemu w związku z próbą lotu balonu powietrznego 1 IV 1784. M. zorganizował również laboratorium chemiczne. Łączyło się to z jego zainteresowaniem chemią, a nawet alchemią. Do spraw alchemii odnosiło się opracowane przez M-ego i przedłożone królowi w r. 1768 pismo Refléxion sur la science hermétique (B. Czart. rkp. 809). Przeprowadzał na własną rękę próby alchemiczne (np. w r. 1769), posługiwał się jednak metodą, która świadczyła, że był dość dobrze obeznany z nowoczesną chemią i analizą chemiczną. W imieniu króla zawarł w r. 1770 umowę z niemieckim alchemikiem Johannem Chrystianem Simonem. W późniejszym zaś okresie przedłożył królowi memoriał wykazujący bezużyteczność poszukiwań kamienia filozoficznego i pożytek z doświadczeń z dziedziny chemii. Znajomość chemii pozwoliła mu na zdemaskowanie alchemicznych oszustw słynnego szalbierza A. Cagliostra w r. 1780. M. opublikował w związku z tym broszurę Cagliostro démasqué à Varsovie en 1780 (Strasbourg–Lausanne 1786). M. miał również zainteresowania w zakresie innych działów nauk przyrodniczych. Znał się dobrze na geologii, stworzył królewskie zbiory geologiczne i służył niejednokrotnie królowi jako konsultant w tej dziedzinie…

W Komisji Menniczej M. należał do nielicznych jej członków rzeczywiście znających zagadnienia monetarne. Wypowiedział się za biciem monety srebrnej wg stopy pruskiej i zaprotegował na dzierżawę mennicy berlińskiego bankiera G. W. Schweigerta. Dn. 1 VIII 1765 podpisany został kontrakt ze Schweigertem, którego jednym ze wspólników był M. Wskutek jednak argumentacji innego członka Komisji Menniczej, woj. inflanckiego Jana Borcha, popartego przez Czartoryskich, iż należy bić monetę lepszą wg stopy cesarstwa, kontrakt został cofnięty. Przyszłość okazać miała słuszność poglądów M-ego, gdyż zbyt dobra moneta wychodziła z kraju, a jej relacja do dukata w praktyce była niemożliwa do utrzymania. M. był autorem niepublikowanej rozprawy Précis sur les affaires monétaires depuis 1764 jusqu’à 1782, którą uwzględniał w swych badaniach Czacki i powoływał się na nią w swym dziele „O litewskich i polskich prawach” (W. 1800 I). M. pozostawał nadal w Komisji Menniczej i w r. 1778 przeprowadził dochodzenie, uniewinniając z zarzutów nieuczciwego prowadzenia mennicy Piotra Mikołaja Gartenberga-Sadogórskiego i Aleksandra Unruha. W r. 1771 trzech urzędników mennicy poleciło wybić na cześć M-ego medal z jego portretem.

Moszyński założył spółkę: Moszyński, Tepper, Schweiger (bankier z Berlina) i baron Gartenberg (Niemiec). Zebrali oni 400 000 talarów kapitału i 27 lipca i 1 sierpnia podpisano z królem stosowne kontrakty. Gartenberg został zarządcą mennicy w Krakowie (bito tu monety miedziane), Moszyński w Warszawie (monety złote i srebrne). Otworzyła się dla niego furtka do nowych prób alchemicznych. Jednak Gartenberg, dysponujący pruskim kapitałem, szybko został zarządcą i mennicy warszawskiej[2].

Ponoć tuż przed śmiercią w owym 1786 spotkał się w Wenecji ze swą dawną kochanką, włoską tancerką baletową Anną Binetti i według Giacomo Casanovy zmarł właśnie w jej towarzystwie[6]. A Casanova poznał Moszyńskiego osobiście, podczas swojego słynnego pobytu w Warszawie: król-staś-i-balet-narodowy-czyli-casanova-i-anglicy/. Warto przy tej okazji przypomnieć balet Casanova w Warszawie – w dwóch aktach z epilogiem według libretta Pawła Chynowskiego***.

Z kolei, ową Izabellę Lubomirską spotkaliśmy tu przy innej nieco okazji: straszliwa-walka-o-najbogatszą-rękę-w-rzpltej/. Podobnie jak w przypadku nadzwyczajnego prymasa Podoskiego: jedyny-taki-prymas/

PS. Warto też zapamiętać tego przechrzczonego szwajcarskiego Francuza:

Coustos is primarily known for his involvement with freemasonry after joining the Premier Grand Lodge of England in London (where he was allegedly a spy for British Whig Prime Minister, Robert Walpole). He subsequently was active in freemasonry in Lisbon and came into conflict with the Portuguese Inquisition. The fallout in the aftermath of this was a major event in the struggle between Catholicism and Freemasonry… Schuchard claims that Coustos, allegedly of Marrano descent,[4] who came to London in the aftermath of the public fallout of the Francis Francia trial (a Sephardic „Jacobite Jew”, who was involved in Freemasonry) caught the eye of the British government. Prime Minister Walpole, a stalwart of the new Hanoverian regime, allegedly used Coustos (and other spies such as Michel de la Roche) to spy on French masonic lodges in London from 1730-32 and report back on any activities of exiled Jacobites in Paris…[3] While traveling on business he founded a Masonic lodge in Lisbon and was arrested by the Portuguese Inquisition. After questioning he was sentenced to the galleys. Three Portuguese Masons were put to death. He was released in 1744 as a result of the intercession of George II of England. After his release and return to England, Coustos wrote a book detailing his experiences in the hands of the Inquisition.


**) Jego szwagrem był Wacław Rzewuski, pradziadek prześlicznej Karoliny…

***) … Campioni przyprowadza do teatru Casanovę. Rozbawieni obserwują jej fochy, ale Casanovie podoba się ta rozpieszczona piękność. Kiedy nadchodzi primadonna Mlle Ristorini próbować swoją partię, Casanova wykorzystuje okazję, aby pozostać sam na sam z Mlle Gattai. Poddaje się jej wdziękom i zdobycz sama wpada mu w ręce. Antreprener strofuje kochankę, także hrabia Branicki traktuje Casanovę jak konkurenta. Aby uniknąć konfliktu Campioni z Moszyńskim zabierają go z teatru. Mlle Gattai jest zawiedziona, a Tomatis i Branicki nie kryją swojej niechęci do Casanovy…